Uczelnia odwołała kierunek – jak odzyskać pieniądze i dokumenty?

Co możesz żądać od uczelni, gdy odwołała kierunek?

W opisanej sytuacji podstawowe roszczenia to:

• zwrot wszystkich wpłaconych opłat dotyczących nieuruchomionego lub niezrealizowanego kształcenia,
• zwrot dopłaty wniesionej przy zmianie kierunku, jeżeli ostatecznie nie doszło do skutecznego przyjęcia na studia albo świadczenie edukacyjne nie zostało wykonane,
• wydanie dokumentów złożonych w toku rekrutacji,
• w określonych przypadkach – naprawienie szkody, jeżeli uczelnia nienależycie wykonała swoje obowiązki.

Kluczowe znaczenie ma to, czy między Tobą a uczelnią doszło już do zawarcia umowy o warunkach odpłatności za studia lub innej umowy regulującej odpłatności, jakie były postanowienia regulaminu rekrutacji i regulaminu studiów oraz czy uczelnia formalnie przyjęła Cię na drugi kierunek. W sprawach odpłatności za studia uczelnia nie może działać dowolnie – zasady pobierania opłat oraz warunki odpłatności muszą wynikać z przepisów wewnętrznych i umowy.

Zasady pobierania opłat przez uczelnię określa w szczególności art. 79 ust. 1-3 oraz art. 80 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Z kolei warunki pobierania opłat za usługi edukacyjne powinny wynikać z umowy zawieranej ze studentem na podstawie art. 79 ust. 3 tej ustawy.

Zwrot pieniędzy – jaka podstawa prawna jest najsilniejsza?

W praktyce najlepiej oprzeć żądanie na kilku podstawach równocześnie, wskazując je ostrożnościowo.

Po pierwsze, jeżeli uczelnia pobrała opłatę za kształcenie, które nie zostało uruchomione, możesz powołać się na niewykonanie zobowiązania. Zgodnie z art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże, iż nastąpiło to wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Po drugie, jeżeli odpadła podstawa zatrzymania opłaty, można powołać się na bezpodstawne wzbogacenie. Wynika to z art. 405 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdy to nie jest możliwe – do zwrotu jej wartości.

Po trzecie, jeżeli świadczenie zostało spełnione, mimo że cel wpłaty nie został osiągnięty, w zależności od treści umowy i okoliczności można rozważyć także art. 410 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego dotyczący świadczenia nienależnego. Zgodnie z tym przepisem regulacje o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, a świadczenie jest nienależne m.in. wtedy, gdy podstawa świadczenia odpadła albo zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty.

W sprawach konsumenckich warto też zwrócić uwagę, czy dana umowa nie zawierała postanowień niedozwolonych. Ocena ta zależy jednak od treści konkretnej umowy, statusu uczelni i charakteru relacji prawnej.

Zwrot dokumentów złożonych w rekrutacji

Jeżeli przekazałeś uczelni dokumenty rekrutacyjne, a nie doszło do skutecznego rozpoczęcia kształcenia albo rekrutacja nie została zakończona przyjęciem na studia, możesz żądać ich wydania. Podstawą będzie przede wszystkim treść regulaminu rekrutacji oraz ogólne zasady wykonywania zobowiązań z art. 354 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego.

Jeżeli wśród dokumentów były kopie lub oryginały zawierające dane osobowe, znaczenie mają też przepisy RODO, w szczególności art. 5 ust. 1 lit. a, b i e rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), które nakazują przetwarzać dane zgodnie z prawem, w konkretnym celu i nie dłużej, niż jest to niezbędne. Nie daje to automatycznie prostego roszczenia o „zwrot na podstawie RODO”, ale wzmacnia argument, że uczelnia nie powinna bez potrzeby przetrzymywać dokumentów po zakończeniu lub niepowodzeniu procesu rekrutacji.

W żądaniu warto wyraźnie wskazać, czy oczekujesz:

• odesłania oryginałów pocztą,
• odbioru osobistego,
• potwierdzenia, jakie dokumenty pozostają w aktach i na jakiej podstawie.

Jakie pismo wysłać do uczelni?

Najlepiej zacząć od pisemnego wezwania do zwrotu opłat i wydania dokumentów. Pismo wyślij listem poleconym za potwierdzeniem nadania albo przez ePUAP, jeśli uczelnia dopuszcza taką komunikację, a dodatkowo e-mailem na adres uczelni.

W wezwaniu wskaż:

• swoje dane i numer kandydata lub studenta,
• kierunek pierwotny i kierunek wybrany zastępczo,
• daty wpłat i ich wysokość,
• informację, że kierunek nie został uruchomiony,
• brak decyzji o przyjęciu albo brak realizacji kształcenia,
• żądanie zwrotu konkretnej kwoty na numer rachunku,
• żądanie wydania dokumentów,
• termin na spełnienie świadczenia, np. 7 albo 14 dni od doręczenia pisma,
• zapowiedź dalszych kroków w razie braku reakcji.

Jeżeli uczelnia milczy, warto od razu użyć sformułowania, że wzywasz do zapłaty oraz wzywasz do wydania dokumentów. Po bezskutecznym upływie terminu możesz naliczać odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Czy uczelnia może zatrzymać opłatę rekrutacyjną, wpisowe albo czesne?

To zależy od rodzaju opłaty i treści dokumentów, które zaakceptowałeś.

Nie da się jednak uczciwie przesądzić sprawy bez analizy konkretnej umowy, regulaminu rekrutacji, regulaminu studiów oraz cennika opłat.

Czy możesz żądać odszkodowania ponad zwrot wpłat?

Tak, ale tylko wtedy, gdy wykażesz wszystkie przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej. Samo rozczarowanie lub utrata czasu zwykle nie wystarczy.

Na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego możesz dochodzić naprawienia szkody, jeśli udowodnisz:

• istnienie zobowiązania uczelni,
• jego niewykonanie albo nienależyte wykonanie,
• powstanie szkody,
• normalny związek przyczynowy między działaniem uczelni a szkodą – zgodnie z art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego naprawienie szkody obejmuje zarówno straty, które poszkodowany poniósł, jak i korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. W praktyce jednak utracone korzyści trzeba udowodnić bardzo konkretnie. Przykładowo: opłacony i bezzwrotny nocleg na zjazdy, koszt przesłania dokumentów, koszt dojazdów, albo utrata możliwości rozpoczęcia konkretnego, równoległego kursu – o ile da się to wykazać dokumentami.

Znacznie trudniej będzie skutecznie dochodzić odszkodowania za sam fakt, że „mogłeś studiować gdzie indziej”, jeżeli nie masz dowodów na realnie utraconą możliwość i wymierną stratę.

Co zrobić, jeśli uczelnia nie odpowiada?

Jeżeli po wezwaniu nadal nie ma reakcji, masz kilka możliwych dróg:

1. Ponowne przedsądowe wezwanie – krótsze i bardziej stanowcze, z naliczeniem odsetek.
2. Skarga do Rzecznika Praw Studenta działającego przy samorządzie studenckim lub Parlamentu Studentów RP – szczególnie gdy problem dotyczy naruszenia praw studenta albo kandydata.
3. Zawiadomienie władz uczelni – rektor, dziekanat, dział rekrutacji, dział prawny.
4. Pozew o zapłatę i wydanie dokumentów do sądu cywilnego.

Jeżeli dochodzisz wyłącznie pieniędzy, sprawa zwykle będzie miała charakter cywilny. W zależności od wartości przedmiotu sporu pozew trafia do sądu rejonowego albo okręgowego. Dla roszczeń do 100 000 zł właściwy rzeczowo jest co do zasady sąd rejonowy.

Przedawnienie roszczeń zależy od ich charakteru i dat wymagalności. Co do zasady roszczenia majątkowe przedawniają się na zasadach ogólnych z art. 118 Kodeksu cywilnego, jednak dokładny termin trzeba ocenić według rodzaju roszczenia i chwili, od której stało się wymagalne.

Jak sformułować żądanie – praktyczny schemat

W piśmie możesz użyć takiej konstrukcji:

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty, w których zakres roszczeń może wyglądać inaczej.

FAQ

Czy uczelnia zawsze musi oddać wszystkie wpłacone pieniądze?

Nie zawsze. Najczęściej bezsporny jest zwrot czesnego za studia, które się nie rozpoczęły. Sporne bywa natomiast wpisowe lub opłata rekrutacyjna – tutaj trzeba sprawdzić umowę, regulamin i cel danej opłaty.

Czy brak odpowiedzi uczelni oznacza, że sprawa jest przegrana?

Nie. Brak odpowiedzi często tylko opóźnia sprawę. Po bezskutecznym wezwaniu możesz żądać odsetek ustawowych za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego i skierować sprawę do sądu.

Czy mogę domagać się odszkodowania za stracony rok?

Jest to możliwe tylko wtedy, gdy wykażesz konkretną szkodę i związek przyczynowy z działaniem uczelni. Samo ogólne twierdzenie o „straconym roku” zwykle nie wystarczy bez dowodów.

W jakim terminie uczelnia powinna oddać dokumenty?

Przepisy nie przewidują jednego uniwersalnego terminu dla każdej uczelni i każdej sytuacji. Dlatego w wezwaniu warto wyznaczyć rozsądny termin, np. 7 dni, i żądać pisemnej informacji, jeśli uczelnia twierdzi, że dokumentów nie może jeszcze wydać.

Czy sprawę można załatwić bez sądu?

Tak, wiele takich spraw kończy się po formalnym wezwaniu przygotowanym z podaniem właściwych podstaw prawnych i załączników potwierdzających wpłaty oraz korespondencję z uczelnią.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w szczególności art. 79 i art. 80.

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 405, art. 471, art. 354 § 1, art. 361 § 1 i § 2, art. 410 § 1 i § 2 oraz art. 481 § 1 i § 2; tekst aktu: ISAP.

3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), w szczególności art. 5 ust. 1 lit. a, b i e.