Odwieszenie działalności przed porodem a zasiłek macierzyński

Czy odwieszenie działalności przed porodem może dać prawo do zasiłku macierzyńskiego?

Tak, ale tylko wtedy, gdy działalność zostanie wznowiona przed porodem i kobieta będzie objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym w dniu porodu. Wynika to z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, zgodnie z którym zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego urodziła dziecko.

Jeżeli poród nastąpi już po skutecznym wznowieniu działalności i po objęciu ubezpieczeniem chorobowym, prawo do zasiłku macierzyńskiego może powstać z tego tytułu. Jeżeli natomiast działalność zostanie odwieszona dopiero po porodzie, to z działalności nie powstanie prawo do zasiłku macierzyńskiego za ten poród, ponieważ w dniu porodu nie istniało ubezpieczenie chorobowe z tego tytułu.

W praktyce najważniejsza jest więc nie sama data wznowienia działalności w CEIDG, ale to, czy od tej daty powstał tytuł do ubezpieczeń społecznych i czy zgłoszono dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

Dlaczego odwieszenie działalności po porodzie zwykle nie wystarczy?

Zasiłek macierzyński jest świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego. Dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą ubezpieczenie chorobowe ma charakter dobrowolny, co wynika z art. 11 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Samo posiadanie wpisu do CEIDG albo samo prowadzenie firmy nie wystarcza — trzeba jeszcze być objętym tym ubezpieczeniem.

Jeżeli w dniu porodu kobieta nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu z działalności, to późniejsze wznowienie firmy nie „cofa” ochrony na dzień porodu. Z tego powodu odpowiedź na pytanie zadane w artykule jest co do zasady następująca: po porodzie jest za późno na nabycie prawa do zasiłku macierzyńskiego z odwieszonej działalności.

To nie wyklucza innych świadczeń rodzinnych, ale nie będą one zasiłkiem macierzyńskim z ustawy zasiłkowej.

Czy przy zasiłku macierzyńskim obowiązuje okres wyczekiwania?

Nie. Okres wyczekiwania dotyczy zasiłku chorobowego, a nie zasiłku macierzyńskiego.

Dla osób objętych dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym okres wyczekiwania na zasiłek chorobowy wynosi 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego — art. 4 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Natomiast zasiłek macierzyński nie jest uzależniony od upływu takiego okresu. Wystarczy, aby poród nastąpił w okresie podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.

To oznacza, że teoretycznie nawet krótki okres ubezpieczenia chorobowego przed porodem może wystarczyć do nabycia prawa do zasiłku macierzyńskiego, jeżeli objęcie tym ubezpieczeniem było skuteczne i rzeczywiste.

Jak skutecznie objąć się ubezpieczeniem chorobowym po wznowieniu działalności?

Po wznowieniu działalności trzeba zgłosić się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz — na wniosek — do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Podstawą jest art. 36 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 14 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy.

Co do zasady objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, z zastrzeżeniem sytuacji przewidzianych ustawą. W praktyce trzeba więc dopilnować terminowego zgłoszenia w ZUS na właściwym formularzu.

Trzeba też pamiętać, że zawieszenie działalności powoduje ustanie obowiązku ubezpieczeń społecznych z tego tytułu za okres zawieszenia. Po wznowieniu trzeba więc dokonać ponownego zgłoszenia.

Jakie składki trzeba opłacać po odwieszeniu firmy?

Po wznowieniu działalności co do zasady powstaje obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz — jeżeli przedsiębiorczyni zgłosi taki wniosek — na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2 oraz art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dodatkowo przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu na zasadach określonych w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

To, jakiej wysokości będą składki społeczne, zależy od konkretnego statusu: czy dana osoba korzysta jeszcze z preferencji, czy z ulgi na start już nie, czy spełnia warunki do małego ZUS plus, a także od aktualnej podstawy wymiaru składek. Sama informacja, że wcześniej były opłacane minimalne składki, nie przesądza automatycznie, jakie składki będą należne po wznowieniu — trzeba to sprawdzić według stanu na datę wznowienia działalności.

W opisanym stanie faktycznym szczególnie ważne jest ustalenie, czy po wznowieniu działalności powstanie obowiązek pełnych składek społecznych, czy nadal można korzystać z określonych ulg. To zależy od historii firmy i wykorzystanego już okresu preferencji.

Czy można wznowić działalność w trakcie pobierania zasiłku chorobowego?

To najbardziej ryzykowny element całej sytuacji. Jeżeli żona pobiera zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu z umowy-zlecenia, to wznowienie działalności przed porodem wymaga oceny nie tylko „papierowej”, ale też faktycznej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową albo wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z jego celem traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Jeżeli więc wznowienie działalności będzie połączone z realnym wykonywaniem pracy zarobkowej, ZUS może zakwestionować prawo do zasiłku chorobowego. W praktyce znaczenie ma to, czy po odwieszeniu działalności kobieta faktycznie podejmowała czynności zarobkowe, obsługiwała klientów, wystawiała faktury, prowadziła sprzedaż itp. Sam formalny wpis w CEIDG nie zawsze oznacza jeszcze wykonywanie pracy, ale w konkretnym stanie faktycznym ZUS może to badać bardzo szczegółowo.

Dlatego przy odwieszeniu działalności tuż przed porodem trzeba rozważyć konflikt między chęcią uzyskania zasiłku macierzyńskiego a ryzykiem utraty zasiłku chorobowego. To wymaga analizy dokumentów, zakresu aktywności firmy oraz dat.

Jak ustalana jest wysokość zasiłku macierzyńskiego z działalności?

Wysokość zasiłku zależy od podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, ale nie działa już uproszczona zasada, że wystarczy zapłacić jedną wysoką składkę i otrzymać wysoki zasiłek przez cały okres. Podstawa wymiaru świadczenia jest ustalana według zasad z rozdziału 8 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczególności art. 48–52 tej ustawy, a sposób liczenia zależy od długości podlegania ubezpieczeniu i okresów poprzedzających powstanie prawa do świadczenia.

W praktyce oznacza to, że wysokość zasiłku przy wznowieniu działalności krótko przed porodem może być ograniczona i nie zawsze odpowiada oczekiwaniom. Nie można dziś bezpiecznie zakładać, że jedna krótka aktywacja działalności i jedna składka zapewnią wysoki zasiłek.

Jeżeli celem jest nie tylko samo nabycie prawa do świadczenia, ale także oszacowanie jego wysokości, trzeba policzyć podstawę indywidualnie według konkretnych kwot i miesięcy ubezpieczenia.

Praktyczny wniosek w opisanej sytuacji

Jeżeli żona odwiesi działalność dopiero po porodzie, nie uzyska z tego tytułu zasiłku macierzyńskiego za dziecko już urodzone.

Jeżeli natomiast odwiesi działalność przed porodem, zgłosi się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i w dniu porodu będzie nim objęta, to co do zasady może nabyć prawo do zasiłku macierzyńskiego z działalności. Trzeba jednak równolegle ocenić, czy takie działanie nie narazi jej na utratę obecnie pobieranego zasiłku chorobowego, jeśli ZUS uzna, że doszło do wykonywania pracy zarobkowej w czasie zwolnienia.

To właśnie ten drugi element jest w praktyce najczęściej pomijany, a może okazać się kluczowy.

FAQ

Czy jedna składka chorobowa wystarczy do zasiłku macierzyńskiego?

Do samego prawa do zasiłku macierzyńskiego nie ma 90-dniowego okresu wyczekiwania. Kluczowe jest jednak skuteczne objęcie ubezpieczeniem chorobowym i to, by poród nastąpił w okresie tego ubezpieczenia. Wysokość świadczenia to odrębna kwestia.

Czy można odwiesić działalność tuż przed porodem?

Tak, przepisy nie wprowadzają minimalnego okresu między wznowieniem działalności a porodem dla samego prawa do zasiłku macierzyńskiego. Trzeba jednak prawidłowo zgłosić ubezpieczenie chorobowe i liczyć się z kontrolą ZUS.

Czy w czasie L4 można wznowić działalność?

Formalnie wznowienie wpisu jest możliwe, ale faktyczne wykonywanie pracy zarobkowej podczas zwolnienia może spowodować utratę prawa do zasiłku chorobowego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Czy po porodzie można jeszcze „dorobić” sobie prawo do macierzyńskiego z firmy?

Nie. Jeśli w dniu porodu nie było ubezpieczenia chorobowego z działalności, późniejsze wznowienie firmy nie tworzy prawa do zasiłku macierzyńskiego za ten poród.

Źródła

• art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 4 ust. 1 pkt 2, ust. 2, art. 17 ust. 1, art. 48–52 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
• art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 14 ust. 1 i ust. 1a, art. 36 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych