Zawieszona działalność w ciąży a zasiłek chorobowy i macierzyński

Czy po odwieszeniu działalności w ciąży można dostać zasiłek?

Tak, ale trzeba odróżnić dwa świadczenia:

Dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne. Wynika to z art. 11 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Samo wznowienie działalności nie wystarcza więc do uzyskania świadczeń chorobowych — trzeba dodatkowo zgłosić się do ubezpieczenia chorobowego. Innym możliwym tytułem do ubezpieczeń jest rzeczywiste zatrudnienie, dlatego osobno omawiamy pracę w firmie męża a zasiłek chorobowy i macierzyński.

Prawo do zasiłku chorobowego powstaje po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, co wynika z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Inaczej jest przy zasiłku macierzyńskim. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 tej samej ustawy zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego urodziła dziecko. Tu nie ma 90-dniowego okresu wyczekiwania.

Co daje wznowienie działalności przed porodem?

Jeżeli działalność zostanie wznowiona, a przedsiębiorczyni zgłosi się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i będzie nim objęta w dniu porodu, może uzyskać zasiłek macierzyński. Jeżeli dodatkowo upłynie wymagany okres wyczekiwania, możliwe będzie także korzystanie wcześniej z zasiłku chorobowego w ciąży.

Jeżeli natomiast przedsiębiorczyni nie będzie objęta ubezpieczeniem chorobowym w dniu porodu, nie nabędzie prawa do zasiłku macierzyńskiego z ZUS. W takiej sytuacji może być istotne świadczenie rodzicielskie.

Jak ZUS liczy podstawę zasiłku po wznowieniu działalności?

Obecnie podstawę wymiaru zasiłku chorobowego dla osoby niebędącej pracownikiem ustala się według art. 48 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Co do zasady jest to przeciętny miesięczny przychód za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy.

Jeżeli ubezpieczenie chorobowe trwało krócej niż 12 miesięcy, zastosowanie ma art. 48a tej ustawy. To właśnie ten przepis ogranicza efekt opłacenia jednej lub kilku wysokich składek po krótkim okresie ubezpieczenia.

W praktyce oznacza to, że po krótkim czasie podlegania ubezpieczeniu ZUS nie ustala podstawy wyłącznie od zadeklarowanej wyższej kwoty, lecz według mechanizmu wskazanego w art. 48a ust. 1 ustawy zasiłkowej, z uwzględnieniem najniższej podstawy i tylko części ponad minimum według proporcji ustawowej.

Dlatego odpowiedź na pytanie, czy zasiłek będzie wysoki, zależy od konkretnego stanu faktycznego: daty wznowienia działalności, daty zgłoszenia do ubezpieczenia chorobowego, daty porodu oraz liczby pełnych miesięcy kalendarzowych podlegania ubezpieczeniu.

Czy jedna wysoka składka daje wysoki zasiłek?

Obecnie co do zasady nie. Dawny model, w którym krótki okres opłacania wysokiej składki mógł prowadzić do bardzo wysokiego świadczenia, został ograniczony właśnie przez art. 48a ustawy zasiłkowej. Jeżeli okres ubezpieczenia jest krótki, wysokość zasiłku jest liczona według ustawowego wzoru, a nie wyłącznie od ostatniej deklarowanej podstawy.

To oznacza, że po odwieszeniu działalności na krótko przed porodem albo tuż przed L4 świadczenie może być znacznie niższe niż przedsiębiorczyni zakłada. Warto też pamiętać, że ZUS bada nie tylko formalne zgłoszenie do ubezpieczenia, ale również rzeczywiste istnienie tytułu ubezpieczenia, jeżeli stan faktyczny budzi wątpliwości.

Zasiłek chorobowy w ciąży a zasiłek macierzyński po porodzie

Jeżeli przedsiębiorczyni nabędzie prawo do zasiłku chorobowego po 90 dniach wyczekiwania, będzie mogła korzystać ze świadczenia w razie niezdolności do pracy w ciąży. Z kolei po porodzie, jeśli nadal będzie objęta ubezpieczeniem chorobowym, powstanie prawo do zasiłku macierzyńskiego na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Podstawa zasiłku macierzyńskiego jest co do zasady powiązana z zasadami ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Nie oznacza to jednak automatycznie, że kwota po porodzie będzie identyczna jak podczas wcześniejszego L4 — znaczenie mają miesiące przyjęte do podstawy oraz ewentualne zmiany w podleganiu ubezpieczeniu.

Kiedy możliwe jest świadczenie rodzicielskie 1000 zł?

Świadczenie rodzicielskie nie jest świadczeniem z ZUS, lecz świadczeniem rodzinnym. Przysługuje osobom, które nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego. Podstawę prawną stanowi art. 17c ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17c ust. 1 i 3 tej ustawy świadczenie rodzicielskie przysługuje m.in. matce albo ojcu dziecka i jest wypłacane przez okres odpowiadający liczbie dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Jego wysokość wynosi 1000 zł miesięcznie — art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli co najmniej jeden z rodziców otrzymuje zasiłek macierzyński albo uposażenie za okres odpowiadający urlopom związanym z rodzicielstwem. Wynika to z art. 17c ust. 9 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W praktyce więc nie można pobierać jednocześnie zasiłku macierzyńskiego z ZUS i świadczenia rodzicielskiego 1000 zł na to samo dziecko.

Czy opłaca się rezygnować z ubezpieczenia chorobowego przed porodem?

Takie działanie wymaga ostrożności. Jeżeli w dniu porodu przedsiębiorczyni nie będzie objęta ubezpieczeniem chorobowym, nie otrzyma zasiłku macierzyńskiego z ZUS, ale może otworzyć sobie drogę do świadczenia rodzicielskiego. Z drugiej strony traci wtedy możliwość uzyskania zasiłku macierzyńskiego, który w wielu przypadkach jest wyższy niż 1000 zł miesięcznie.

Nie ma jednej odpowiedzi dobrej dla wszystkich. Trzeba porównać przewidywaną wysokość zasiłku z ZUS z uprawnieniem do świadczenia rodzicielskiego oraz sprawdzić, czy w konkretnym stanie faktycznym nie wystąpią dodatkowe skutki w rozliczeniach z ZUS.

Na co uważać po wznowieniu działalności?

• Na prawidłowe zgłoszenie do ubezpieczeń, w tym do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
• Na terminowe opłacanie składek.
• Na to, czy między wcześniejszym i obecnym tytułem ubezpieczenia wystąpiły przerwy mające znaczenie dla ustalania podstawy świadczeń.
• Na to, czy działalność jest rzeczywiście wykonywana, jeżeli ZUS mógłby zakwestionować tytuł ubezpieczenia.

W sprawach przedsiębiorczyń ZUS często analizuje dokumenty, daty i faktyczne okoliczności prowadzenia firmy. Dlatego przed wznowieniem działalności i wyborem wariantu świadczeń warto przeliczyć skutki na konkretnych datach.

FAQ

Czy zawieszona działalność daje prawo do zasiłku?

Nie. W okresie zawieszenia działalności co do zasady nie ma bieżącego tytułu do ubezpieczeń społecznych z tej działalności. Aby uzyskać świadczenia z ZUS, trzeba wznowić działalność i — w przypadku zasiłku chorobowego oraz macierzyńskiego dla przedsiębiorcy — być objętym ubezpieczeniem chorobowym.

Czy do zasiłku macierzyńskiego trzeba mieć 90 dni ubezpieczenia?

Nie. Okres wyczekiwania dotyczy co do zasady zasiłku chorobowego przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym. Zasiłek macierzyński przysługuje, jeśli poród nastąpił w okresie ubezpieczenia chorobowego.

Czy można dostać tylko 1000 zł po porodzie?

Tak, ale chodzi wtedy o świadczenie rodzicielskie z ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie o zasiłek macierzyński z ZUS. To świadczenie przysługuje osobie, która nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Czy jedna wysoka składka przed porodem podniesie zasiłek?

Zwykle nie w takim stopniu, jak dawniej. Przy krótkim okresie ubezpieczenia ZUS stosuje art. 48a ustawy zasiłkowej, który ogranicza wpływ krótkotrwałego zadeklarowania wyższej podstawy.

Czy termin opłacenia składki ma znaczenie?

Tak. W sprawach zasiłkowych terminy i prawidłowość rozliczeń z ZUS mają duże znaczenie. W razie błędów trzeba sprawdzić, czy w konkretnym stanie faktycznym nie doszło do przerwy albo innych skutków dla prawa do świadczenia.

Źródła

• art. 11 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• art. 4 ust. 1 pkt 2, art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 48 i art. 48a ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
• art. 17c ust. 1-3 oraz ust. 9 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych