Pieszy uznany za sprawcę wypadku – jak bronić się przed odszkodowaniem?

Z czego może wynikać roszczenie wobec pieszego?

Samo otrzymanie wezwania do zapłaty nie oznacza jeszcze, że trzeba zapłacić żądaną kwotę. Roszczenie wobec pieszego najczęściej opiera się na art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Strona żądająca zapłaty musi więc wykazać Pani winę, wysokość szkody oraz normalny związek przyczynowy między Pani zachowaniem a uszkodzeniem pojazdu, o czym stanowią także art. 361 § 1 i § 2 oraz art. 6 Kodeksu cywilnego.

W praktyce wezwanie może pochodzić od ubezpieczyciela, który wypłacił odszkodowanie właścicielowi pojazdu, albo bezpośrednio od poszkodowanego kierowcy. Trzeba wtedy sprawdzić, czy pismo zawiera podstawę prawną, opis szkody, kosztorys, dowód wypłaty i dokumenty potwierdzające odpowiedzialność pieszego.

W sprawach takich jak potrącenie pieszego na pasach bardzo istotne jest oddzielenie odpowiedzialności wykroczeniowej lub karnej od odpowiedzialności cywilnej za szkodę.

Przyjęcie mandatu nie zamyka automatycznie drogi do obrony

Przyjęcie mandatu karnego ma duże znaczenie dowodowe, ale nie oznacza jeszcze, że w postępowaniu cywilnym albo w sporze z ubezpieczycielem nie można podnosić zarzutów co do winy, przyczynienia kierowcy lub wysokości szkody. Trzeba jednak pamiętać, że prawomocny mandat karny co do zasady staje się wykonalny z chwilą uiszczenia grzywny albo pokwitowania odbioru mandatu kredytowanego – zgodnie z art. 98 § 3 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.

Jeżeli mandat został przyjęty w warunkach wyłączających świadome podjęcie decyzji, można rozważyć wniosek o jego uchylenie. Obecnie podstawą jest art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Zgodnie z tym przepisem prawomocny mandat karny podlega uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie. W praktyce ten tryb jest wąski i nie służy do zwykłego kwestionowania ustaleń faktycznych. Jeżeli jednak w rzeczywistości zdarzenie powinno było być oceniane nie jako wykroczenie, lecz jako wypadek z art. 177 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, może to mieć znaczenie dla dalszej obrony.

Osobno można też składać skargę na sposób działania funkcjonariuszy, ale sama skarga na policjantów nie uchyli mandatu i nie zablokuje automatycznie roszczenia odszkodowawczego.

Czy sprawa mogła zostać błędnie potraktowana jako wykroczenie?

Jeżeli potrącony pieszy doznał obrażeń skutkujących naruszeniem czynności narządu ciała lub rozstrojem zdrowia trwającym dłużej niż 7 dni, trzeba brać pod uwagę art. 177 § 1 Kodeksu karnego w związku z art. 157 § 1 Kodeksu karnego. W takim układzie nie zawsze wystarczające jest zakończenie sprawy mandatem za wykroczenie. O tym, czy zachodzi przestępstwo, decydują jednak konkretne ustalenia medyczne i faktyczne.

Jeżeli z dokumentacji szpitalnej wynika poważniejszy uraz, warto wystąpić o pełną dokumentację medyczną oraz o opis obrażeń i czasu leczenia. Taki materiał może uzasadniać złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa albo wniosku o ponowne zbadanie przebiegu zdarzenia.

To, kto faktycznie naruszył zasady bezpieczeństwa, zależy od konkretnych okoliczności: miejsca wejścia na jezdnię, widoczności, prędkości pojazdu, zachowania kierowcy przed przejściem i tego, czy pieszy znajdował się już na przejściu. W sprawach, w których pada argument „szybko weszłam na pasy”, znaczenie ma także możliwa wina pieszego, ale nie można jej zakładać automatycznie bez pełnej rekonstrukcji zdarzenia.

Jak odpowiedzieć na wezwanie do zapłaty?

Najgorszym rozwiązaniem jest milczenie. Na wezwanie do zapłaty warto odpowiedzieć pisemnie, najlepiej listem poleconym lub e-mailem z potwierdzeniem doręczenia, i zażądać:

• wskazania dokładnej podstawy prawnej roszczenia,
• kopii notatki policyjnej lub innych dokumentów, na których oparto odpowiedzialność,
• kosztorysu naprawy i dowodu wypłaty odszkodowania,
• informacji, czy roszczenie jest kierowane przez ubezpieczyciela, pełnomocnika czy samego właściciela pojazdu,
• pełnej dokumentacji zdjęciowej i ewentualnych opinii rzeczoznawcy.

W odpowiedzi warto wyraźnie zaznaczyć, że kwestionuje Pani odpowiedzialność co do zasady i co do wysokości, jeżeli rzeczywiście nie ma Pani pewności, że wyłączna wina leżała po Pani stronie. W postępowaniu cywilnym obowiązuje zasada z art. 6 Kodeksu cywilnego – ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu wywodzi skutki prawne.

Jakie dowody są najważniejsze?

W tego typu sprawie największe znaczenie mają:

• dokumentacja medyczna ze szpitala i karetki, w tym informacje o podanych lekach,
• notatka urzędowa policji i dane funkcjonariuszy,
• mandat i potwierdzenie jego przyjęcia,
• nagrania monitoringu miejskiego, sklepowego albo z wideorejestratora,
• zeznania świadków,
• dokumentacja szkody pojazdu,
• ewentualna opinia biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków.

Jeżeli została Pani potrącona i doznała poważnych obrażeń, trzeba równolegle ocenić nie tylko roszczenie przeciwko Pani, ale również możliwe konsekwencje dla kierowcy oraz to, czy po stronie kierującego nie doszło do naruszenia zasad ostrożności.

Czy można żądać ponownego zbadania odpowiedzialności kierowcy?

Tak, jeżeli stan faktyczny budzi wątpliwości. Można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 177 § 1 Kodeksu karnego, opisując przebieg zdarzenia, obrażenia, sposób działania policjantów i swój stan po podaniu leków. Prokuratura nie jest związana samym faktem przyjęcia mandatu w takim sensie, że nie traci kompetencji do badania, czy doszło do przestępstwa.

Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że skuteczność takiego działania zależy od materiału dowodowego. Samo subiektywne przekonanie, że mandat został przyjęty pod presją, zwykle nie wystarczy bez dokumentacji medycznej i innych dowodów potwierdzających brak pełnej świadomości lub wadliwą kwalifikację zdarzenia.

Jeżeli sprawa przejdzie w spór o odpowiedzialność za wypadek, pomocne może być także porównanie argumentacji stosowanej jako obrona po wypadku, zwłaszcza w zakresie dowodów, przebiegu zdarzenia i ciężaru dowodu.

Czy trzeba zapłacić całość żądanej kwoty?

Niekoniecznie. Nawet jeżeli zachowanie pieszego przyczyniło się do zdarzenia, nie zawsze oznacza to jego wyłączną odpowiedzialność. W zależności od ustaleń można podnosić, że kierowca również naruszył zasady bezpieczeństwa, np. nie obserwował należycie przedpola jazdy, jechał z nadmierną prędkością albo nie zachował szczególnej ostrożności przy dojeżdżaniu do przejścia dla pieszych. Wówczas odpowiedzialność może rozkładać się inaczej niż twierdzi wzywający do zapłaty.

Warto też badać wysokość szkody. Zgodnie z art. 361 § 2 Kodeksu cywilnego odszkodowanie obejmuje tylko normalne następstwa zdarzenia. Nie każda pozycja z kosztorysu musi być zasadna, a naprawa nie może prowadzić do bezpodstawnego wzbogacenia poszkodowanego.

Możliwe działania – porównanie

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak różne mogą być skutki podobnych zdarzeń i dlaczego nie warto oceniać sprawy wyłącznie na podstawie samego mandatu.

Co zrobić krok po kroku?

1. Nie wpłacać od razu żądanej kwoty bez analizy dokumentów.
2. Zebrać dokumentację medyczną ze szpitala i karetki, zwłaszcza dotyczącą podanych leków.
3. Wystąpić o notatkę policyjną i ustalenie, na jakiej podstawie przypisano Pani wykroczenie.
4. Odpowiedzieć na wezwanie do zapłaty i zażądać pełnych dowodów szkody oraz odpowiedzialności.
5. Przeanalizować, czy obrażenia mogły uzasadniać kwalifikację z art. 177 § 1 Kodeksu karnego.
6. W razie potrzeby złożyć zawiadomienie do prokuratury i przygotować się na spór cywilny.

FAQ

Czy przyjęty mandat oznacza, że na pewno muszę zapłacić odszkodowanie?

Nie. Mandat jest istotnym dowodem, ale nie zastępuje wykazania w postępowaniu cywilnym winy, szkody i związku przyczynowego zgodnie z art. 6, art. 361 i art. 415 Kodeksu cywilnego.

Czy mogę podważyć mandat przyjęty w szpitalu?

Możliwość uchylenia prawomocnego mandatu jest ograniczona i wynika z art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Mimo to stan zdrowia przy przyjęciu mandatu może mieć znaczenie dowodowe w innych postępowaniach.

Czy mogę zgłosić sprawę do prokuratury?

Tak, jeśli okoliczności wskazują, że mogło dojść do wypadku z art. 177 § 1 Kodeksu karnego, zwłaszcza gdy obrażenia trwały ponad 7 dni albo przebieg zdarzenia nie został rzetelnie ustalony.

Czy ubezpieczyciel musi udowodnić wysokość szkody?

Tak. Powinien wykazać wysokość wypłaconego odszkodowania i jego zasadność, np. kosztorysem, fakturami lub decyzją odszkodowawczą. Sama kwota wpisana w wezwaniu do zapłaty nie wystarcza.

Czy mogę odpowiadać tylko za część szkody?

Tak, jeżeli z okoliczności wynika, że kierowca także przyczynił się do zdarzenia. Zakres odpowiedzialności zależy wtedy od konkretnego stanu faktycznego i materiału dowodowego.

Źródła

• art. 6, art. 361 § 1 i § 2, art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 177 § 1, art. 157 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 98 § 3, art. 101 § 1 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
• ustawa z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w zakresie zasad ostrożności uczestników ruchu