Przeniesienie praw autorskich do książki na dziecko

Czy wydawnictwo może płacić dziecku za Pani książkę?

Co do zasady samo przekierowanie płatności na rachunek dziecka nie rozwiązuje problemu. Jeżeli to Pani stworzy utwór i to Pani będzie stroną umowy z wydawnictwem, to wynagrodzenie nadal będzie wynagrodzeniem należnym Pani jako twórcy albo wykonawcy umowy. Taki wniosek wynika z konstrukcji zobowiązania z art. 353 § 1 ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny oraz z art. 43 ust. 1 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym jeżeli z umowy nie wynika, że przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.

Innymi słowy: wydawca może technicznie wykonać przelew na cudze konto, ale nie oznacza to automatycznie, że przychód przestaje być Pani przychodem. W sprawach podatkowych i dotyczących świadczeń liczy się rzeczywista treść stosunku prawnego, a nie tylko numer rachunku bankowego.

Jeżeli zależy Pani na tym, aby to dziecko zawierało umowę z wydawcą i pobierało wynagrodzenie we własnym imieniu, potrzebna jest wcześniejsza umowa przeniesienia autorskich praw majątkowych z Pani na dziecko. W praktyce właśnie to rozwiązanie jest bezpieczniejsze od samego „przekazania wypłaty”.

Jak legalnie przekazać dziecku autorskie prawa majątkowe?

Autorskie prawa majątkowe są zbywalne, co wynika z art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Oznacza to, że może Pani przenieść je na dziecko umową. Taka umowa musi jednak spełniać konkretne warunki formalne.

Najważniejszy wymóg wynika z art. 53 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych: umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. To oznacza, że zwykłe ustalenie mailowe, ustne albo zapis w korespondencji bez podpisów nie wystarczy.

Umowa powinna także precyzyjnie wskazywać pola eksploatacji, bo zgodnie z art. 41 ust. 2 tej ustawy umowa obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Dla książek najczęściej chodzi m.in. o:

• utrwalanie i zwielokrotnianie określoną techniką,
• wprowadzanie egzemplarzy do obrotu,
• użyczenie lub najem egzemplarzy,
• publiczne udostępnianie w taki sposób, aby każdy mógł mieć do utworu dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym, np. e-book.

Przy umowie z wydawcą warto zadbać o prawidłową konstrukcję przeniesienia, tak aby dziecko mogło później skutecznie zawrzeć umowę wydawniczą we własnym imieniu.

Trzeba też pamiętać, że zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli w umowie nie określono sposobu korzystania z utworu, powinien on być zgodny z charakterem utworu i przyjętymi zwyczajami. W praktyce lepiej jednak nie zostawiać takich kwestii do wykładni, tylko opisać je wprost.

Czego nie można przenieść na dziecko?

Na dziecko można przenieść autorskie prawa majątkowe, ale nie autorskie prawa osobiste. Wynika to z art. 16 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem.

Oznacza to, że nawet po przeniesieniu praw majątkowych nadal pozostaje Pani autorką utworu. Zachowuje Pani m.in. prawo do:

• autorstwa utworu,
• oznaczenia utworu swoim nazwiskiem, pseudonimem albo udostępnienia go anonimowo,
• nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania.

W umowie z dzieckiem można więc wyraźnie zapisać, że przy każdym wydaniu książki Pani nazwisko ma być wskazywane jako autora. Taki zapis jest praktycznie potrzebny także po to, by dziecko mogło później przenieść ten obowiązek do umowy z wydawcą.

Umowa odpłatna czy nieodpłatna?

Przeniesienie praw na dziecko może być zarówno odpłatne, jak i nieodpłatne. Z art. 43 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wynika jednak domniemanie odpłatności. Jeżeli więc chce Pani przekazać prawa bez wynagrodzenia, trzeba to w umowie zapisać wprost i jednoznacznie.

W praktyce warto wpisać, że „przeniesienie autorskich praw majątkowych następuje nieodpłatnie”, a także dokładnie określić, do jakich utworów prawa są przenoszone. Jeżeli książki dopiero mają powstać, trzeba bardzo ostrożnie opisać przedmiot umowy. Zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych nieważna jest umowa dotycząca wszystkich utworów lub wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy mających powstać w przyszłości. Nie można więc ważnie „na zapas” przekazać dziecku wszelkich przyszłych książek bez odpowiedniego ograniczenia i oznaczenia.

Bezpieczniej jest zawrzeć umowę dotyczącą konkretnej książki albo konkretnie oznaczonej serii, możliwej do zidentyfikowania już w chwili podpisu.

Wpływ na emeryturę i ZUS – na co uważać?

To, czy uzyskiwanie przychodów z twórczości wpłynie na wypłatę emerytury, zależy od rodzaju świadczenia oraz od tego, czy wobec danej osoby obowiązują limity przychodu. W praktyce najczęściej dotyczy to emerytów, którzy nie osiągnęli powszechnego wieku emerytalnego, oraz niektórych rencistów. Zasady zawieszania lub zmniejszania świadczeń wynikają przede wszystkim z art. 103–106 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Jeżeli pobiera Pani emeryturę i chce uniknąć ryzyka, że przychód z umowy zostanie zaliczony do Pani aktywności zarobkowej, nie należy poprzestawać na samym wskazaniu rachunku dziecka do wypłaty. W razie wątpliwości ZUS i organ podatkowy będą oceniały, kto rzeczywiście jest stroną umowy, kto stworzył utwór i komu prawnie należy się wynagrodzenie.

Ocena wpływu na świadczenie zależy od konkretnego stanu faktycznego: rodzaju emerytury, wieku, statusu ubezpieczeniowego i treści umów. Dlatego przed podpisaniem dokumentów warto sprawdzić to indywidualnie.

Skutki podatkowe przekazania praw dziecku

Pod względem podatkowym trzeba rozróżnić dwie sytuacje.

1. Pani zawiera umowę z wydawcą

Wtedy co do zasady przychód powstaje po Pani stronie, nawet jeśli wydawca wypłaci środki na konto dziecka. Dla podatku dochodowego liczy się to, komu przysługuje wierzytelność z umowy i kto uzyskuje przysporzenie majątkowe.

2. Najpierw przenosi Pani prawa na dziecko, a dopiero potem dziecko zawiera umowę z wydawcą

W takiej konfiguracji wynagrodzenie od wydawcy co do zasady jest przychodem dziecka, bo to ono rozporządza nabytymi prawami. Trzeba jednak osobno przeanalizować, czy nieodpłatne przeniesienie praw na dziecko nie będzie traktowane jako darowizna prawa majątkowego na gruncie ustawy z 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Co do zasady nabycie przez dziecko od rodzica może korzystać ze zwolnienia, ale wymaga to sprawdzenia, czy w danym stanie faktycznym powstaje obowiązek zgłoszenia. W sprawach darowizn zastosowanie mają m.in. art. 4a ustawy z 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn oraz szczegółowe zasady dokumentowania nabycia. Ponieważ przedmiotem są prawa majątkowe, a nie pieniądze przekazywane przelewem, sposób wykazania nabycia wymaga starannego udokumentowania umowy.

W praktyce podatkowej warto zadbać, aby data umowy przeniesienia praw była wcześniejsza niż umowa dziecka z wydawcą oraz by dokumentacja jasno wskazywała, jakie prawa zostały nabyte i kiedy.

Jak powinna wyglądać bezpieczna kolejność działań?

Czy drugie dziecko może wykonać ilustracje?

Tak, ale wtedy najlepiej oddzielić role i umowy. Jeżeli jedno dziecko ma nabyć od Pani prawa do tekstu, a drugie stworzy ilustracje, to ilustrator co do zasady będzie odrębnym twórcą swoich utworów plastycznych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych twórcą jest osoba, która stworzyła utwór.

W praktyce oznacza to, że do wydania kompletnej książki trzeba uporządkować prawa co najmniej do dwóch warstw twórczych: tekstu i ilustracji. Jeżeli wydawca ma otrzymać komplet praw, powinien mieć jasność, od kogo nabywa prawa do każdej części projektu.

Jeżeli ilustracje wykona dziecko jako odrębny twórca, warto zawrzeć osobną umowę dotyczącą ilustracji. Pozwoli to uniknąć sporów o to, kto może decydować o kolejnych wydaniach, e-booku, audiobooku z grafikami promocyjnymi czy materiałach marketingowych.

FAQ

Czy można przepisać na dziecko samo wynagrodzenie, bez przenoszenia praw?

Technicznie można wskazać inny rachunek do wypłaty, ale nie zmienia to automatycznie tego, komu prawnie należy się wynagrodzenie. Jeżeli to Pani jest twórcą i stroną umowy, przychód zasadniczo pozostaje po Pani stronie.

Czy umowa z dzieckiem musi być zawarta u notariusza?

Nie. Ustawa wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności, a nie aktu notarialnego. Wynika to z art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Czy po przeniesieniu praw nadal będę wskazywana jako autorka?

Tak, ponieważ autorskie prawa osobiste nie przechodzą na inną osobę. Warto dodatkowo wpisać do umowy obowiązek oznaczania Pani jako autora przy każdym wydaniu.

Czy można przenieść prawa do książki, która dopiero powstanie?

Tak, ale nie wolno robić tego zbyt ogólnie. Nie można ważnie przenieść praw do wszystkich przyszłych utworów określonego rodzaju. Trzeba dostatecznie oznaczyć utwór lub serię utworów.

Czy takie przekazanie może mieć skutki podatkowe?

Tak. Odpłatne i nieodpłatne przeniesienie praw wywołuje inne skutki. Przy nieodpłatnym przekazaniu trzeba osobno ocenić podatek od spadków i darowizn, a przy umowie z wydawcą – podatek dochodowy.

Źródła

• art. 353 § 1 i art. 509 § 1 ustawy z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 1 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 16, art. 41 ust. 1 pkt 1, art. 41 ust. 2, art. 41 ust. 3, art. 43 ust. 1, art. 49 ust. 1, art. 53 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• art. 103–106 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
• art. 4a ustawy z 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn