Emerytura z KRUS a przepisanie zadłużonego gospodarstwa

Czy trzeba przepisać gospodarstwo, żeby dostać emeryturę z KRUS?

Najważniejsza zmiana w stosunku do starszych porad jest taka, że samo posiadanie albo dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego nie blokuje już wypłaty zwykłej emerytury rolniczej w pełnej wysokości. KRUS wskazuje, że od 15 czerwca 2022 r. emeryci rolniczy nie muszą trwale przenosić własności i posiadania gospodarstwa ani oddawać gospodarstwa w dzierżawę, aby otrzymywać pełną emeryturę rolniczą.

Jeżeli więc rolnik ubiega się o zwykłą emeryturę rolniczą na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zasadniczo liczą się dwa warunki: osiągnięcie wieku emerytalnego oraz wymagany okres ubezpieczenia. Wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny, a wymagany okres ubezpieczenia emerytalno-rentowego wynosi co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem art. 20 tej ustawy.

Oznacza to, że mężczyzna, który obecnie ma 60 lat, co do zasady nie nabywa jeszcze zwykłej emerytury rolniczej z KRUS. Nie rozwiąże tego samo przepisanie gospodarstwa, bo przy zwykłej emeryturze brakuje przede wszystkim wieku 65 lat.

Wcześniejsza emerytura rolnicza po ukończeniu 55 albo 60 lat

Starsze przepisy przewidywały tzw. wcześniejszą emeryturę rolniczą. Zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy mogła ona przysługiwać rolnikowi, który osiągnął 55 lat jako kobieta albo 60 lat jako mężczyzna, podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez co najmniej 30 lat i zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej.

Trzeba jednak dodać kluczowe ograniczenie z art. 19 ust. 2a: te zasady stosuje się do rolnika, który spełnił wskazane warunki do 31 grudnia 2017 r. Dlatego osoba, która dopiero teraz kończy 60 lat, nie może oprzeć wniosku o wcześniejszą emeryturę rolniczą na samym fakcie ukończenia tego wieku. W praktyce pozostaje jej zwykła emerytura rolnicza po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, o ile ma wymagany staż w KRUS.

Jeżeli natomiast ktoś rzeczywiście spełnił wszystkie warunki wcześniejszej emerytury rolniczej przed końcem 2017 r., należy indywidualnie zbadać dokumenty, przebieg ubezpieczenia, ewentualne decyzje KRUS i to, czy warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej został skutecznie wykazany.

Zaprzestanie działalności rolniczej i art. 28 ustawy o KRUS

Po zmianach art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ma największe znaczenie przy rentach rolniczych, rentach rodzinnych i zawieszeniu części uzupełniającej świadczenia, a nie przy wypłacie zwykłej emerytury rolniczej. Zgodnie z tym przepisem wypłata renty rolniczej z ubezpieczenia ulega częściowemu zawieszeniu, jeżeli rencista prowadzi działalność rolniczą.

Za zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej uznaje się sytuację, w której rencista i jego małżonek nie są właścicielami, współwłaścicielami ani posiadaczami gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym oraz nie prowadzą działu specjalnego produkcji rolnej. Gospodarstwem rolnym jest zasadniczo obszar użytków rolnych przekraczający 1 ha fizyczny albo 1 ha przeliczeniowy.

W tym kontekście samo ustanowienie rozdzielności majątkowej małżeńskiej zwykle nie wystarcza, jeżeli małżonek nadal jest właścicielem albo współwłaścicielem gospodarstwa. Dla KRUS znaczenie ma nie tylko majątek osobisty świadczeniobiorcy, ale również sytuacja jego małżonka, o ile przepis wymaga badania zaprzestania działalności rolniczej.

Przepisanie zadłużonego gospodarstwa rolnego

Zadłużenie gospodarstwa nie oznacza automatycznie, że nie można zawrzeć umowy darowizny, sprzedaży albo dożywocia. Jeżeli jednak nieruchomość jest obciążona hipoteką, hipoteka co do zasady pozostaje przy nieruchomości. Osoba, która przejmie gospodarstwo, może stać się dłużnikiem rzeczowym, czyli będzie odpowiadała za zabezpieczony dług z tej nieruchomości, nawet jeżeli nie była osobistym dłużnikiem banku albo innego wierzyciela.

Jeszcze większe ryzyko powstaje wtedy, gdy w księdze wieczystej ujawniono już wzmiankę albo wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości. Zgodnie z art. 924 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego komornik składa do sądu wniosek o ujawnienie wszczęcia egzekucji w księdze wieczystej. Natomiast art. 930 § 1 K.p.c. przewiduje, że rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie egzekucyjne. Nabywca może uczestniczyć w postępowaniu jako dłużnik, a czynności egzekucyjne są ważne wobec dłużnika i nabywcy.

W praktyce oznacza to, że darowizna zadłużonego gospodarstwa na rzecz dziecka może być prawnie możliwa, ale nie usuwa hipoteki ani prowadzonej egzekucji. Dziecko może formalnie stać się właścicielem, a następnie utracić nieruchomość w licytacji, jeżeli zabezpieczony dług nie zostanie spłacony.

Czy długi małżonka blokują emeryturę albo przekazanie gospodarstwa?

Długi jednego z małżonków nie przesądzają same przez się o prawie drugiego małżonka do emerytury z KRUS. KRUS bada warunki ustawowe dotyczące wieku, stażu ubezpieczeniowego oraz, w określonych sprawach, zaprzestania działalności rolniczej. Natomiast długi mają ogromne znaczenie przy planowaniu przeniesienia własności gospodarstwa.

Jeżeli gospodarstwo należy do majątku wspólnego, do jego sprzedaży albo darowizny co do zasady potrzebne jest działanie obojga małżonków. Jeżeli jest już obciążone hipoteką albo zajęte przez komornika, notariusz powinien zweryfikować księgę wieczystą, a strony powinny ustalić, czy przeniesienie własności nie pogorszy sytuacji nabywcy oraz czy nie narazi czynności na zarzut pokrzywdzenia wierzycieli.

W przypadku darowizny dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli trzeba liczyć się również z możliwością skargi pauliańskiej. Wierzyciel może próbować wykazać, że czynność została dokonana po to, aby utrudnić mu zaspokojenie długu. Ryzyko jest szczególnie wysokie przy darowiźnie na rzecz osoby bliskiej.

Co zrobić krok po kroku w sprawie z KRUS?

Najpierw należy ustalić, o jakie świadczenie chodzi: zwykłą emeryturę rolniczą, dawną wcześniejszą emeryturę rolniczą, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy czy rentę rodzinną. Od tego zależy, czy przekazanie albo wydzierżawienie gospodarstwa w ogóle ma znaczenie.

Następnie warto uzyskać z KRUS informację o przebiegu ubezpieczenia i złożyć wniosek z dokumentami potwierdzającymi okresy pracy w gospodarstwie, prowadzenia gospodarstwa, podlegania ubezpieczeniu i opłacania składek. Jeżeli po weryfikacji okaże się, że ktoś był nieprawidłowo wykreślony z ubezpieczenia albo składki były pobierane mimo braku podstaw, osobnym tematem może być zwrot składek z KRUS.

Jeżeli KRUS wyda decyzję odmowną albo decyzję o zawieszeniu części świadczenia, nie należy poprzestawać na rozmowie telefonicznej z placówką. Decyzję trzeba przeanalizować na piśmie, sprawdzić pouczenie i termin. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem KRUS do sądu okręgowego, sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zasadniczo w terminie miesiąca od doręczenia decyzji.

FAQ

Czy rolnik musi przepisać gospodarstwo, żeby dostać emeryturę z KRUS?

Przy zwykłej emeryturze rolniczej zasadniczo nie. Od 15 czerwca 2022 r. prowadzenie działalności rolniczej nie wpływa na wysokość emerytury rolniczej, więc nie trzeba przekazywać gospodarstwa tylko po to, aby pobierać pełne świadczenie.

Czy wcześniejsza emerytura rolnicza jest nadal możliwa?

Tak, ale tylko w bardzo ograniczonym zakresie. Warunki wcześniejszej emerytury rolniczej z art. 19 ust. 2 trzeba było spełnić do 31 grudnia 2017 r. Osoba, która dopiero teraz kończy 60 lat, co do zasady nie skorzysta z tej ścieżki.

Czy zadłużone gospodarstwo można przepisać na dziecko?

Często jest to formalnie możliwe, ale bardzo ryzykowne. Hipoteka pozostaje na nieruchomości, a egzekucja ujawniona w księdze wieczystej może być dalej prowadzona także po zmianie właściciela.

Czy rozdzielność majątkowa wystarczy, aby KRUS uznał zaprzestanie działalności rolniczej?

Nie zawsze. Jeżeli przepisy wymagają badania zaprzestania działalności rolniczej, znaczenie ma również to, czy małżonek nadal jest właścicielem, współwłaścicielem albo posiadaczem gospodarstwa rolnego.

Czy dzierżawa gospodarstwa może pomóc przy rencie z KRUS?

Tak, ale tylko wtedy, gdy spełnia warunki ustawowe. Przy rencie stałej umowa dzierżawy powinna być zawarta co najmniej na 10 lat, mieć formę pisemną i zostać potwierdzona przez właściwy organ gminy. Nie każda dzierżawa do osoby bliskiej będzie skuteczna dla KRUS.

Czy okresy pracy poza rolnictwem liczą się do emerytury rolniczej?

W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. okresów z innego ubezpieczenia społecznego co do zasady nie dolicza się do 25-letniego okresu wymaganego do emerytury rolniczej. Taka osoba może jednak w określonych sytuacjach mieć prawo do dwóch emerytur: z KRUS i z ZUS.

Jak odwołać się od niekorzystnej decyzji KRUS?

Odwołanie składa się za pośrednictwem jednostki KRUS, która wydała decyzję, do sądu okręgowego, sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Termin wynosi zasadniczo miesiąc od dnia doręczenia decyzji.

Podsumowanie

W aktualnym stanie prawnym pytanie o przepisanie gospodarstwa trzeba rozdzielić na dwie sytuacje. Przy zwykłej emeryturze rolniczej z KRUS przekazanie gospodarstwa nie jest już warunkiem wypłaty pełnego świadczenia. Przy dawnych sprawach o wcześniejszą emeryturę rolniczą albo przy rentach rolniczych i rodzinnych zaprzestanie działalności rolniczej nadal może mieć decydujące znaczenie.

Jeżeli gospodarstwo jest zadłużone, obciążone hipoteką albo objęte egzekucją, przeniesienie własności powinno być poprzedzone analizą księgi wieczystej, stanu zadłużenia i ryzyk dla nabywcy. Sam akt notarialny nie usuwa zabezpieczeń ani nie zatrzymuje egzekucji.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1770, w szczególności art. 19, art. 20, art. 28, art. 32 i art. 33.
• Tekst jednolity ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w Dzienniku Ustaw.
• Informacja KRUS: emerytura rolnicza.
• Informacja KRUS: zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej przy świadczeniach rentowych.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 924 § 1, art. 930 § 1 oraz art. 477⁹ § 1.