Kara upomnienia dla nauczyciela za niewykonanie polecenia

Czy nauczyciel może dostać upomnienie za niewykonanie polecenia?

Tak, ale nie każde niewykonanie polecenia automatycznie uzasadnia karę upomnienia. W przypadku nauczycieli podstawą jest przede wszystkim art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, zgodnie z którym za uchybienia przeciwko porządkowi pracy w rozumieniu art. 108 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy wymierza się nauczycielom kary porządkowe zgodnie z Kodeksem pracy.

Art. 108 § 1 Kodeksu pracy pozwala pracodawcy zastosować karę upomnienia albo karę nagany za nieprzestrzeganie przez pracownika ustalonej organizacji i porządku w procesie pracy, przepisów BHP, przepisów przeciwpożarowych, przyjętego sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz sposobu usprawiedliwiania nieobecności.

Jeżeli dyrektor polecił nauczycielowi udział w wywiadzie, spotkaniu lub innej czynności związanej z organizacją pracy szkoły, a nauczyciel bez zgody przełożonego samowolnie zamienił się z inną osobą i nie wykonał polecenia, takie zachowanie może być potraktowane jako naruszenie porządku pracy. Warunkiem jest jednak to, aby polecenie było zgodne z prawem, dotyczyło pracy i mieściło się w zakresie obowiązków pracowniczych nauczyciela.

Kto może nałożyć karę porządkową na nauczyciela?

W szkole kompetencję tę ma dyrektor jako pracodawca. Art. 68 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe stanowi, że dyrektor szkoły lub placówki jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Z art. 68 ust. 5 pkt 2 Prawa oświatowego wynika również, że dyrektor decyduje w sprawach przyznawania nagród oraz wymierzania kar porządkowych nauczycielom i innym pracownikom szkoły lub placówki.

Nie jest więc konieczne wszczynanie postępowania dyscyplinarnego tylko dlatego, że sprawa dotyczy nauczyciela. Jeżeli zachowanie polega na zwykłym naruszeniu porządku pracy, właściwa może być kara porządkowa z art. 108 Kodeksu pracy w związku z art. 75 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Kiedy kara porządkowa, a kiedy odpowiedzialność dyscyplinarna?

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to uchybienie przeciwko porządkowi pracy, np. samowolna zmiana osoby wyznaczonej do udziału w spotkaniu, niestawienie się na wyznaczoną czynność służbową albo zignorowanie polecenia organizacyjnego dyrektora. Wtedy można rozważyć karę upomnienia albo nagany na podstawie art. 108 § 1 Kodeksu pracy oraz art. 75 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Druga sytuacja dotyczy uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom określonym w art. 6 Karty Nauczyciela. Zgodnie z art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela nauczyciele podlegają za takie zachowania odpowiedzialności dyscyplinarnej. Co istotne, art. 75 ust. 2a Karty Nauczyciela wyłącza stosowanie kar porządkowych za czyn naruszający prawa i dobro dziecka. W takiej sprawie dyrektor powinien rozważyć tryb dyscyplinarny, a nie zwykłe upomnienie porządkowe.

Jak prawidłowo zastosować karę upomnienia?

Procedura ma znaczenie praktyczne, ponieważ naruszenie wymogów formalnych może prowadzić do uchylenia kary. Zgodnie z art. 109 § 1 Kodeksu pracy kara nie może być zastosowana po upływie 2 tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego ani po upływie 3 miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia.

Art. 109 § 2 Kodeksu pracy wymaga uprzedniego wysłuchania pracownika. Wysłuchanie powinno nastąpić przed podjęciem decyzji o ukaraniu, a nie dopiero przy wręczaniu pisma. Może mieć formę rozmowy, ale dla celów dowodowych warto sporządzić krótką notatkę zawierającą datę, osoby obecne i wyjaśnienia nauczyciela.

Jeżeli nauczyciel z powodu nieobecności w pracy nie może być wysłuchany, zastosowanie ma art. 109 § 3 Kodeksu pracy: bieg dwutygodniowego terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu do dnia stawienia się pracownika do pracy.

Przy podejmowaniu decyzji o karze dyrektor powinien uwzględnić art. 111 Kodeksu pracy, czyli w szczególności rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych, stopień winy nauczyciela oraz jego dotychczasowy stosunek do pracy. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy nauczyciel twierdzi, że działał w przekonaniu, iż zastępstwo przez inną osobę wystarczy, albo że polecenie było niejasne.

Co powinno zawierać pismo o ukaraniu?

Zgodnie z art. 110 Kodeksu pracy pracodawca zawiadamia pracownika o zastosowanej karze na piśmie. Pismo powinno wskazywać rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych, datę dopuszczenia się naruszenia oraz zawierać informację o prawie zgłoszenia sprzeciwu i terminie jego wniesienia. Odpis zawiadomienia składa się do akt osobowych pracownika.

W opisanej sytuacji pismo nie powinno ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że nauczyciel nie wykonał polecenia. Bezpieczniej wskazać konkretnie: jakie polecenie wydał dyrektor, kiedy zostało przekazane, czego dotyczyło, na czym polegało niewykonanie, kiedy dyrektor dowiedział się o naruszeniu oraz dlaczego zachowanie zostało ocenione jako uchybienie przeciwko porządkowi pracy.

Sprzeciw nauczyciela od kary

Nauczyciel może zakwestionować karę. Art. 112 § 1 Kodeksu pracy przewiduje, że jeżeli zastosowanie kary nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa, pracownik może wnieść sprzeciw w ciągu 7 dni od dnia zawiadomienia go o ukaraniu. O uwzględnieniu lub odrzuceniu sprzeciwu decyduje pracodawca po rozpatrzeniu stanowiska reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej, jeżeli taka organizacja działa i reprezentuje nauczyciela.

Art. 112 § 1 Kodeksu pracy stanowi również, że nieodrzucenie sprzeciwu w ciągu 14 dni od dnia jego wniesienia jest równoznaczne z jego uwzględnieniem. Jeżeli pracodawca odrzuci sprzeciw, pracownik może na podstawie art. 112 § 2 Kodeksu pracy wystąpić do sądu pracy o uchylenie zastosowanej kary w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o odrzuceniu sprzeciwu.

Kiedy kara uważa się za niebyłą?

Art. 113 § 1 Kodeksu pracy przewiduje, że karę uważa się za niebyłą, a odpis zawiadomienia o ukaraniu usuwa się z akt osobowych pracownika po roku nienagannej pracy. Pracodawca może z własnej inicjatywy albo na wniosek reprezentującej pracownika zakładowej organizacji związkowej uznać karę za niebyłą wcześniej, co wynika z art. 113 § 1 zdanie drugie Kodeksu pracy.

Jeżeli sprzeciw zostanie uwzględniony albo sąd pracy uchyli karę, odpis zawiadomienia również powinien zostać usunięty z akt osobowych nauczyciela. Wynika to z art. 113 § 2 Kodeksu pracy.

FAQ

Czy dyrektor może ukarać nauczyciela tylko ustnie?

Nie w sensie formalnej kary porządkowej. Art. 110 Kodeksu pracy wymaga pisemnego zawiadomienia o zastosowanej karze. Rozmowa dyscyplinująca może się odbyć, ale nie zastępuje prawidłowego pisma o karze.

Czy przed upomnieniem trzeba wysłuchać nauczyciela?

Tak. Art. 109 § 2 Kodeksu pracy stanowi, że kara może być zastosowana tylko po uprzednim wysłuchaniu pracownika. Brak wysłuchania jest częstą podstawą skutecznego sprzeciwu.

Czy samowolna zamiana z innym nauczycielem zawsze uzasadnia karę?

Nie zawsze. Trzeba ocenić, czy nauczyciel miał obowiązek osobistego wykonania polecenia, czy zmiana była zakazana lub wymagała zgody dyrektora, czy doszło do zakłócenia pracy szkoły oraz jaki był stopień winy nauczyciela. Wynika to z art. 111 Kodeksu pracy.

Ile czasu ma dyrektor na nałożenie kary?

Zgodnie z art. 109 § 1 Kodeksu pracy kara nie może być zastosowana po upływie 2 tygodni od dnia, w którym dyrektor dowiedział się o naruszeniu, ani po upływie 3 miesięcy od dnia naruszenia.

Czy nauczyciel może odwołać się od upomnienia?

Tak. Na podstawie art. 112 § 1 Kodeksu pracy nauczyciel może wnieść sprzeciw w terminie 7 dni od zawiadomienia o ukaraniu. Po odrzuceniu sprzeciwu może wystąpić do sądu pracy w terminie 14 dni, zgodnie z art. 112 § 2 Kodeksu pracy.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji dyrektor co do zasady może zastosować karę upomnienia, jeżeli polecenie udziału w wywiadzie lub spotkaniu było poleceniem służbowym dotyczącym pracy, nauczyciel nie miał zgody na samowolną zamianę i jego zachowanie naruszyło organizację pracy szkoły. Podstawą jest art. 108 § 1 Kodeksu pracy w związku z art. 75 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Najważniejsze jest dochowanie procedury: ustalenie daty naruszenia i daty uzyskania informacji o nim, wysłuchanie nauczyciela, ocena stopnia winy oraz doręczenie pisemnego zawiadomienia z pouczeniem o sprzeciwie. Jeżeli sprawa dotyczy praw lub dobra dziecka, nie należy stosować zwykłej kary porządkowej, ponieważ art. 75 ust. 2a Karty Nauczyciela kieruje takie przypadki do odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Źródła

• Art. 108-113 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy: ISAP.
• Art. 6, art. 75 oraz art. 91c ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela: ISAP.
• Art. 68 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe: ISAP.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 1990 r., sygn. I PRN 26/90.