Wypłata emerytury osoby przebywającej w hospicjum

Od kilku dni 80-letnia mama pani Eweliny przebywa w hospicjum. Stan fizyczny starszej pani nie pozwala na samodzielne funkcjonowanie, ale pod względem umysłowym funkcjonuje normalnie. Przed pobytem w szpitalu i hospicjum mama podpisała upoważnienie dla zięcia do odbioru emerytury od listonosza. Rodzina usłyszała jednak, że ZUS może wstrzymać wypłatę emerytury osobie przebywającej w hospicjum, a pieniądze może odbierać wyłącznie opiekun prawny po ubezwłasnowolnieniu. Pojawiła się też obawa, że emeryturę zabierze hospicjum na pokrycie kosztów pobytu. Czy rzeczywiście tak jest i jak bezpiecznie rozwiązać problem wypłacania emerytury?

Czy hospicjum może zabrać emeryturę pacjenta?

Nie. Sam pobyt w hospicjum nie powoduje, że hospicjum staje się uprawnione do emerytury pacjenta. Emerytura jest świadczeniem osobistym emeryta i nadal należy do niego. Placówka nie może przejąć emerytury tylko dlatego, że pacjent korzysta z opieki hospicyjnej.

Trzeba odróżnić hospicjum od domu pomocy społecznej. W przypadku DPS zasady odpłatności wynikają z ustawy o pomocy społecznej, a mieszkaniec zasadniczo partycypuje w kosztach pobytu do ustawowego limitu swojego dochodu. Przy hospicjum finansowanym przez NFZ nie działa taki mechanizm. Dlatego informacje o tym, że hospicjum automatycznie zabiera emeryturę pacjenta, są mylące.

Jak ZUS wypłaca emeryturę?

Zasady wypłaty świadczeń reguluje przede wszystkim art. 130 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Co do zasady świadczenie wypłaca się osobie uprawnionej: za pośrednictwem podmiotu doręczającego świadczenia albo, na wniosek osoby uprawnionej, na jej rachunek płatniczy, rachunek w banku lub SKOK albo na wskazany przez nią instrument płatniczy, na którym przechowywany jest pieniądz elektroniczny.

W praktyce oznacza to, że ZUS nie wstrzymuje emerytury tylko dlatego, że emeryt przebywa w hospicjum. Problem może powstać wtedy, gdy świadczenie jest doręczane gotówką pod dotychczasowy adres, a doręczyciel nie może zastać osoby uprawnionej ani skutecznie wydać przekazu osobie upoważnionej. Wtedy wypłata może wrócić do ZUS i konieczne będzie wyjaśnienie sytuacji lub zmiana sposobu wypłaty.

Osoba, która jest świadoma i może składać oświadczenia woli, może w każdym czasie uporządkować sposób wypłaty świadczenia. Najczęściej robi się to przez złożenie wniosku o wypłatę świadczenia na rachunek bankowy. ZUS wskazuje, że taki wniosek można złożyć osobiście, przez pełnomocnika, pocztą, przez konsula albo elektronicznie przez PUE/eZUS.

Odbiór emerytury od listonosza a pełnomocnictwo pocztowe

Jeżeli emerytura jest doręczana przekazem pocztowym, trzeba odróżnić dwie sprawy: dyspozycję wobec ZUS oraz techniczny odbiór przekazu od operatora pocztowego. Prawo pocztowe przewiduje możliwość udzielenia pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek lub przekazów pocztowych. W praktyce Poczta Polska może wymagać odpowiedniego formularza i potwierdzenia tożsamości osoby udzielającej pełnomocnictwa.

Takie rozwiązanie może pomóc, gdy pacjent nadal chce otrzymywać świadczenie przekazem pocztowym, ale nie jest w stanie samodzielnie odebrać gotówki. Nie zawsze będzie jednak najwygodniejsze przy dłuższym pobycie w szpitalu lub hospicjum, zwłaszcza gdy stan zdrowia pacjenta może się szybko pogorszyć.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zwykle wypłata emerytury na rachunek bankowy należący do emeryta. Wtedy bliska osoba może uzyskać od pacjenta pełnomocnictwo bankowe albo pełnomocnictwo notarialne do czynności związanych z rachunkiem, o ile bank dopuszcza taką formę działania. Środki nadal pozostają pieniędzmi pacjenta i powinny być wydawane na jego potrzeby.

Co zrobić, gdy pacjent jest świadomy i chce wskazać osobę do pomocy?

Jeżeli pacjent jest przytomny, logicznie kontaktuje się z otoczeniem i rozumie znaczenie swoich decyzji, nie ma podstaw do ubezwłasnowolnienia tylko dlatego, że wymaga opieki medycznej. W takiej sytuacji należy przede wszystkim uporządkować dokumenty i sposób dostępu do pieniędzy.

1. Ustalić aktualny sposób wypłaty emerytury — czy świadczenie przychodzi przekazem pocztowym, czy wpływa na konto.
2. Jeżeli świadczenie przychodzi pocztą, rozważyć zmianę na przelew — wniosek do ZUS powinien dotyczyć rachunku należącego do emeryta.
3. Ustanowić zaufaną osobę do załatwiania formalności — pełnomocnictwo do ZUS pozwala załatwiać sprawy urzędowe, a pełnomocnictwo bankowe lub notarialne może ułatwić dostęp do rachunku.
4. Zadbać o dowody wydatków — osoba pomagająca pacjentowi powinna przechowywać potwierdzenia opłat, zakupów leków, środków higienicznych i innych kosztów ponoszonych na rzecz pacjenta.
5. Nie mieszać pieniędzy pacjenta z własnymi — nawet bliski członek rodziny powinien traktować emeryturę jako majątek pacjenta, a nie jako wspólne środki rodziny.

Co zrobić, gdy pacjent traci świadomość albo nie może podejmować decyzji?

Jeżeli pacjent nie ma kontaktu z otoczeniem, nie rozumie znaczenia czynności albo nie jest w stanie złożyć świadomego oświadczenia, nie powinno się sporządzać za niego nowych pełnomocnictw ani podpisywać dokumentów w jego imieniu bez właściwej podstawy prawnej. W takiej sytuacji trzeba rozważyć, czy istnieje wcześniej udzielone pełnomocnictwo, czy świadczenie wpływa na rachunek pacjenta i kto może zgodnie z prawem zarządzać jego sprawami.

Wcześniej udzielone pełnomocnictwo co do zasady nie wygasa tylko dlatego, że mocodawca zachorował lub stracił kontakt, ale jego zakres, forma i akceptacja przez bank albo instytucję zależą od konkretnego dokumentu i regulaminów danej instytucji. Śmierć pacjenta zmienia sytuację całkowicie — po śmierci nie wolno dalej pobierać ani wydawać emerytury jako pieniędzy osoby żyjącej.

Gdy nie ma skutecznego pełnomocnictwa i nie da się załatwić bieżących spraw majątkowych, konieczna może być interwencja sądu. W sprawach nagłych warto także ustalić, czy placówka medyczna lub pracownik socjalny może pomóc rodzinie w kontakcie z ZUS, bankiem albo sądem opiekuńczym. Więcej o działaniach rodziny przy braku świadomości chorego opisuje artykuł o tym, jak postępować w sytuacji osoby niezdolnej do decyzji.

Czy potrzebne jest ubezwłasnowolnienie i opiekun prawny?

Ubezwłasnowolnienie nie jest narzędziem do wygodniejszego odbioru emerytury. To poważna instytucja prawna, która ogranicza albo pozbawia osobę zdolności do czynności prawnych. Ubezwłasnowolnienie całkowite może dotyczyć osoby, która wskutek choroby psychicznej, niepełnosprawności intelektualnej albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Sama choroba somatyczna, pobyt w hospicjum, wiek lub niesamodzielność fizyczna nie wystarczą.

Jeżeli sąd orzeknie ubezwłasnowolnienie całkowite, ustanawia się opiekuna prawnego. Opiekun działa w interesie osoby ubezwłasnowolnionej, zarządza jej bieżącymi sprawami i majątkiem, ale nie ma pełnej dowolności. Ważniejsze czynności dotyczące majątku wymagają zgody sądu opiekuńczego, a opiekun powinien liczyć się z obowiązkiem wykazywania, jak gospodarował pieniędzmi podopiecznego. Zobacz szerzej, jak chronić majątek osoby ubezwłasnowolnionej.

Opiekun prawny nie przejmuje emerytury dla siebie. Może ją odbierać albo zarządzać nią w granicach prawa, ale środki mają służyć potrzebom osoby pozostającej pod opieką. W praktyce ważne są rachunki, potwierdzenia płatności i rozsądne oddzielenie pieniędzy podopiecznego od pieniędzy opiekuna. Przydatny może być też poradnik dotyczący tego, jak wygląda sprawozdanie opiekuna prawnego.

Hospicjum a prywatne opłaty i zgoda pacjenta

Jeżeli pacjent korzysta ze świadczeń gwarantowanych w placówce mającej umowę z NFZ, opieka hospicyjna jest świadczeniem finansowanym ze środków publicznych. Pacjent powinien wyrazić zgodę na objęcie opieką hospicyjną, a placówka ma obowiązek udzielać mu informacji o świadczeniach i zasadach pobytu.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy chodzi o dodatkowe usługi prywatne, ponadstandardowe świadczenia albo odrębną umowę cywilną. Wtedy trzeba sprawdzić dokumenty podpisane przez pacjenta lub jego przedstawiciela ustawowego. Nawet wtedy nie oznacza to automatycznego przejęcia emerytury przez hospicjum — podstawą powinny być konkretna umowa, zgoda pacjenta lub prawidłowa reprezentacja osoby niezdolnej do samodzielnego działania.

Jak rozwiązać problem w opisanej sytuacji?

W opisanym stanie faktycznym najważniejsze jest to, że mama pani Eweliny jest sprawna umysłowo. Oznacza to, że nie ma podstaw, aby od razu mówić o ubezwłasnowolnieniu. Rodzina powinna raczej pomóc jej w uporządkowaniu wypłaty świadczenia.

Najpraktyczniejsze rozwiązanie to złożenie w ZUS wniosku o wypłatę emerytury na rachunek bankowy mamy. Jeżeli mama nie ma rachunku, trzeba ustalić z bankiem, czy może go założyć w sposób dostosowany do jej stanu zdrowia. Następnie mama może ustanowić osobę zaufaną jako pełnomocnika do rachunku albo udzielić pełnomocnictwa notarialnego, jeżeli będzie ono potrzebne.

Jeżeli rodzina chce pozostać przy odbiorze gotówkowym, należy upewnić się w placówce pocztowej, czy dotychczasowe upoważnienie spełnia wymogi pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przekazów. Warto też zawiadomić ZUS o aktualnym adresie pobytu lub adresie korespondencyjnym, aby uniknąć zwrotu świadczenia jako niedoręczonego.

FAQ

Podsumowanie

Emerytura osoby przebywającej w hospicjum nadal należy do tej osoby. Hospicjum nie może jej przejąć bez podstawy prawnej, a ZUS nie wstrzymuje świadczenia wyłącznie z powodu pobytu pacjenta w placówce. Najczęstszy praktyczny problem polega na tym, że gotówkowa wypłata przekazem pocztowym staje się trudna, gdy emeryt nie przebywa już pod dotychczasowym adresem.

Jeżeli pacjent jest świadomy, warto jak najszybciej złożyć wniosek o wypłatę emerytury na jego rachunek bankowy oraz ustanowić zaufaną osobę do pomocy w sprawach bankowych i urzędowych. Jeżeli pacjent nie może już podejmować decyzji i nie ma wcześniejszych pełnomocnictw, konieczna może być droga sądowa, w tym ustanowienie opiekuna prawnego po ubezwłasnowolnieniu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 130 — Dz.U. 2025 poz. 1749 z późn. zm.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacja o wypłacie świadczenia na rachunek bankowy — zus.pl

3. Ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. — Prawo pocztowe, w szczególności art. 38 — Dz.U. 2026 poz. 558

4. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 października 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki paliatywnej i hospicyjnej — Dz.U. 2013 poz. 1347 z późn. zm.

5. Narodowy Fundusz Zdrowia, opieka paliatywna i hospicyjna — pacjent.gov.pl

6. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny, w szczególności art. 13 i 16 — Dz.U. 2025 poz. 1071 z późn. zm.

7. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. — Kodeks rodzinny i opiekuńczy — Dz.U. 2026 poz. 236

8. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności przepisy o odpłatności za pobyt w DPS — Dz.U. 2026 poz. 639