Mamy 11 050 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne

Masz podobny problem?
Opisz nam go i zadaj pytania.

(zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje)

Kiedy można domagać się zachowku po rodzicach?

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 20.10.2019

Ojciec i matka przepisali dom na moją siostrę, to było 6 lat temu. Czy mogę żądać zachowku? W jaki sposób mogę uzyskać jakieś zadośćuczynienie teraz lub ewentualnie po śmierci któregoś z rodziców? Kiedy można domagać się zachowku po rodzicach? Po śmierci jednego z rodziców, czy dopiero po śmierci obojga?


Masz podobny problem? Kliknij tutaj i zadaj pytanie.

Kiedy można domagać się zachowku po rodzicach?

Fot. Fotolia

Za życia rodziców nie ma Pan możliwości domagania się od nich jakiejkolwiek spłaty z poczynionej darowizny. Dopóki rodzice żyją, mogą samodzielnie decydować komu i w jaki sposób (odpłatnie bądź nieodpłatnie) przekażą swój majątek. Może Pan co najwyżej upominać się u rodziców o ewentualne przekazanie Panu również jakiejś kwoty pieniężnej lub nieruchomości w celu zrównania tego, co otrzymała siostra, ale nie ma Pan żadnych instrumentów prawnych aby zmusić rodziców, by Panu też coś przekazali lub w inny sposób Pana spłacili. Sytuacja zmienia się jednakże po śmierci rodziców. Wówczas będzie przysługiwało Panu roszczenie o zachowek od siostry jako osoby obdarowanej przez rodziców.

 

Uprawnienie do zachowku wynika z art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.), zgodnie z którym:

 

„§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia”.

 

Z cytowanego powyżej przepisu wynikają następujące zasady:

 

  • roszczenie z tytułu zachowku jest zawsze roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniężnej (równowartość w pieniądzu 2/3 – gdy uprawniony do zachowku jest trwale niezdolny do pracy albo małoletni lub 1/2 udziału spadkowego – w pozostałych wypadkach – przysługującego spadkobiercy ustawowemu, który nie został powołany do dziedziczenia z mocy testamentu);
  • roszczenie z tytułu zachowku przysługuje wtedy, gdy dany spadkobierca należy do kręgu spadkobierców ustawowych, a przy dziedziczeniu testamentowym nie został powołany do spadku i nie otrzymał od spadkodawcy darowizny i/lub zapisu w testamencie. Należy pamiętać, że o zachowek można wystąpić tylko w ściśle określonym okresie czasu.

 

Uprawnienie do zachowku opiera się na istnieniu bliskiej więzi rodzinnej między spadkodawcą a uprawnionym. Ustawa zakreśla więc krąg uprawnionych podmiotów stosunkowo wąsko. Zgodnie z powyższym przepisem są to jedynie zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki itd.), małżonek oraz rodzice spadkodawcy.

 

Jako zasadę ustawa przyjmuje, że wysokość zachowku należnego uprawnionemu odpowiada połowie wartości udziału, który przypadałby mu przy dziedziczeniu ustawowym. Odstępstwo od tej zasady zostało przewidziane jedynie w przypadku małoletnich zstępnych oraz dla osób trwale niezdolnych do pracy. Te kategorie uprawnionych są traktowane w sposób uprzywilejowany – ich zachowek wynosi 2/3 wartości udziału spadkowego, który otrzymaliby przy dziedziczeniu ustawowym.

 

Zachowek będzie się Panu należał wówczas, jeżeli w spadku po rodzicach nie otrzyma Pan majątku równego lub wyższego niż należny Panu zachowek. Jeżeli tak się stanie, to zachowek nie będzie się Panu należał. Innymi słowy, jeżeli najbardziej wartościowym składnikiem majątku Pana rodziców była ta właśnie darowana siostrze nieruchomość, to z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, iż Pana udziały w pozostałym majątku rodziców będą mniejsze niż należny Panu zachowek i wówczas będzie mógł Pan wystąpić do siostry z roszczeniem o jego zapłatę od wartości darowizny, którą ona otrzymała. Ale to dopiero, jak już podkreślałam, po śmierci któregokolwiek z rodziców.

 

Jeśli spadkobierców ustawowych po śmierci pierwszego z Pana rodziców (bez różnicy czy mamy czy ojca) będzie troje (czyli Pan, siostra i żyjący rodzic), to udział każdej z tych osób w spadku wyniesie po 1/3. Należny wówczas zachowek wyniesie:

 

  1. 1/6 wartości spadku – jeżeli w dniu śmierci rodzica będzie Pan zdolny do pracy lub
  2. 2/9 wartości spadku – gdy w dniu śmierci rodzica będzie Pan trwale niezdolny do pracy

    – liczone od połowy wartości darowizny.

 

Dlatego od połowy, że najprawdopodobniej dom był współwłasnością Pana rodziców, a więc o zachowek po każdym z rodziców może się Pan ubiegać od wartości połowy tego domu. Po śmierci drugiego z rodziców sytuacja się trochę zmieni, bowiem w gronie spadkobierców pozostanie tylko Pan i siostra, a więc Państwa udziały w spadku wyniosą po ½.

 

Należny wówczas zachowek wyniesie:

 

  1. 1/4 wartości spadku – jeżeli w dniu śmierci drugiego rodzica będzie Pan zdolny do pracy lub
  2. 1/3 wartości spadku – gdy w dniu śmierci drugiego rodzica będzie Pan trwale niezdolny do pracy,

    liczone od połowy wartości darowizny.

 

Wartość darowizny liczymy według cen z chwili żądania zachowku, ale według stanu, w jakim nieruchomość była darowana w 2011 r. Oznacza to, że do wartości darowizny nie doliczmy ewentualnych nakładów i remontów, które siostra w tej nieruchomości poczyniła, odkąd ją otrzymała od rodziców.

 

Jak obliczamy zachowek? Sumujemy wszystkie aktywa spadku, w tym i wartość poczynionych darowizn (w Pana przypadku będzie to wartość połowy darowizny po każdym z rodziców), a następnie odejmujemy pasywa spadku, czyli długi. Otrzymujemy tzw. substrat zachowku. Od tej kwoty liczymy zachowek według wartości wskazanych powyżej.

 

Roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się w terminie 5 lat od dnia ogłoszenia testamentu (art. 1007 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego; dalej „K.p.c.”) albo od dnia otwarcia spadku (którym jest dzień śmierci spadkodawcy), jeżeli zmarły testamentu nie pozostawił.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

wersja do druku drukuj

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • III plus 10 =

»Podobne materiały

Dzieci pominięte w testamencie i prawo do zachowku

Ja i moi dwaj bracia chcemy starać się o zachowek po zmarłym ojcu. Według testamentu wszystko ma dziedziczyć macocha. Co więcej, podobno ojciec za życia czynił jakieś darowizny na rzecz żony i jej dzieci. Niestety nie wiemy dokładnie, jaki majątek posiadał nasz tata. Kupował jakieś nieruchomości, al

 

Czy wnuczce należy się coś po dziadku?

Zmarł dziadek mojej córki od strony jej ojca (nie jesteśmy w związku). Być może pozostawił testament, ale nic o tym nie wiadomo. Czy mojej córce należy się coś ze spadku lub zachowek? Dziadek dziecka zmarł 1,5 roku temu.

 

Zachowek po ojcu

Wraz z bratem jesteśmy współwłaścicielami mieszkania po ojcu, który zmarł w lipcu tego roku. Swoją część odziedziczyliśmy po matce. Resztę ojciec zapisał dotychczasowej konkubinie, z którą wziął ślub kilka miesięcy przed śmiercią. Nie zostaliśmy wydziedziczeni. Czy mamy prawo do zachowku?

 

Porad przez Internet udzielają
prawnicy z dużym doświadczeniem:
Prawnicy

Zapytaj prawnika

Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje!
Wycenę wyślemy do 1 godziny
wizytówka Szukamy ambitnego prawnika »