Ciąża na działalności gospodarczej – jak przygotować się finansowo

Jeżeli prowadzi Pani jednoosobową działalność gospodarczą i myśli o bezpiecznym przygotowaniu finansowym do ciąży, trzeba oddzielić trzy kwestie: prawo do zasiłku chorobowego w ciąży, prawo do zasiłku macierzyńskiego po porodzie oraz wpływ ewentualnego etatu na wysokość świadczeń.

Od czego zależy zasiłek przy działalności gospodarczej

Dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Wynika to z art. 11 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Bez objęcia tym ubezpieczeniem nie ma prawa do zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego z działalności.

Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po upływie okresu wyczekiwania. Dla osoby objętej dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym okres wyczekiwania wynosi 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zasiłek macierzyński nie wymaga okresu wyczekiwania – prawo do niego przysługuje, jeżeli w dniu porodu lub przyjęcia dziecka na wychowanie kobieta podlega ubezpieczeniu chorobowemu.

Podstawę wymiaru zasiłku ustala się co do zasady z przeciętnej miesięcznej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy albo prawo do zasiłku. Tak stanowi art. 36 ust. 1 oraz art. 48 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

To oznacza, że jednorazowe albo krótkotrwałe podniesienie podstawy składek nie musi przełożyć się na wysoki zasiłek. W praktyce znaczenie ma średnia z odpowiedniego okresu, a nie tylko ostatnia deklaracja. Dlatego dawny model „szybkiego” podwyższania składek przed porodem nie działa już w sposób, jaki często można spotkać w starych publikacjach.

Czy opłaca się podnieść składki przed ciążą lub porodem

Co do zasady wyższa podstawa składek może zwiększyć przyszły zasiłek, ale tylko w granicach wynikających z zasad obliczania podstawy wymiaru świadczenia. Kluczowe jest więc nie samo „podniesienie ZUS”, lecz to, przez ile miesięcy wyższa podstawa była realnie opłacana i czy nie było przerw w dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym.

Trzeba też pamiętać, że ZUS może badać, czy zgłoszenie do ubezpieczeń i deklarowane podstawy nie służą obejściu prawa, zwłaszcza gdy stan faktyczny jest nietypowy. Ocena zawsze zależy od konkretnych okoliczności: faktycznego prowadzenia działalności, terminowego opłacania składek i ciągłości ubezpieczenia.

Zobacz również:

odwieszenie działalności przed porodem a zasiłek macierzyński

Etat i działalność jednocześnie – co jest korzystniejsze

Jeżeli obok działalności podejmie Pani zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, pojawi się zbieg tytułów do ubezpieczeń. Zasady tego zbiegu wynikają z art. 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli z umowy o pracę osiąga Pani co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, to z działalności co do zasady nie ma obowiązku opłacania składek emerytalnej i rentowych, a obowiązkowa pozostaje składka zdrowotna. W takim układzie działalność nie daje automatycznie drugiego zasiłku. Trzeba sprawdzić, czy z działalności w ogóle istnieje tytuł do ubezpieczenia chorobowego.

W praktyce oznacza to, że etat bywa korzystny, jeżeli zapewnia stabilną i realną podstawę wynagrodzenia, od której naliczane są składki. Dla pracownika ubezpieczenie chorobowe jest obowiązkowe – art. 11 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zasiłek z umowy o pracę liczy się więc od wynagrodzenia pracowniczego, zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Nie można jednak przyjąć automatycznie, że każda umowa o pracę „rozwiąże problem”. ZUS może weryfikować rzeczywistość zatrudnienia, zwłaszcza gdy umowa została zawarta krótko przed ciążą lub zwolnieniem lekarskim. Jeżeli stosunek pracy był fikcyjny, ZUS może zakwestionować podleganie ubezpieczeniom.

Czy można mieć świadczenia z dwóch tytułów

Tak, ale tylko wtedy, gdy z każdego tytułu istnieje odpowiednie ubezpieczenie chorobowe. W przypadku zasiłku macierzyńskiego i chorobowego co do zasady ocenia się każdy tytuł odrębnie. Jeżeli więc ktoś jest pracownikiem i równocześnie prowadzi działalność, możliwość pobierania świadczeń z obu tytułów zależy od tego, czy z działalności skutecznie podlegał ubezpieczeniu chorobowemu oraz czy nie występowały przeszkody wynikające ze zbiegu tytułów.

Właśnie dlatego odpowiedź w indywidualnej sprawie wymaga sprawdzenia m.in.: rodzaju ulg ZUS, wysokości wynagrodzenia z etatu, dat zgłoszeń ZUS ZUA/ZZA, przerw w ubezpieczeniu oraz tego, czy działalność nie była zawieszana.

Zobacz również:

ciąża na działalności gospodarczej – L4, zasiłek i składki ZUS

Co z małym ZUS-em i ulgami

Samo korzystanie z preferencyjnych składek albo z ulg dla przedsiębiorców nie odbiera prawa do świadczeń, ale zwykle wpływa na ich wysokość, bo obniża podstawę wymiaru składek. Jeżeli podstawa składek chorobowych jest niska, to także zasiłek będzie niski.

W przypadku osób korzystających z ulg szczególnie ważne jest ustalenie, jaka była faktyczna podstawa składek chorobowych w miesiącach poprzedzających powstanie prawa do świadczenia. Nie należy więc patrzeć wyłącznie na nazwę ulgi, ale na liczby: podstawę, okres i ciągłość ubezpieczenia.

Jaka strategia jest najbezpieczniejsza

Z prawnego punktu widzenia najbezpieczniejsze są rozwiązania oparte na rzeczywistym tytule do ubezpieczeń i wcześniejszym planowaniu, a nie na nagłych zmianach tuż przed ciążą albo porodem. W praktyce zwykle analizuje się trzy warianty:

• pozostanie wyłącznie przy działalności i utrzymanie dobrowolnego chorobowego z odpowiednią podstawą składek przez dłuższy okres,
• podjęcie rzeczywistego zatrudnienia na etacie, jeżeli ma uzasadnienie gospodarcze i zawodowe,
• połączenie etatu i działalności po wcześniejszym sprawdzeniu zasad zbiegu oraz tego, z jakich tytułów będą przysługiwały świadczenia.

Jeżeli zależy Pani przede wszystkim na przewidywalności świadczeń, etat często daje większą stabilność niż późne zmiany w działalności. Jeżeli natomiast działalność pozostaje głównym tytułem, kluczowe jest odpowiednio wczesne planowanie podstawy składek i brak przerw w chorobowym.

FAQ

Czy trzeba być długo na wysokim ZUS-ie, aby mieć wyższy macierzyński?

Znaczenie ma nie tyle sam fakt podwyższenia składek, ile przeciętna podstawa wymiaru składek chorobowych z okresu przyjmowanego do obliczeń. Dlatego krótkie opłacanie wyższych składek zwykle nie daje proporcjonalnie wysokiego świadczenia.

Czy zasiłek macierzyński z działalności przysługuje bez 90 dni chorobowego?

Tak. Okres wyczekiwania 90 dni dotyczy zasiłku chorobowego przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym. Zasiłek macierzyński przysługuje, jeżeli w dniu porodu istnieje ubezpieczenie chorobowe.

Czy etat zawsze jest lepszy niż działalność?

Nie zawsze. Etat bywa korzystniejszy, bo daje obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe i stabilną podstawę, ale w konkretnej sprawie trzeba porównać wynagrodzenie, daty zatrudnienia, zasady zbiegu i realność stosunku pracy.

Czy przy działalności i etacie można dostać dwa zasiłki?

Jest to możliwe tylko wtedy, gdy z każdego tytułu istnieje prawo do świadczenia. Wymaga to osobnej analizy ubezpieczenia chorobowego z działalności i z umowy o pracę.

Czy zawieszenie działalności ma znaczenie?

Tak. Zawieszenie działalności może wpłynąć na podleganie ubezpieczeniom i na ustalenie podstawy zasiłku, dlatego trzeba je zawsze uwzględnić przy liczeniu świadczeń.

Źródła

• art. 9 i art. 11 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• art. 4 ust. 1 pkt 2, art. 29, art. 36 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
• aktualne informacje ZUS dotyczące ubezpieczenia chorobowego przedsiębiorców i zasad ustalania podstawy zasiłków