Wykorzystanie zdjęć bez zgody autora

Czy można wykorzystać zdjęcie z gminnej strony bez zgody?

Co do zasady nie. Jeżeli zdjęcie jest utworem w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jego skopiowanie ze strony gminy i opublikowanie na własnym portalu wymaga podstawy prawnej: zgody autora, licencji, skutecznego przeniesienia praw na gminę albo wyraźnego przepisu o dozwolonym użytku.

Nie wystarczy argument, że materiał był publicznie dostępny w internecie. Publiczna dostępność zdjęcia oznacza tylko, że można je obejrzeć. Nie oznacza automatycznie prawa do pobrania, skopiowania, przerobienia, zamieszczenia na swojej stronie ani wykorzystania w działalności informacyjnej lub komercyjnej.

W sprawie opisanej w pytaniu ryzyko naruszenia jest realne, zwłaszcza jeżeli zdjęcia przedstawiały uroczystość gminną, zostały wykonane przez konkretnego fotografa, były wykadrowane, wybrane i opublikowane jako autorska relacja z wydarzenia. Taka fotografia najczęściej nie jest tylko mechaniczną informacją o fakcie, lecz może być chronionym utworem.

Kiedy zdjęcie jest utworem chronionym prawem autorskim?

Zgodnie z art. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci. Ustawa wymienia wprost utwory fotograficzne. Ochrona powstaje od chwili ustalenia utworu i nie zależy od rejestracji, oznaczenia znakiem copyright ani dopisku o zakazie kopiowania.

Nie każde zdjęcie musi być chronione. Ochrony może nie mieć fotografia całkowicie techniczna, schematyczna lub reprodukcyjna, której celem jest wierne odwzorowanie obiektu bez indywidualnych decyzji twórczych. W praktyce jednak wiele zdjęć publikowanych w serwisach urzędowych spełnia minimalny próg twórczości: autor wybiera moment, kadr, perspektywę, światło, ostrość, kompozycję, a często dokonuje także selekcji i obróbki zdjęcia.

W orzecznictwie podkreśla się, że o twórczości fotografii mogą świadczyć m.in. świadomy wybór momentu fotografowania, punktu widzenia, kompozycji obrazu, oświetlenia, głębi, ostrości i perspektywy. Tak wypowiedział się m.in. Sąd Najwyższy w wyroku z 5 lipca 2002 r., III CKN 1096/00.

Dlatego przy zdjęciach z uroczystości, wydarzeń lokalnych, jubileuszy, imprez gminnych czy relacji z życia samorządu bezpieczne założenie jest następujące: dopóki nie wiadomo, że fotografia nie jest chroniona albo że wolno ją wykorzystać na określonych warunkach, należy traktować ją jako utwór wymagający zgody.

Czy zdjęcie z urzędu jest materiałem urzędowym?

Ustawa o prawie autorskim wyłącza spod ochrony m.in. akty normatywne, urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole. Nie oznacza to jednak, że wszystko, co urząd albo gmina opublikuje na swojej stronie, automatycznie staje się niechronionym materiałem urzędowym.

Zdjęcie z uroczystości gminnej może dokumentować sprawę publiczną, ale nadal może być osobnym utworem fotograficznym. Szczególnie dotyczy to fotografii wykonanych przez pracownika, zleceniobiorcę, lokalnego fotografa albo agencję, nawet jeżeli zostały później opublikowane w serwisie gminnym. Wtedy trzeba ustalić, komu przysługują prawa majątkowe i w jakim zakresie gmina może dochodzić roszczeń.

Jeżeli pismo pochodzi od gminy, warto sprawdzić, czy gmina wykazuje swoje uprawnienie: czy sama jest autorem przez pracownika w ramach obowiązków służbowych, czy nabyła autorskie prawa majątkowe, czy ma licencję obejmującą dochodzenie roszczeń, czy działa w imieniu fotografa. Brak takiego wykazania nie przesądza automatycznie o braku naruszenia, ale może mieć znaczenie przy ocenie zasadności żądania.

Zdjęcia reporterskie a relacja z wydarzenia gminnego

Argument, że zdjęcie jest reporterskie, nie zawsze chroni osobę, która je skopiowała. Aktualna fotografia reporterska może w pewnych warunkach mieścić się w dozwolonym użytku informacyjnym, ale ten wyjątek należy interpretować ostrożnie. Nie jest to ogólne zezwolenie na kopiowanie zdjęć z cudzych serwisów.

Po pierwsze, zdjęcie musi rzeczywiście służyć relacjonowaniu aktualnego wydarzenia i być wykorzystane w zakresie uzasadnionym celem informacyjnym. Po drugie, należy respektować prawa osobiste autora, w tym oznaczenie autorstwa, o ile jest to możliwe. Po trzecie, w wielu przypadkach twórcy może przysługiwać wynagrodzenie. Po czwarte, wykorzystanie po czasie, w archiwalnym materiale, na stronie komercyjnej albo bez związku z bieżącą relacją może wypadać poza ten wyjątek.

Nie można więc założyć, że zdjęcia z jubileuszu pożycia małżeńskiego opublikowane przez gminę wolno bez zgody przenieść na własną stronę tylko dlatego, że dotyczą lokalnego wydarzenia. Ocena zależy od konkretnej fotografii, sposobu jej użycia, celu publikacji, daty wydarzenia, charakteru portalu i oznaczenia autora.

Informacja publiczna i ponowne wykorzystywanie danych sektora publicznego

To, że gmina jest jednostką samorządu terytorialnego i realizuje zadania publiczne, nie oznacza, że każda treść z jej strony może być swobodnie kopiowana. Informacją publiczną może być wiadomość o wydarzeniu, uchwale, działaniu organu czy wydatkowaniu środków, ale fotografia jako utwór może być objęta ochroną niezależnie od tego, że dotyczy sprawy publicznej.

Trzeba też uwzględnić zmianę stanu prawnego. Ustawa z 2016 r. o ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego została uchylona. Obecnie obowiązuje ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego. Jej przepisy nie znoszą automatycznie praw autorskich do fotografii. Jeżeli informacja sektora publicznego ma cechy utworu albo prawa należą do osoby trzeciej, mogą obowiązywać dodatkowe warunki albo ograniczenia.

W praktyce przed wykorzystaniem zdjęć z serwisu gminnego warto sprawdzić regulamin strony, informację o licencji, oznaczenie autora, opis warunków ponownego wykorzystywania danych oraz ewentualne ograniczenia wynikające z praw osób trzecich. Jeżeli takich informacji nie ma, lepiej wystąpić o zgodę albo użyć własnych zdjęć.

Jakie roszczenia może zgłosić autor lub gmina?

Uprawniony może żądać przede wszystkim zaniechania naruszenia, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody, wydania uzyskanych korzyści, a w określonych przypadkach także publikacji oświadczenia. Przy naruszeniu autorskich praw osobistych może dojść również żądanie przeprosin, oznaczenia autorstwa albo zadośćuczynienia.

W przypadku autorskich praw majątkowych podstawą roszczeń jest w szczególności art. 79 ustawy o prawie autorskim. Uprawniony może dochodzić naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo przez zapłatę sumy odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, które byłoby należne za zgodę na korzystanie z utworu. Wysokość żądania nie powinna być jednak przyjmowana automatycznie. Należy sprawdzić czas i zakres publikacji, rozmiar zdjęcia, charakter strony, liczbę fotografii, stawki rynkowe oraz to, czy żądający rzeczywiście wykazał swoje prawa.

Przy poważniejszych przypadkach w grę może wchodzić również odpowiedzialność karna, zwłaszcza gdy cudzy utwór jest rozpowszechniany bez uprawnienia, wbrew warunkom licencji albo w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. W typowej sprawie związanej z pojedynczym zdjęciem najczęściej zaczyna się jednak od wezwania do zapłaty i żądania usunięcia naruszenia.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania do zapłaty?

Najpierw należy usunąć sporne zdjęcie ze strony i sprawdzić, czy nie pozostało w wersji mobilnej, miniaturach, cache, mediach społecznościowych albo kopiach artykułu. Następnie trzeba zabezpieczyć całą korespondencję, zrzuty ekranu, daty publikacji, źródło pobrania zdjęcia oraz informację, czy zdjęcie było podpisane nazwiskiem autora albo objęte licencją.

W odpowiedzi warto poprosić o wykazanie praw do zdjęcia i podstawy naliczenia kwoty. Jeżeli pismo zawiera tylko ogólne twierdzenia, można zażądać doprecyzowania: kto jest autorem, kto jest właścicielem autorskich praw majątkowych, na jakiej podstawie działa gmina lub pełnomocnik, jaka licencja byłaby właściwa i jak obliczono odszkodowanie.

Przydatne może być także porównanie sprawy z innymi przypadkami, w których pojawia się wezwanie do zapłaty od autora. Nie każda kwota z wezwania jest kwotą, którą trzeba bezspornie zapłacić, ale ignorowanie pisma również bywa ryzykowne.

Czy można się bronić?

Tak, ale linia obrony musi wynikać z faktów. Można podnosić, że fotografia nie ma cech utworu, że żądający nie wykazał praw, że korzystanie mieściło się w ustawowym wyjątku, że roszczenie jest zawyżone, że naruszenie miało ograniczony zasięg albo że brak jest podstaw do żądania określonej formy przeprosin. Każdy z tych argumentów wymaga jednak ostrożnej oceny.

Najbardziej ryzykowne jest proste twierdzenie: „zdjęcie było na stronie gminy, więc wolno było je skopiować”. Taki argument zwykle nie wystarczy. Zdecydowanie lepiej skupić się na konkretach: prawach do zdjęcia, charakterze fotografii, sposobie wykorzystania, celu publikacji, czasie trwania naruszenia i realnej wysokości szkody.

Jeżeli prowadzisz portal informacyjny, blog lokalny albo stronę firmową, wdrożenie prostej procedury ogranicza ryzyko: korzystaj z własnych zdjęć, zdjęć z legalnych banków, materiałów na jasnej licencji albo pisemnych zgód. W przypadku materiałów urzędowych zapisuj warunki licencji i źródło pobrania.

FAQ

Podsumowanie

Wykorzystanie zdjęć z gminnej strony bez zgody autora lub innego uprawnionego może naruszać prawa autorskie. Najważniejsze jest to, że fotografia opublikowana w internecie nie traci ochrony tylko dlatego, że dotyczy wydarzenia publicznego albo pochodzi z serwisu jednostki samorządu terytorialnego.

W konkretnej sprawie trzeba sprawdzić, czy zdjęcie ma cechy utworu, kto ma do niego prawa, czy można zastosować któryś z wyjątków ustawowych, czy gmina wykazała swoje uprawnienie oraz czy żądana kwota jest proporcjonalna. Przy sporze o zdjęcia często da się negocjować, ale wymaga to rzeczowej odpowiedzi i prawidłowego zabezpieczenia dowodów.

Źródła

• Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 24.
• Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego, tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1524.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 5 lipca 2002 r., III CKN 1096/00.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 2009 r., II CSK 271/09.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 19 lutego 2016 r., I ACa 955/15.