Wezwanie na policję jako świadek a pobyt za granicą

Wezwanie na policję a pobyt w Anglii

Jeżeli otrzymałeś wezwanie na policję w charakterze świadka, a obecnie przebywasz w Anglii, powinieneś jak najszybciej skontaktować się z jednostką wskazaną w wezwaniu. Nie wystarczy przyjąć, że skoro mieszkasz i pracujesz za granicą, to wezwanie Cię nie dotyczy. Zgodnie z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania.

W praktyce organ prowadzący postępowanie może jednak uwzględnić realne przeszkody w osobistym przyjeździe do Polski. Dotyczy to zwłaszcza osób, które na stałe mieszkają za granicą, mają tam pracę, rodzinę, najem mieszkania, ograniczone środki finansowe albo nie mogą w krótkim czasie zorganizować podróży. Kluczowe jest jednak formalne usprawiedliwienie niestawiennictwa i złożenie konkretnego wniosku.

Jeżeli sprawa dotyczy osoby przebywającej za granicą, pomocne może być także porównanie z innymi sytuacjami procesowymi, np. gdy chodzi o pobyt za granicą w związku z polskim postępowaniem karnym. W przypadku świadka sytuacja jest co do zasady łagodniejsza niż w przypadku podejrzanego lub osoby poszukiwanej, ale nadal wymaga reakcji na pisma organów.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania na policję?

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wysłanie do komendy pisma przed terminem wskazanym w wezwaniu. Pismo powinno być konkretne, rzeczowe i zawierać dane pozwalające organowi szybko zidentyfikować sprawę.

W piśmie warto wskazać:

• sygnaturę sprawy lub numer sprawy z wezwania,
• imię, nazwisko, adres za granicą, numer telefonu i adres e-mail,
• informację, że przebywasz w Anglii na stałe albo przez dłuższy czas,
• wyjaśnienie, dlaczego nie możesz stawić się w Polsce w wyznaczonym terminie,
• wniosek o usprawiedliwienie niestawiennictwa,
• wniosek o przesłuchanie w innym terminie, zdalnie albo za pośrednictwem konsula lub właściwego organu państwa pobytu,
• listę załączników potwierdzających Twoją sytuację.

Do pisma warto dołączyć skany dokumentów, np. umowę o pracę, potwierdzenie zatrudnienia, umowę najmu, rachunki, potwierdzenie adresu, dokumenty rodzinne albo inne dowody pokazujące, że przyjazd do Polski w wyznaczonym terminie jest nierealny lub nadmiernie utrudniony.

Czy policja musi zgodzić się na przesłuchanie za granicą?

Nie ma automatycznej zasady, że organ zawsze musi zgodzić się na przesłuchanie świadka za granicą tylko dlatego, że świadek mieszka w Anglii. Decyzja zależy od znaczenia zeznań, etapu postępowania, pilności czynności, możliwości technicznych i oceny organu prowadzącego sprawę.

Kodeks postępowania karnego przewiduje jednak rozwiązania, które mogą być wykorzystane w takiej sytuacji. Po pierwsze, zgodnie z art. 177 § 1a K.p.k. przesłuchanie świadka może nastąpić przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Oznacza to możliwość przesłuchania zdalnego, jeżeli organ uzna to za zasadne i możliwe organizacyjnie.

Po drugie, art. 586 K.p.k. przewiduje, że o przesłuchanie osoby przebywającej za granicą, która ma obywatelstwo polskie, sąd lub prokurator może zwrócić się do polskiego przedstawicielstwa dyplomatycznego lub urzędu konsularnego. Jeżeli nie da się dokonać czynności w taki sposób, możliwe jest zwrócenie się do sądu, prokuratury lub innego właściwego organu państwa obcego.

W praktyce wniosek świadka powinien więc proponować kilka rozwiązań: przesłuchanie online, przesłuchanie przez konsula albo przesłuchanie przez właściwy organ w państwie pobytu. Dobrze przygotowane pismo zwiększa szanse, że policja, prokurator lub sąd nie potraktują nieobecności jako lekceważenia wezwania.

Konsekwencje zignorowania wezwania

Największym błędem jest całkowite zignorowanie wezwania. Jeżeli świadek bez należytego usprawiedliwienia nie stawi się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie, można na niego nałożyć karę pieniężną do 3000 zł. W określonych przypadkach można także zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka.

W razie nałożenia kary pieniężnej możliwe jest jej uchylenie, jeżeli ukarany dostatecznie usprawiedliwi niestawiennictwo. Usprawiedliwienie powinno jednak być konkretne i poparte dokumentami. Samo zdanie „mieszkam w Anglii” może okazać się niewystarczające, jeżeli organ uzna, że świadek nie wykazał realnej przeszkody albo nie podjął próby kontaktu.

Uporczywe uchylanie się od obowiązków świadka może prowadzić do surowszych konsekwencji porządkowych. Nie oznacza to jednak, że każda nieobecność osoby mieszkającej za granicą od razu spowoduje zatrzymanie. Organ ocenia okoliczności sprawy, sposób doręczenia wezwania, dotychczasową postawę świadka oraz to, czy świadek współpracuje i proponuje realny sposób przeprowadzenia czynności.

Prawa świadka w sprawie karnej

Wezwanie w charakterze świadka nie oznacza, że przedstawiono Ci zarzuty. Świadek jest osobowym źródłem dowodowym, a jego zeznania mogą pomóc organom ustalić okoliczności sprawy. Ma jednak nie tylko obowiązki, ale również określone prawa.

Osoba najbliższa dla podejrzanego lub oskarżonego może odmówić składania zeznań. Świadek może także odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo albo przestępstwo skarbowe. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy nie jesteś pewien, czy sprawa nie dotyczy także Twoich działań.

Jeżeli obawiasz się, że wezwanie świadka może w praktyce wiązać się z ryzykiem procesowym, warto przed przesłuchaniem skonsultować treść wezwania i okoliczności sprawy z prawnikiem. Dotyczy to szczególnie spraw, w których pojawiają się wątki pobytu za granicą, wcześniejszych konfliktów, odpowiedzialności karnej, współudziału albo kontaktów z osobą podejrzaną.

Wezwanie, list gończy i list żelazny to różne sytuacje

Warto odróżnić zwykłe wezwanie świadka od sytuacji, w której dana osoba jest podejrzana, poszukiwana albo obawia się zatrzymania po powrocie do Polski. Świadek co do zasady nie występuje w sprawie jako podejrzany, ale treść wezwania, rozmowa z policją albo okoliczności sprawy mogą czasem budzić wątpliwości.

Jeżeli problem dotyczy nie tylko wezwania, lecz także poszukiwania przez organy ścigania, warto osobno przeanalizować analogiczną sytuację obywateli polskich za granicą. Gdy osoba obawia się powrotu do kraju z powodu możliwego zatrzymania, innego znaczenia nabiera również list żelazny, który jest instytucją dotyczącą podejrzanych lub oskarżonych przebywających za granicą, a nie zwykłego świadka.

Jak napisać wniosek do policji?

Pismo nie musi być długie, ale powinno zawierać jasne żądanie. Można sformułować je następująco: wnoszę o usprawiedliwienie mojego niestawiennictwa w terminie wskazanym w wezwaniu oraz o wyznaczenie innego sposobu przesłuchania, w szczególności w formie wideokonferencji, za pośrednictwem polskiego konsulatu albo właściwego organu państwa mojego pobytu.

W uzasadnieniu należy opisać fakty: od kiedy mieszkasz w Anglii, gdzie pracujesz, dlaczego nie możesz przyjechać do Polski, jakie byłyby koszty podróży, czy możesz uzyskać urlop i czy masz obowiązki rodzinne lub zawodowe. Im bardziej konkretne uzasadnienie, tym mniejsze ryzyko, że organ uzna nieobecność za nieusprawiedliwioną.

Na końcu pisma warto wskazać, że nie uchylasz się od udziału w czynności i pozostajesz gotowy do złożenia zeznań w formie możliwej do przeprowadzenia bez osobistego przyjazdu do Polski. Taka postawa pokazuje współpracę i zmniejsza ryzyko zastosowania środków porządkowych.

FAQ

Podsumowanie

Świadek mieszkający w Anglii nie powinien ignorować wezwania z polskiej policji. Trzeba odpowiedzieć na nie formalnie, najlepiej przed terminem przesłuchania, i wyjaśnić, dlaczego osobisty przyjazd do Polski jest niemożliwy lub nadmiernie utrudniony.

W piśmie można wnosić o przesłuchanie zdalne, przesłuchanie za pośrednictwem konsula albo inną formę pomocy prawnej. Organ nie musi automatycznie zgodzić się na takie rozwiązanie, ale rzetelne uzasadnienie i dokumenty zwiększają szanse na pozytywne rozpoznanie wniosku.

Jeżeli sprawa jest skomplikowana, dotyczy osoby bliskiej, możliwej odpowiedzialności karnej albo obawiasz się konsekwencji procesowych, warto skonsultować treść wezwania i planowane pismo z prawnikiem.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 177, art. 182, art. 183, art. 285-287 oraz art. 586.
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności przepisy dotyczące odpowiedzialności za fałszywe zeznania.