Czy można świadczyć usługi IT dla firmy rosyjskiej?

Czy sama współpraca z firmą rosyjską jest zakazana?

Nie zawsze. W praktyce odpowiedź brzmi: to zależy od rodzaju usługi, statusu kontrahenta oraz tego, czy podmiot lub osoby z nim powiązane są objęte sankcjami. Po stronie polskiego przedsiębiorcy kluczowe znaczenie mają przede wszystkim:

• rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie,
• rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających,
• ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego.

Jeżeli chodzi o usługi IT, nie wystarczy sprawdzić tylko nazwę spółki. Trzeba zbadać także, kto nią faktycznie kontroluje, kto ma otrzymać zapłatę i czy konkretna usługa nie mieści się w katalogu usług objętych zakazem.

Jakie przepisy są dziś najważniejsze przy usługach IT dla rosyjskiego kontrahenta?

Najważniejszy jest art. 5n rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014. Przepis ten przewiduje zakazy świadczenia na rzecz:

• rządu Rosji,
• osób prawnych, podmiotów i organów z siedzibą w Rosji

określonych kategorii usług. Zakres tego przepisu był wielokrotnie rozszerzany. W praktyce dla branży IT szczególnie istotne są zakazy dotyczące m.in. usług z zakresu architektury, inżynierii, doradztwa IT, doradztwa prawnego, reklamy, badań rynku, badań opinii publicznej, testowania produktów oraz usług związanych z oprogramowaniem dla zarządzania przedsiębiorstwem i oprogramowaniem do projektowania przemysłowego – o ile dana usługa mieści się w aktualnym katalogu określonym w art. 5n oraz aktach wykonawczych i wyjaśnieniach unijnych.

W praktyce oznacza to, że przy usługach opisanych jako „serwis IT”, „utrzymanie bazy danych”, „opieka nad aplikacją”, „rozwój sklepu internetowego” albo „administrowanie systemem” trzeba ocenić rzeczywistą treść świadczenia, a nie samą nazwę w umowie lub na fakturze.

Polska lista sankcyjna i obowiązek sprawdzenia kontrahenta

Niezależnie od sankcji unijnych trzeba sprawdzić polską listę sankcyjną prowadzoną na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego. Lista jest publikowana w BIP ministra właściwego do spraw wewnętrznych.

Jeżeli dany podmiot znajduje się na tej liście, stosuje się wobec niego środki wskazane w art. 1 tej ustawy, w tym odpowiednio środki z art. 2 i art. 9 rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 oraz z art. 2 ust. 1–3 rozporządzenia Rady (WE) nr 765/2006 w odpowiednim zakresie. W praktyce może to oznaczać m.in. zamrożenie środków finansowych i zakaz udostępniania środków lub zasobów gospodarczych.

Samo sprawdzenie nazwy spółki to za mało. W realnej weryfikacji trzeba objąć także:

• beneficjenta rzeczywistego,
• członków zarządu i rady nadzorczej,
• wspólników lub akcjonariuszy kontrolujących,
• bank pośredniczący w płatności,
• ewentualne powiązania z podmiotami już objętymi sankcjami.

To istotne zwłaszcza wtedy, gdy spółka formalnie nie figuruje na liście, ale pozostaje pod kontrolą osoby lub podmiotu objętego sankcjami. W takim przypadku ryzyko naruszenia zakazu udostępniania środków finansowych nadal może być bardzo wysokie.

Jak ocenić, czy serwis IT lub utrzymanie aplikacji jest objęte zakazem?

Tu nie ma jednej automatycznej odpowiedzi. Trzeba porównać rzeczywisty zakres usługi z katalogiem ograniczeń wynikających z art. 5n rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014. Znaczenie mają m.in. takie elementy jak:

• czy usługa ma charakter doradztwa IT,
• czy obejmuje wdrożenie lub utrzymanie oprogramowania do zarządzania przedsiębiorstwem,
• czy dotyczy hostingu, administracji, supportu lub modyfikacji systemu,
• czy świadczenie służy rosyjskiemu podmiotowi bezpośrednio, czy przez pośrednika z państwa trzeciego,
• czy występują wyjątki przewidziane w przepisach unijnych.

W praktyce „serwis bazy danych”, „opieka nad sklepem internetowym” albo „utrzymanie aplikacji webowej” może być dozwolone albo zakazane – zależnie od tego, co dokładnie obejmuje umowa i komu usługa jest faktycznie świadczona.

Jeżeli działasz również na innych rynkach, warto porównać zasady rozliczeń i ryzyk przy współpracy z kontrahentem zagranicznym, bo przy Rosji dochodzi dodatkowa warstwa sankcyjna, której zwykle nie ma w relacjach z partnerami z państw nieobjętych restrykcjami.

Jakie kroki warto wykonać przed podpisaniem albo kontynuacją umowy?

Jakie są konsekwencje naruszenia sankcji?

Konsekwencje mogą być poważne. Na gruncie prawa krajowego zastosowanie mają przepisy karne z ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego, w tym art. 15, który przewiduje odpowiedzialność za naruszenie określonych obowiązków i zakazów wynikających z tej ustawy.

Niezależnie od tego, naruszenie sankcji unijnych może prowadzić do:

• zablokowania płatności przez bank,
• zamrożenia środków finansowych,
• odpowiedzialności członków zarządu lub osób podejmujących decyzje,
• sporów kontraktowych związanych z niewykonaniem lub przerwaniem umowy,
• problemów compliance przy audycie, due diligence lub udziale w przetargach.

Jeżeli przedsiębiorca startuje w zamówieniach publicznych, trzeba też uwzględnić wykluczenia powiązane z sankcjami. W konkretnym stanie faktycznym może to wymagać osobnej analizy dokumentów przetargowych i struktury grupy kapitałowej.

Czy można zabezpieczyć się samą klauzulą w umowie?

Nie w pełni. Klauzule sankcyjne są potrzebne, ale nie zastępują realnej weryfikacji kontrahenta. W umowie warto przewidzieć co najmniej:

• oświadczenie kontrahenta o braku objęcia sankcjami,
• obowiązek niezwłocznego informowania o zmianach właścicielskich i sankcyjnych,
• prawo natychmiastowego wstrzymania świadczenia usług,
• prawo rozwiązania umowy bez okresu wypowiedzenia w razie ryzyka sankcyjnego,
• zasady rozliczeń za część usług już wykonaną.

Takie postanowienia pomagają kontraktowo, ale nie legalizują współpracy, jeżeli przepisy unijne albo krajowe jej zakazują.

Czy wcześniejsza umowa zawarta przed rozszerzeniem sankcji coś zmienia?

Czasem tak, ale tylko wtedy, gdy konkretny przepis przewiduje okres przejściowy albo wyjątek dla wykonania zobowiązań już istniejących. Takie wyjątki trzeba sprawdzać literalnie w aktualnym brzmieniu rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014. Nie wolno zakładać automatycznie, że „stara umowa” daje prawo do dalszego świadczenia usług.

Jeżeli współpraca trwa od lat, należy sprawdzić:

• czy zakres usług nie zmienił się po wejściu w życie nowych pakietów sankcyjnych,
• czy nie doszło do zmiany właścicielskiej po stronie rosyjskiej,
• czy nowa faktura nie dotyczy już usługi objętej zakazem.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, że o legalności współpracy decydują szczegóły, a nie samo ogólne określenie „usługi IT”.

FAQ

Czy mogę wystawić fakturę firmie rosyjskiej, jeśli nie ma jej na liście MSWiA?

Nie wystarczy sprawdzenie samej listy MSWiA. Trzeba jeszcze zweryfikować sankcje UE, osoby kontrolujące spółkę, zakres usługi oraz możliwość legalnego przyjęcia płatności.

Czy serwis strony internetowej zawsze jest dozwolony?

Nie. Decyduje rzeczywisty zakres czynności. Jeżeli usługa mieści się w kategorii objętej zakazem na podstawie art. 5n rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014, współpraca może być niedopuszczalna.

Czy trzeba sprawdzać członków zarządu rosyjskiej spółki?

Tak, to bardzo wskazane. W praktyce sprawdza się nie tylko samą spółkę, ale również beneficjenta rzeczywistego oraz osoby, które nią zarządzają lub ją kontrolują.

Czy bank może zablokować przelew mimo ważnej umowy?

Tak. Bank stosuje własne procedury compliance i może zatrzymać albo odrzucić transakcję, jeśli uzna ją za obarczoną ryzykiem sankcyjnym.

Czy mogę kontynuować starą umowę zawartą przed wojną?

Niekoniecznie. Trzeba sprawdzić aktualne brzmienie przepisów unijnych i ewentualne wyjątki przejściowe. Sama data zawarcia umowy nie daje automatycznej ochrony.

Źródła

• Rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie.
• Rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających.
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego.
• Polska lista sankcyjna MSWiA: https://www.gov.pl/web/mswia/lista-osob-i-podmiotow-objetych-sankcjami