Umowa zlecenia na urlopie wychowawczym a zasiłek chorobowy w ciąży

Praca podczas urlopu wychowawczego

Tak, podczas urlopu wychowawczego można podjąć pracę zarobkową, także na podstawie umowy zlecenia. Wynika to wprost z art. 186² § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, zgodnie z którym w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Trzeba jednak pamiętać, że jeżeli pracownik trwale zaprzestanie osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca może – po wezwaniu do stawienia się do pracy – zakończyć urlop wychowawczy na zasadach z art. 186² § 2 ustawy – Kodeks pracy.

Jakie ubezpieczenia obejmują osobę na urlopie wychowawczym?

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz nie ma innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych – tak stanowią art. 6 ust. 1 pkt 19 oraz art. 9 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z kolei ubezpieczenie zdrowotne z tytułu urlopu wychowawczego wynika z art. 66 ust. 1 pkt 32 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – również co do zasady wtedy, gdy nie ma innego tytułu do tego ubezpieczenia.

Istotne jest to, że urlop wychowawczy sam w sobie nie tworzy tytułu do ubezpieczenia chorobowego. To oznacza, że z samego faktu przebywania na wychowawczym nie powstaje prawo do zasiłku chorobowego.

Umowa zlecenia podczas urlopu wychowawczego

Umowa zlecenia wykonywana w czasie urlopu wychowawczego jest odrębnym tytułem do ubezpieczeń społecznych. W praktyce oznacza to, że jeśli w czasie wychowawczego wykonuje Pani zlecenie podlegające oskładkowaniu, to ubezpieczenia rozlicza się przede wszystkim z tego tytułu, a nie z samego urlopu wychowawczego.

Zasady podlegania ubezpieczeniom z umowy zlecenia wynikają z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 11 ust. 2 oraz art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Co do zasady zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, natomiast do ubezpieczenia chorobowego może przystąpić dobrowolnie – na swój wniosek.

Jeżeli więc umowa zlecenia ma być zabezpieczeniem na wypadek choroby w ciąży, kluczowe jest zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Bez tego z samego zlecenia zasiłek chorobowy nie będzie przysługiwał.

Należy też zadbać o prawidłowe zgłoszenie i wyrejestrowanie w ZUS. W praktyce warto poinformować swojego pracodawcę o podjęciu i zakończeniu oskładkowanej umowy zlecenia, ponieważ ma to wpływ na rozliczanie ubezpieczeń za okres urlopu wychowawczego.

Czy w czasie urlopu wychowawczego przysługuje zasiłek chorobowy?

Co do zasady nie. Zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy przypadającej w czasie urlopu wychowawczego.

Również wynagrodzenie chorobowe z art. 92 ustawy – Kodeks pracy nie przysługuje za okres, w którym pracownik pozostaje na urlopie wychowawczym, bo w tym czasie nie świadczy pracy i nie zachowuje prawa do wynagrodzenia chorobowego z etatu.

To bardzo ważne rozróżnienie: jeśli zwolnienie lekarskie przypada wyłącznie w czasie trwającego urlopu wychowawczego, to z etatu nie ma podstawy do wypłaty świadczenia chorobowego. Sama ciąża nie zmienia tej zasady.

Czy umowa zlecenia obniży późniejszy zasiłek z umowy o pracę?

Zasadniczo nie obniża automatycznie zasiłku należnego z etatu po przerwaniu urlopu wychowawczego. Trzeba bowiem oddzielić dwa tytuły ubezpieczenia: stosunek pracy i umowę zlecenia. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego ustalana jest z tego tytułu, z którego przysługuje dane świadczenie, według reguł z art. 36–48 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Jeżeli po przerwaniu urlopu wychowawczego wróci Pani do zatrudnienia pracowniczego i dopiero z tego tytułu stanie się niezdolna do pracy, podstawę zasiłku z etatu ustala się według zasad właściwych dla pracowników. Sama niższa podstawa składek ze zlecenia nie „zaniża” automatycznie zasiłku pracowniczego tylko dlatego, że zlecenie było wykonywane równolegle wcześniej.

Inaczej będzie wtedy, gdy prawo do zasiłku miałoby powstać właśnie z umowy zlecenia. Wtedy wysokość świadczenia będzie liczona od podstawy składek opłacanych od tego zlecenia, a więc zwykle od niższej kwoty niż wynagrodzenie etatowe.

W sprawach zasiłkowych duże znaczenie ma dokładna sekwencja zdarzeń: kiedy trwał urlop wychowawczy, kiedy został przerwany, z jakiego tytułu istniało ubezpieczenie chorobowe i od kiedy powstała niezdolność do pracy. Bez tej chronologii nie da się udzielić całkowicie pewnej odpowiedzi dla każdej sytuacji.

Co trzeba zrobić, aby mieć zasiłek chorobowy ze zlecenia?

Aby uzyskać prawo do zasiłku chorobowego z umowy zlecenia, muszą być spełnione łącznie najważniejsze warunki:

Od tej zasady są wyjątki, ale zależą od konkretnego stanu faktycznego, np. wcześniejszych okresów ubezpieczenia chorobowego podlegających zaliczeniu. Dlatego w sprawie indywidualnej trzeba przeanalizować ciągłość ubezpieczenia i przerwy między tytułami.

Przerwanie urlopu wychowawczego a zwolnienie w ciąży

Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:

• w każdym czasie – za zgodą pracodawcy,
• albo po uprzednim zawiadomieniu pracodawcy najpóźniej na 30 dni przed planowanym powrotem do pracy.

Wynika to z art. 186³ ustawy – Kodeks pracy.

Jeżeli więc chce Pani uzyskać świadczenie z etatu, co do zasady najpierw trzeba skutecznie zakończyć urlop wychowawczy i wrócić do statusu pracownika aktywnie objętego ubezpieczeniem chorobowym ze stosunku pracy. Dopiero wtedy niezdolność do pracy może być oceniana jako powstała w pracowniczym ubezpieczeniu chorobowym.

Jeżeli natomiast zwolnienie lekarskie powstanie jeszcze w trakcie urlopu wychowawczego, z etatu zasiłek nie będzie przysługiwał. Możliwe byłoby jedynie badanie prawa do świadczenia ze zlecenia – o ile była Pani objęta dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym z tego tytułu.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak duże znaczenie mają daty, tytuł ubezpieczenia i zgłoszenie do chorobowego.

FAQ

Czy można mieć jednocześnie urlop wychowawczy i umowę zlecenia?

Tak. Pozwala na to art. 186² § 1 Kodeksu pracy, pod warunkiem że praca nie wyłącza osobistej opieki nad dzieckiem.

Czy w czasie urlopu wychowawczego przysługuje L4 z etatu?

Nie, jeśli niezdolność do pracy przypada na okres samego urlopu wychowawczego. Zgodnie z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy za ten okres nie przysługuje.

Czy trzeba zgłosić chorobowe przy umowie zlecenia?

Tak, jeśli chce Pani mieć możliwość otrzymania zasiłku chorobowego ze zlecenia. Dla zleceniobiorcy ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Czy zlecenie obniży zasiłek po powrocie do pracy z wychowawczego?

Nie automatycznie. Trzeba ustalić, z którego tytułu powstaje prawo do świadczenia i jak – w konkretnym stanie faktycznym – oblicza się podstawę zasiłku według ustawy zasiłkowej.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

3. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636

4. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz.U. 2004 nr 210 poz. 2135