Praca podczas urlopu wychowawczego a dodatek i urlop wypoczynkowy

Czy można podjąć pracę podczas urlopu wychowawczego?

Tak. Zgodnie z art. 186² § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy pracownik w czasie urlopu wychowawczego może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego albo innego pracodawcy, a także inną działalność, naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

To oznacza, że sama umowa o pracę z innym pracodawcą nie jest zakazana. Kluczowe jest jednak to, czy w konkretnym stanie faktycznym nadal rzeczywiście sprawuje Pani osobistą opiekę nad dzieckiem. Ocena zależy od realiów: wymiaru czasu pracy, godzin pracy, miejsca wykonywania obowiązków, wieku dziecka i sposobu zapewnienia opieki.

Praca zdalna albo częściowo zdalna może ułatwiać pogodzenie pracy z opieką, ale nie daje automatycznie gwarancji, że warunek z art. 186² § 1 Kodeksu pracy jest spełniony. Jeżeli zakres pracy będzie faktycznie uniemożliwiał osobistą opiekę, pracodawca może przerwać urlop wychowawczy.

Zobacz również:

podjęcie pracy w tej samej branży a zakaz konkurencji

Kiedy pracodawca może odwołać z urlopu wychowawczego?

Jeżeli pracodawca ustali, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, stosuje się art. 186² § 2 Kodeksu pracy. W takim przypadku pracodawca wzywa pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o zaprzestaniu opieki i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.

W praktyce spór najczęściej dotyczy tego, czy opieka została tylko zorganizowana z pomocą innych osób, czy też pracownik faktycznie przestał ją osobiście sprawować. Nie każda pomoc członka rodziny lub pobyt dziecka w żłobku automatycznie oznacza utratę prawa do urlopu wychowawczego, ale im większy zakres stałej opieki przejmują inne osoby lub instytucje, tym większe ryzyko zakwestionowania spełnienia przesłanki osobistej opieki.

Dodatek do zasiłku rodzinnego a praca na urlopie wychowawczym

Obecnie nie funkcjonuje odrębny „zasiłek wychowawczy” w rozumieniu dawnych potocznych określeń. W praktyce chodzi najczęściej o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, uregulowany w art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 tej ustawy dodatek przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, a osoba uprawniona korzysta z urlopu wychowawczego. Warunki szczegółowe, w tym wymagany okres pozostawania w zatrudnieniu bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, wynikają z art. 10 ust. 1 i nast. ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Najważniejszy w Pani sytuacji jest art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten stanowi, że dodatek nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie lub pobierająca świadczenie podjęła lub kontynuuje zatrudnienie albo inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.

Sama praca nie wyklucza więc dodatku automatycznie. Znaczenie ma to, czy dana praca uniemożliwia osobistą opiekę. Jeżeli praca jest częściowa, elastyczna i realnie możliwa do pogodzenia z opieką, dodatek może nadal przysługiwać. Jeżeli jednak zatrudnienie ma taki charakter, że opieka staje się jedynie formalna, organ może odmówić przyznania dodatku albo żądać zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Jak długo przysługuje dodatek?

Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek przysługuje co do zasady przez:

Prawo do samego zasiłku rodzinnego i dodatku zależy dodatkowo od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pozostałych warunków ustawowych.

Urlop wypoczynkowy po urlopie wychowawczym

Zasady obniżenia urlopu wypoczynkowego reguluje art. 155² § 1 pkt 2 Kodeksu pracy. Jeżeli pracownik wraca do pracy u dotychczasowego pracodawcy w ciągu roku kalendarzowego po okresie co najmniej 1 miesiąca urlopu wychowawczego, przysługuje mu urlop wypoczynkowy w wymiarze proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca tego roku albo – przy zatrudnieniu krótszym – do okresu zatrudnienia w danym roku.

W praktyce oznacza to, że:

• za okres pełnego pozostawania na urlopie wychowawczym pracownik nie „zbiera” urlopu wypoczynkowego za ten czas,
• po powrocie w trakcie roku urlop ustala się proporcjonalnie,
• niepełny miesiąc pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca – zgodnie z art. 155³ § 1 Kodeksu pracy.

Jednocześnie trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli 1 stycznia danego roku pracownik pozostaje w zatrudnieniu i nie ma jeszcze podstaw do proporcjonalnego obniżenia urlopu, prawo do urlopu za ten rok co do zasady powstaje z początkiem roku. Późniejsze rozpoczęcie urlopu wychowawczego nie odbiera automatycznie urlopu już nabytego. Natomiast gdy powrót z urlopu wychowawczego następuje w trakcie roku po co najmniej miesięcznej nieobecności, stosuje się mechanizm proporcjonalnego ustalenia urlopu przewidziany w art. 155² Kodeksu pracy.

Dlatego odpowiedź na pytanie o „cały wymiar urlopu wypoczynkowego w przyszłym roku” zależy przede wszystkim od tego, kiedy dokładnie zacznie się urlop wychowawczy i kiedy się skończy. Samo podjęcie dodatkowej pracy u innego pracodawcy nie zmienia zasad liczenia urlopu wypoczynkowego u pracodawcy macierzystego.

Zobacz również:

poszukiwanie pracy podczas zwolnienia lekarskiego L4

Co to oznacza w opisanej sytuacji?

Jeżeli po urlopie macierzyńskim rozpocznie Pani urlop wychowawczy i w jego trakcie podejmie pracę u innego pracodawcy, to co do zasady będzie to dopuszczalne na podstawie art. 186² § 1 Kodeksu pracy. Warunkiem jest jednak to, aby ta praca nie wyłączała możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Jeżeli chodzi o dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu korzystania z urlopu wychowawczego, nie można odpowiedzieć automatycznie „tak” albo „nie” wyłącznie na podstawie samego faktu zatrudnienia. Decydujące jest to, czy nowa praca będzie uniemożliwiała osobistą opiekę nad dzieckiem w rozumieniu art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W kwestii urlopu wypoczynkowego u obecnego pracodawcy: podjęcie pracy u innego pracodawcy nie wpływa samo w sobie na wymiar tego urlopu. Znaczenie ma natomiast układ dat związanych z urlopem macierzyńskim, rozpoczęciem urlopu wychowawczego i powrotem do pracy.

FAQ

Czy w czasie urlopu wychowawczego można pracować na umowę o pracę?

Tak. Pozwala na to art. 186² § 1 Kodeksu pracy, ale tylko wtedy, gdy praca nie wyłącza możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Czy praca zdalna zawsze pozwala zachować dodatek?

Nie. Praca zdalna może ułatwiać opiekę, ale organ bada realny stan faktyczny. Jeżeli obowiązki zawodowe faktycznie uniemożliwiają osobistą opiekę, dodatek nie przysługuje na podstawie art. 10 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Czy pracodawca musi wyrazić zgodę na pracę u innego pracodawcy podczas wychowawczego?

Co do zasady przepisy o urlopie wychowawczym nie wymagają odrębnej zgody na samo podjęcie takiej pracy. Trzeba jednak sprawdzić, czy nie obowiązuje np. zakaz konkurencji wynikający z odrębnej umowy.

Czy za cały rok urlopu wychowawczego przysługuje urlop wypoczynkowy?

Nie. Jeżeli pracownik przez cały rok korzysta z urlopu wychowawczego, nie nabywa urlopu wypoczynkowego za ten rok. Gdy wraca w trakcie roku po co najmniej miesiącu wychowawczego, urlop ustala się proporcjonalnie według art. 155² § 1 pkt 2 Kodeksu pracy.

Czy podjęcie pracy u drugiego pracodawcy zmniejsza urlop wypoczynkowy u pierwszego?

Nie. O wymiarze urlopu wypoczynkowego u pracodawcy macierzystego decydują przepisy Kodeksu pracy dotyczące okresów nieobecności i powrotu do pracy, a nie sam fakt dodatkowego zatrudnienia gdzie indziej.

Źródła

• art. 186² § 1–2, art. 155² § 1 pkt 2, art. 155³ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 5 oraz art. 10 ust. 1–2 i ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych