Gdzie zgłosić nękanie i pomówienia?

Kiedy nękanie jest przestępstwem?

Nie każde niechciane połączenie, wiadomość albo konflikt rodzinny oznacza od razu przestępstwo. Przestępstwem może być jednak uporczywe nękanie, jeżeli zachowanie sprawcy powtarza się, jest natrętne i wywołuje u pokrzywdzonego uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jego prywatność. Obecnie art. 190a § 1 Kodeksu karnego przewiduje za taki czyn karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

W praktyce za stalking mogą zostać uznane między innymi: wielokrotne telefony mimo wyraźnego sprzeciwu, nachodzenie w domu lub pracy, śledzenie, zasypywanie wiadomościami, kontaktowanie się przez osoby trzecie, zakładanie fałszywych kont, podszywanie się pod pokrzywdzonego albo angażowanie dziecka w konflikt z rodzicem. Decydujące znaczenie ma całokształt zachowań, ich uporczywość, częstotliwość, cel i realny wpływ na życie pokrzywdzonego.

Jeżeli opisane zachowania tworzą przestępstwo nękania, sprawę można zgłosić na policji albo bezpośrednio w prokuraturze. Szersze omówienie tego typu spraw zawiera także hub stalkingu. Przy zgłoszeniu warto od razu złożyć wniosek o ściganie, ponieważ ściganie czynu z art. 190a § 1 lub § 2 Kodeksu karnego następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Pomówienia, plotki i szarganie dobrego imienia

Jeżeli ojciec, inny krewny, sąsiad albo kontrahent rozsiewa kłamstwa o konkretnej osobie lub jej firmie, sprawa może dotyczyć zniesławienia. Zgodnie z art. 212 § 1 Kodeksu karnego odpowiada ten, kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną albo jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności.

To ważna zmiana w stosunku do wielu starszych opracowań: obecnie za podstawowe zniesławienie z art. 212 § 1 grozi grzywna albo kara ograniczenia wolności. Jeżeli sprawca działa za pomocą środków masowego komunikowania, np. publicznie w Internecie, może grozić także kara pozbawienia wolności do roku. Sąd może również orzec nawiązkę, a na wniosek pokrzywdzonego podać wyrok skazujący do publicznej wiadomości.

Gdy ktoś rozsiewa kłamstwa, warto oddzielić zniesławienie od zwykłej przykrości, ostrej oceny albo rodzinnej kłótni. Pomówienie powinno dotyczyć faktów lub właściwości, które mogą realnie obniżyć zaufanie do osoby lub przedsiębiorcy. Dodatkowe wskazówki zawiera hub pomówień.

W sprawie o szarganie dobrego imienia można też rozważyć drogę cywilną. Cześć, dobre imię, nazwisko, wizerunek, prywatność i tajemnica korespondencji należą do dóbr osobistych chronionych przez art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. W pozwie cywilnym można żądać między innymi zaprzestania naruszeń, usunięcia skutków, przeprosin, zadośćuczynienia albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny. W zbliżonych sytuacjach pomocne może być omówienie sprawy jako analogiczne pomawianie.

Czy można po prostu pójść na policję?

Tak, ale trzeba wiedzieć, jakiego rodzaju sprawę zgłaszamy. Jeżeli chodzi o stalking, groźby karalne, przemoc domową albo znęcanie się psychiczne, policja lub prokuratura powinny przyjąć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. W przypadku stalkingu trzeba dodatkowo wyraźnie złożyć wniosek o ściganie.

Inaczej wygląda sprawa zniesławienia i zniewagi. Są to co do zasady przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony sam wnosi i popiera prywatny akt oskarżenia przed sądem. Prywatny akt oskarżenia może ograniczać się do oznaczenia oskarżonego, wskazania zarzucanego czynu oraz dowodów. Policja, na żądanie pokrzywdzonego, przyjmuje ustną lub pisemną skargę i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przesyła skargę do właściwego sądu.

Nie oznacza to, że zgłoszenie na policji jest bezcelowe. Może być przydatne, gdy trzeba zabezpieczyć dowody, ustalić dane sprawcy, utrwalić przebieg zdarzeń albo gdy zachowanie sprawcy wykracza poza zniesławienie i zaczyna spełniać znamiona stalkingu, gróźb lub przemocy psychicznej. Jeżeli jednak sprawa dotyczy wyłącznie pomówień, samo zawiadomienie na policji może nie zastąpić prywatnego aktu oskarżenia.

Nękanie przez osobę z rodziny

Fakt, że sprawcą jest ojciec, matka, były partner, dorosłe dziecko albo inny krewny, nie wyłącza odpowiedzialności prawnej. Bliska relacja rodzinna może tłumaczyć potrzebę kontaktu, ale nie daje prawa do uporczywego nękania, gróźb, poniżania, pomawiania, manipulowania dzieckiem ani niszczenia reputacji zawodowej.

Jeżeli sprawa dotyczy rodziny, należy dodatkowo rozważyć przepisy o przemocy domowej. Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej obejmuje nie tylko przemoc fizyczną, lecz także działania naruszające godność, prywatność, wywołujące cierpienie, krzywdę, poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia, również podejmowane za pomocą środków komunikacji elektronicznej. W poważniejszych przypadkach może wchodzić w grę art. 207 Kodeksu karnego, czyli znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą albo osobą pozostającą w stosunku zależności.

Jeżeli problemem jest nękanie przez rodziców lub innego członka rodziny, warto porównać również analogiczny scenariusz. W takich sprawach trzeba uważać, aby nie sprowadzać całego problemu wyłącznie do konfliktu rodzinnego, jeżeli zachowania są realnie uporczywe, krzywdzące i naruszają prywatność albo dobre imię.

Jak przygotować zgłoszenie lub prywatny akt oskarżenia?

Przed podjęciem formalnych kroków warto przygotować chronologiczną listę zdarzeń. Dobrze jest wskazać daty, godziny, sposób kontaktu, treść wiadomości, świadków, reakcję pokrzywdzonego i skutki zachowania sprawcy. W sprawie o nękanie trzeba wykazać uporczywość i wpływ zachowań na poczucie bezpieczeństwa lub prywatność. W sprawie o zniesławienie trzeba pokazać, jakie konkretnie zarzuty zostały rozpowszechnione, wobec kogo i dlaczego mogły narazić pokrzywdzonego na utratę zaufania.

• Zachowuj wiadomości: SMS-y, e-maile, komunikatory, zrzuty ekranu i historię połączeń.
• Nie kasuj dowodów cyfrowych: przechowuj oryginalne wiadomości i wykonuj kopie bezpieczeństwa.
• Spisz świadków: osoby, które słyszały pomówienia, widziały nachodzenie albo otrzymywały fałszywe informacje.
• Zabezpiecz dokumenty medyczne: jeżeli sytuacja wpływa na zdrowie, sen, lęk, leczenie albo zdolność do pracy.
• Ustal cel działania: czy chcesz przede wszystkim przerwania kontaktów, przeprosin, ochrony dziecka, ukarania sprawcy czy naprawienia szkody.

W sprawach prywatnoskargowych trzeba pamiętać o przedawnieniu. Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od chwili, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, ale nie później niż z upływem 3 lat od popełnienia czynu. Zwlekanie z reakcją może więc ograniczyć możliwość skutecznego działania.

Co można uzyskać?

W zależności od kwalifikacji prawnej sprawy możliwe są różne cele. W sprawie karnej dotyczącej stalkingu, gróźb albo znęcania się chodzi przede wszystkim o ochronę pokrzywdzonego i odpowiedzialność sprawcy. W sprawie o zniesławienie lub zniewagę celem może być skazanie, nawiązka albo publiczne podanie wyroku do wiadomości. W sprawie cywilnej o dobra osobiste najczęściej chodzi o zakaz dalszych naruszeń, przeprosiny, usunięcie wpisów, sprostowanie nieprawdziwych informacji, zadośćuczynienie lub odszkodowanie.

Jeżeli w konflikt wciągane jest dziecko, konieczne może być także działanie przed sądem rodzinnym. Sąd może uregulować kontakty, ograniczyć określone formy kontaktu albo zastosować rozwiązania zabezpieczające dobro dziecka. Sam fakt pokrewieństwa nie oznacza, że dorosły członek rodziny może nachodzić dziecko, nastawiać je przeciwko rodzicowi albo wykorzystywać kontakty z dzieckiem do dalszego nękania.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 101, art. 190a, art. 207, art. 212, art. 213, art. 215 i art. 216: tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 383.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 487-489: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 490.
• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej, w szczególności art. 1 i art. 2: tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1673.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 23 i art. 24: tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795.