Jak bronić się przed niesłusznym zarzutem spowodowania kolizji?

Jeżeli ktoś zarzuca Panu spowodowanie kolizji drogowej, a Pan temu zaprzecza, podstawową zasadą jest to, że nie ma Pan obowiązku udowadniania swojej niewinności. W postępowaniu wykroczeniowym i karnym obowiązuje domniemanie niewinności.

Zgodnie z art. 5 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 46 ze zm.) oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. Z kolei art. 5 § 2 Kodeksu postępowania karnego stanowi, że niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego.

W sprawach o wykroczenia przepisy te stosuje się odpowiednio na podstawie art. 8 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. z 2024 r. poz. 977 ze zm.). Jeżeli więc sprawa dotyczy typowej kolizji drogowej, najczęściej chodzi o postępowanie o wykroczenie, a nie o przestępstwo.

Kiedy mamy do czynienia z kolizją, a kiedy z wypadkiem?

To ważne rozróżnienie, bo od niego zależy tryb postępowania. Jeżeli zdarzenie spowodowało jedynie szkody majątkowe, zwykle chodzi o wykroczenie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz.U. z 2023 r. poz. 2119 ze zm.), czyli spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Jeżeli natomiast inna osoba doznała obrażeń ciała naruszających czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni, sprawa może wchodzić w zakres art. 177 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. z 2025 r. poz. 383 ze zm.). W opisanym stanie faktycznym, o ile mowa tylko o uszkodzeniu pojazdów, co do zasady chodzi o kolizję.

Jeżeli dodatkowo zarzuca się oddalenie z miejsca zdarzenia, znaczenie może mieć także art. 97 Kodeksu wykroczeń w związku z obowiązkami kierującego wynikającymi z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2024 r. poz. 1251 ze zm.). Ocena skutków prawnych zależy jednak od konkretnego przebiegu zdarzenia.

Czy trzeba składać wyjaśnienia na policji?

Jeżeli został Pan wezwany na policję, nie należy tego lekceważyć. Trzeba jednak odróżnić kilka sytuacji procesowych: może Pan występować jako świadek, osoba podejrzewana o popełnienie wykroczenia albo obwiniony. Od tego zależą prawa i obowiązki.

W postępowaniu o wykroczenie obwiniony ma prawo do obrony, w tym do odmowy składania wyjaśnień. Wynika to z art. 20 § 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, który odsyła odpowiednio do wybranych przepisów Kodeksu postępowania karnego, w tym do prawa do obrony, oraz z art. 54 § 6 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, zgodnie z którym należy pouczyć osobę, wobec której istnieje podstawa do sporządzenia wniosku o ukaranie, o prawie do odmowy składania wyjaśnień.

Jeżeli ma Pan spójne i prawdziwe wyjaśnienie przebiegu zdarzenia, często warto je złożyć, ale dopiero po spokojnym przygotowaniu chronologii, dowodów i świadków. Nie należy zgadywać ani dopowiadać faktów, których nie jest Pan pewny.

Jakie dowody warto zabezpieczyć od razu?

W praktyce o wyniku sprawy często decydują pierwsze 24–72 godziny. Im szybciej zbierze Pan materiał dowodowy, tym lepiej. W sprawie o niesłusznie przypisaną kolizję najważniejsze są:

Jeżeli posiada Pan kamerkę samochodową, należy niezwłocznie zabezpieczyć plik źródłowy. Warto też pamiętać, że dowody w sprawie drogowej mogą obejmować legalnie uzyskane nagrania z wideorejestratora, które później ocenia organ lub sąd razem z innymi dowodami.

Jak wykazać, że uszkodzenie auta powstało po zderzeniu ze zwierzęciem?

W opisanym przypadku kluczowe znaczenie ma odróżnienie uszkodzeń powstałych po kontakcie ze zwierzęciem od tych, które mogłyby pochodzić z kontaktu z innym samochodem. W tym celu warto:

• wykonać dużą liczbę zdjęć z bliska i z dalszej perspektywy,
• zachować nienaprawiony stan pojazdu do czasu oględzin,
• sprawdzić, czy na aucie pozostały ślady biologiczne, sierść lub zabrudzenia typowe dla kontaktu ze zwierzęciem,
• ustalić miejsce zderzenia i ewentualnie zgłosić się do zarządcy drogi, nadleśnictwa albo policji z pytaniem, czy odnotowano tam padłe zwierzę.

Jeżeli naprawa jest konieczna, proszę najpierw wykonać pełną dokumentację fotograficzną i — najlepiej — zlecić oględziny niezależnemu rzeczoznawcy. Prywatna opinia nie zastępuje opinii biegłego sądowego, ale może pomóc w przekonaniu organu do przeprowadzenia odpowiedniego dowodu.

Mandat czy sąd — co zrobić, jeśli nie zgadza się Pan z zarzutem?

Jeżeli policjant proponuje mandat za spowodowanie kolizji, a Pan uważa, że jest niewinny, może Pan odmówić jego przyjęcia. Zgodnie z art. 97 § 2 ustawy z dnia 26 maja 1971 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia nałożenie grzywny w drodze mandatu karnego nie może nastąpić po odmowie jego przyjęcia. Wtedy organ może skierować do sądu wniosek o ukaranie.

Odmowa przyjęcia mandatu nie jest przyznaniem się do winy ani działaniem przeciwko sobie. To po prostu wybór sądowej kontroli sprawy. Gdy sprawa trafi do sądu, będzie Pan mógł składać wnioski dowodowe, kwestionować materiał policji i domagać się opinii biegłego.

Jeżeli sprawa dotyczy winy w kolizji, samo przekonanie funkcjonariusza lub drugiego kierowcy nie wystarcza. Organ musi wykazać, że to właśnie Pan swoim zachowaniem wyczerpał znamiona czynu z art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń.

Jakie prawa ma Pan jako osoba podejrzewana lub obwiniona?

Prawo do obrony wynika z art. 6 Kodeksu postępowania karnego, stosowanego odpowiednio także w sprawach o wykroczenia przez art. 8 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Obejmuje ono m.in. możliwość korzystania z pomocy obrońcy.

Może Pan ustanowić obrońcę z wyboru. W sprawach, w których występują trudności dowodowe lub techniczne, udział prawnika bywa bardzo pomocny, zwłaszcza przy formułowaniu wniosków o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji zdarzeń drogowych.

Jeżeli sprawa trafi do sądu i nie stać Pana na obrońcę z wyboru, może Pan złożyć wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu na podstawie art. 78 § 1 Kodeksu postępowania karnego, stosowanego odpowiednio w sprawach o wykroczenia. Trzeba jednak wykazać, że nie jest Pan w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.

Zobacz również:

• analogiczna obrona w sporze o kolizję drogową
• odwołanie po wyroku w sprawie o kolizję

Jak przygotować się do przesłuchania lub rozprawy?

Najlepiej przygotować sobie prostą, chronologiczną notatkę: skąd Pan wracał, o której godzinie, gdzie mogło dojść do zderzenia ze zwierzęciem, kiedy dotarł Pan do domu, kto widział samochód po powrocie i czy z kimkolwiek rozmawiał Pan wtedy o zdarzeniu.

Do notatki warto dołączyć:

• listę świadków z danymi kontaktowymi,
• wydruki lub kopie zdjęć,
• informacje o miejscach monitoringu,
• potwierdzenia płatności kartą, lokalizację telefonu, historię przejazdu z nawigacji — jeżeli takie dane rzeczywiście istnieją i wspierają wersję zdarzeń.

Nie każda sprawa wymaga tych samych dowodów. Jeżeli np. brak świadków, większego znaczenia nabiera charakter uszkodzeń oraz opinia specjalisty. Jeżeli z kolei są nagrania i zapis czasu przejazdu, mogą one rozstrzygać sprawę bez potrzeby szerokiego postępowania dowodowego.

Czy można podważać ustalenia policji?

Tak. Policja nie rozstrzyga ostatecznie o winie. Jej ustalenia podlegają ocenie sądu. Jeżeli oględziny były pobieżne, nie zabezpieczono śladów albo pominięto Pana wnioski dowodowe, należy to podnosić w toku sprawy.

Warto też zwracać uwagę, czy w materiale są obiektywne dowody, czy jedynie przypuszczenia wynikające z podobieństwa uszkodzeń albo z faktu, że Pański pojazd był uszkodzony. Sam uszkodzony samochód nie dowodzi jeszcze, że brał udział w konkretnej kolizji.

Co grozi, jeżeli sąd jednak uzna winę?

W typowej sprawie o spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym z art. 86 § 1 Kodeksu wykroczeń grozi kara grzywny. W określonych sytuacjach mogą pojawić się też skutki uboczne, np. punkty karne wynikające z przepisów wykonawczych dotyczących ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego.

Jeżeli dodatkowo organ uzna, że kierujący nie dopełnił obowiązków po zdarzeniu określonych w art. 44 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, może to pogorszyć sytuację procesową i ocenę zachowania kierowcy. Zawsze jednak trzeba badać, czy rzeczywiście wiedział Pan o kontakcie z innym pojazdem, bo przy zderzeniu ze zwierzęciem stan faktyczny może wyglądać zupełnie inaczej.

FAQ

Czy muszę udowodnić, że to nie ja spowodowałem kolizję?

Formalnie nie. Zgodnie z art. 5 § 1 Kodeksu postępowania karnego to organ musi udowodnić winę. W praktyce jednak warto aktywnie przedstawiać dowody na swoją korzyść.

Czy mogę odmówić przyjęcia mandatu?

Tak. Jeżeli nie zgadza się Pan z zarzutem, może Pan odmówić przyjęcia mandatu. Wtedy sprawa może trafić do sądu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Czy nagranie z kamerki samochodowej może mi pomóc?

Tak, często jest to bardzo istotny dowód. Może potwierdzić trasę, czas przejazdu, brak kontaktu z innym autem albo moment zderzenia ze zwierzęciem.

Czy mogę naprawić samochód przed zakończeniem sprawy?

Lepiej nie robić tego od razu. Najpierw należy dokładnie udokumentować uszkodzenia zdjęciami, a w razie potrzeby umożliwić oględziny lub uzyskać opinię rzeczoznawcy.

Czy potrzebuję adwokata lub radcy prawnego?

Nie zawsze, ale przy sporze o sprawstwo, sprzecznych relacjach stron albo potrzebie opinii biegłego pomoc profesjonalnego pełnomocnika lub obrońcy bywa bardzo przydatna.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 5, art. 6, art. 78.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w szczególności art. 8, art. 20 § 3, art. 54 § 6, art. 97 § 2.
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 86 § 1, art. 97.
• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 44 ust. 1.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 177 § 1.