Przekazanie pieniędzy siostrze za remont domu

Czy przekazanie pieniędzy siostrze za remont domu rodziców jest darowizną?

Najpierw trzeba ustalić, czy osoba przekazująca pieniądze ma wobec siostry własny dług. Jeżeli siostra poniosła nakłady na dom należący do rodziców, a Pani ani Pani mąż nie są właścicielami tej nieruchomości, to zasadniczo korzyść z remontu uzyskali rodzice, a nie Państwo. W takiej sytuacji przekazanie pieniędzy siostrze przez Panią może być traktowane jako darowizna, o ile nie działa Pani w imieniu rodziców i nie spłaca Pani ich zobowiązania.

Zgodnie z art. 888 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Istotą darowizny jest więc brak ekwiwalentu: darczyńca daje pieniądze, ale nie otrzymuje od obdarowanego świadczenia wzajemnego.

Jeżeli chce Pani szerzej sprawdzić, czym jest darowizna w rodzinie i jak ją dokumentować, warto porównać zasady podatkowe z opisanym tu przypadkiem rozliczenia remontu.

Forma umowy darowizny pieniędzy i opis przelewu

Art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. W praktyce przy darowiźnie pieniężnej między członkami rodziny sporządza się pisemną umowę darowizny i wykonuje przelew bankowy.

W umowie darowizny nie warto pisać, że jest to „zwrot nakładów”, jeżeli Pani nie była zobowiązana do ich zwrotu. Taki zapis może osłabić spójność dokumentów: z jednej strony strony nazywają czynność darowizną, a z drugiej opisują ją jako rozliczenie długu. Bezpieczniej wskazać, że darczyńca przekazuje określoną kwotę tytułem darowizny pieniężnej, a obdarowana potwierdza jej otrzymanie.

Jeżeli celem rodzinnym jest także potwierdzenie, że siostra nie będzie później żądała od Pani tej samej kwoty, można dodać osobne oświadczenie: obdarowana potwierdza, że kwota została otrzymana i nie będzie dochodziła od darczyńcy dalszych roszczeń związanych z tym przekazaniem pieniędzy. Takie oświadczenie nie zamyka jednak automatycznie ewentualnych roszczeń siostry wobec rodziców, bo to rodzice są właścicielami remontowanego domu.

W tytule przelewu najlepiej zachować zgodność z umową, np. „darowizna pieniężna dla siostry z dnia ...”. Jeżeli przelew dotyczy darowizny korzystającej ze zwolnienia podatkowego, dokumentowanie transferu jest szczególnie ważne. Podobne problemy praktyczne pojawiają się przy przelewach w rodzinie, gdy urząd skarbowy bada, kto był darczyńcą i z jakiego tytułu przekazano środki.

Podatek od darowizny między siostrami

Darowizna pieniędzy podlega podatkowi od spadków i darowizn na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Rodzeństwo należy do tak zwanej grupy zerowej, o której mowa w art. 4a ust. 1 tej ustawy. Do tej grupy należą: małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha.

Na podstawie art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez rodzeństwo może być całkowicie zwolnione z podatku, jeżeli obdarowana zgłosi nabycie właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie pieniężnej dodatkowy warunek wynika z art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy: otrzymanie pieniędzy trzeba udokumentować dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

Obowiązek zgłoszenia SD-Z2 dotyczy sytuacji, gdy łączna wartość darowizn od tej samej osoby przekracza kwotę wolną dla I grupy podatkowej. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn kwota ta wynosi 36 120 zł. Na podstawie art. 9 ust. 2 tej ustawy do wartości ostatniej darowizny dolicza się darowizny otrzymane od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.

Jeżeli warunki z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie zostaną spełnione, zastosowanie ma art. 4a ust. 3 tej ustawy. Oznacza to opodatkowanie według zasad właściwych dla I grupy podatkowej, a więc utratę pełnego zwolnienia.

Uwaga na udział męża w przekazaniu pieniędzy

W opisanej sprawie ważne jest, że pieniądze mają przekazać Pani i mąż. Dla podatku od spadków i darowizn ma znaczenie, kto jest darczyńcą. Siostra Pani jest dla Pani rodzeństwem, czyli osobą z grupy zerowej z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dla Pani męża ta sama osoba jest powinowatą, a nie rodzeństwem. Jeżeli mąż wystąpi jako odrębny darczyńca, jego część darowizny nie korzysta ze zwolnienia dla grupy zerowej.

Jeżeli pieniądze pochodzą z majątku wspólnego małżonków, warto rozważyć konstrukcję, w której darczyńcą jest wyłącznie Pani, natomiast mąż wyraża zgodę na dokonanie darowizny z majątku wspólnego. Zgoda małżonka może być istotna z punktu widzenia art. 37 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym dokonanie darowizny z majątku wspólnego wymaga zgody drugiego małżonka, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Skutek braku wymaganej zgody określa art. 37 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Przy większych kwotach najlepiej, aby umowa była spójna: Pani jako darczyńca, siostra jako obdarowana, mąż jako małżonek darczyńcy wyrażający zgodę na darowiznę. Następnie siostra zgłasza darowiznę na formularzu SD-Z2 jako otrzymaną od Pani.

Kiedy zamiast darowizny stosować zwrot nakładów?

Jeżeli siostra poniosła nakłady na cudzą nieruchomość, w pierwszej kolejności należy ustalić, czy ma roszczenie wobec właścicieli domu. W zależności od konkretnego stanu faktycznego podstawą mogą być przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu, przepisy o rozliczeniach posiadacza z właścicielem albo umowa zawarta z właścicielami.

Art. 405 Kodeksu cywilnego stanowi, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Jeżeli więc właściciele domu uzyskali wzrost wartości nieruchomości kosztem siostry, może powstać roszczenie o rozliczenie nakładów. W niektórych sytuacjach zastosowanie mogą mieć także art. 226-231 Kodeksu cywilnego dotyczące rozliczeń między właścicielem a posiadaczem rzeczy.

Jeżeli rodzice chcą rozliczyć się z córką za remont, najbezpieczniej, aby to oni zawarli z nią porozumienie o uznaniu i spłacie nakładów. Pani może wtedy przekazać środki jako osoba trzecia regulująca zobowiązanie rodziców, ale powinno to jasno wynikać z dokumentów. W przeciwnym razie urząd skarbowy może oceniać przelew jako darowiznę od Pani na rzecz siostry.

Przy żądaniu zwrotu poniesionych nakładów znaczenie ma nie tylko podatek od spadków i darowizn, ale także prawidłowe udokumentowanie celu wydatków, zwłaszcza gdy nakłady dotyczą domu, instalacji lub modernizacji. W pokrewnych sprawach podatkowych pojawia się również pojęcie cele mieszkaniowe SD, dlatego dokumenty powinny precyzyjnie wskazywać, kto poniósł wydatek i kto odniósł korzyść.

Czy zwrot nakładów powoduje podatek PIT?

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych opodatkowuje dochód, a art. 11 ust. 1 tej ustawy wiąże przychód między innymi z otrzymanymi pieniędzmi i wartościami pieniężnymi. W praktyce podatkowej przyjmuje się jednak, że zwrot rzeczywiście poniesionych nakładów, który jedynie wyrównuje wcześniejszy wydatek, nie tworzy definitywnego przysporzenia majątkowego.

Takie stanowisko potwierdzają interpretacje indywidualne, między innymi interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 10.10.2019 r., nr 0113-KDIPT3.4011.389.2019.1.ASZ, oraz interpretacja Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 31.01.2017 r., nr 1462-IPPB4.4511.1233.2016.1.GF. Z interpretacji tych wynika, że zwrot nakładów odpowiadający rzeczywistym wydatkom nie stanowi przychodu, jeżeli nie dochodzi do trwałego przysporzenia majątkowego.

Warunkiem bezpieczeństwa jest jednak dokumentacja: faktury, potwierdzenia płatności, kosztorysy, protokoły odbioru prac, zdjęcia, umowa z wykonawcą oraz porozumienie z właścicielami nieruchomości. Bez tych dowodów trudno wykazać, że przekazana kwota nie jest darowizną ani innym przysporzeniem.

Jak zabezpieczyć się przed ponownym żądaniem zapłaty?

Jeżeli wybierają Państwo darowiznę, umowa powinna zawierać co najmniej: datę, dane stron, kwotę, numer rachunku obdarowanej, oświadczenie darczyńcy o dokonaniu darowizny, oświadczenie obdarowanej o przyjęciu darowizny oraz informację o zgodzie małżonka, jeżeli środki pochodzą z majątku wspólnego. Dodatkowo można zamieścić potwierdzenie, że obdarowana otrzymała określoną kwotę i nie ma wobec darczyńcy roszczeń o jej ponowne przekazanie.

Jeżeli wybierane jest rozliczenie nakładów, dokument powinien wskazywać: kto jest właścicielem domu, jakie prace zostały wykonane, kto je sfinansował, jaka kwota podlega zwrotowi, kto jest zobowiązany do zapłaty i kto faktycznie wykonuje przelew. Jeżeli płaci osoba trzecia, warto jednoznacznie zapisać, że przelew następuje na poczet zobowiązania właścicieli wobec osoby, która poniosła nakłady.

W obu wariantach należy unikać gotówki. Przy darowiźnie pieniężnej brak przelewu lub przekazu pocztowego może pozbawić obdarowaną prawa do pełnego zwolnienia z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

FAQ

Czy umowa darowizny pieniędzy dla siostry musi być u notariusza?

Nie zawsze. Art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego wymaga aktu notarialnego dla oświadczenia darczyńcy, ale darowizna bez aktu staje się ważna po spełnieniu świadczenia. Przy pieniądzach zwykle wystarcza pisemna umowa i przelew, choć przy skomplikowanych rozliczeniach warto skonsultować dokument.

Czy siostra zawsze musi składać SD-Z2?

Nie zawsze. Zgłoszenie jest potrzebne, gdy wartość darowizn od tej samej osoby przekracza kwotę wolną z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, czyli 36 120 zł. Do limitu dolicza się darowizny otrzymane od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia i w ciągu 5 poprzednich lat zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy.

Czy można w tytule przelewu wpisać „zwrot za remont”?

Można tylko wtedy, gdy dokumenty rzeczywiście wskazują na zwrot nakładów albo spłatę zobowiązania właścicieli nieruchomości. Jeżeli strony zawierają umowę darowizny, bezpieczniej wpisać w tytule przelewu „darowizna pieniężna”, aby nie tworzyć sprzeczności między umową a przelewem.

Czy urząd skarbowy może zakwestionować darowiznę?

Urząd może badać rzeczywisty charakter czynności na podstawie dokumentów i przepływów pieniężnych. Ryzyko rośnie, gdy umowa mówi o darowiźnie, tytuł przelewu o zwrocie nakładów, a faktury wskazują jeszcze innego płatnika. Dlatego najważniejsza jest spójność: umowa, przelew, SD-Z2 i dowody powinny opisywać tę samą czynność.

Czy zwrot nakładów na dom rodziców jest opodatkowany PIT?

Jeżeli jest to rzeczywisty zwrot udokumentowanych nakładów i kwota nie przekracza poniesionych wydatków, co do zasady nie powstaje definitywne przysporzenie majątkowe. Takie podejście potwierdzają interpretacje podatkowe, ale ocena zależy od dokumentów i konkretnego stanu faktycznego.

Podsumowanie

Jeżeli Pani i mąż chcą przekazać siostrze pieniądze dlatego, że poniosła koszty remontu domu rodziców, najpierw trzeba ustalić, czy ma to być darowizna, czy spłata istniejącego roszczenia o zwrot nakładów. Gdy Pani nie jest właścicielką domu i nie ma wobec siostry długu, przekazanie pieniędzy będzie najczęściej darowizną. Wtedy należy zadbać o pisemną umowę, przelew i SD-Z2, jeżeli przekroczony jest ustawowy limit.

Jeżeli natomiast rodzice jako właściciele domu uznają, że powinni zwrócić córce poniesione nakłady, właściwsze może być porozumienie o rozliczeniu nakładów i zapłata na poczet ich zobowiązania. W obu wariantach kluczowe są spójne dokumenty, ponieważ to one przesądzają o bezpieczeństwie podatkowym i o ochronie przed ponownymi roszczeniami.

Źródła

• Art. 888 § 1, art. 890 § 1, art. 405 oraz art. 226-231 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
• Art. 37 § 1 pkt 4 i art. 37 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4a ust. 1-3 oraz art. 9 ust. 1-2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 9 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 10.10.2019 r., nr 0113-KDIPT3.4011.389.2019.1.ASZ.
• Interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 31.01.2017 r., nr 1462-IPPB4.4511.1233.2016.1.GF.