Odszkodowanie za zarażenie chorobą weneryczną

Żądanie zadośćuczynienia od męża lub partnera

W opisanej sytuacji co do zasady możliwe jest dochodzenie dwóch rodzajów roszczeń:

• zadośćuczynienia za krzywdę, czyli cierpienie fizyczne i psychiczne, stres, lęk o zdrowie, konieczność dalszej diagnostyki i leczenia,
• odszkodowania za konkretne straty majątkowe, np. koszty wizyt, badań, leków, zabiegów, dojazdów czy utraconego zarobku.

Podstawą ochrony jest przede wszystkim zdrowie jako dobro osobiste. Wynika to wprost z art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym dobra osobiste człowieka, w szczególności zdrowie, pozostają pod ochroną prawa cywilnego.

Roszczenie o zadośćuczynienie za naruszenie dobra osobistego opiera się na art. 448 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli doszło do zawinionego naruszenia zdrowia, sąd może przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

Niezależnie od tego, jeżeli zakażenie wywołało rozstrój zdrowia, można oprzeć roszczenie majątkowe także na art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego, a roszczenie o zadośćuczynienie za krzywdę na art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego. W praktyce przy uszkodzeniu ciała lub rozstroju zdrowia te przepisy są bardzo istotne obok ochrony dóbr osobistych.

Aby sprawa miała realne szanse powodzenia, trzeba zwykle wykazać łącznie:

• że doszło do zakażenia i rozstroju zdrowia,
• że źródłem zakażenia była konkretna osoba,
• że jej zachowanie było bezprawne i zawinione,
• że istnieje normalny związek przyczynowy między jej zachowaniem a szkodą i krzywdą – art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jakie przepisy mają tu znaczenie

W tego typu sprawach najczęściej stosuje się kilka grup przepisów:

Jeżeli doszło do rozstroju zdrowia, w pozwie często powołuje się równolegle art. 415, art. 444 § 1 i art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego, a dodatkowo art. 23, art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego.

Udowodnienie winy i źródła zakażenia

To najtrudniejszy element całej sprawy. Sam fakt, że dwie osoby mają tę samą infekcję, nie zawsze wystarczy do wygrania procesu. Sąd będzie badał nie tylko to, czy pozwany jest zakażony, ale też czy można przypisać mu odpowiedzialność cywilną.

Z punktu widzenia art. 415 Kodeksu cywilnego trzeba wykazać winę sprawcy. Wina może mieć postać:

• umyślności – gdy ktoś wie o zakażeniu albo realnym ryzyku zakażenia i mimo to naraża partnera,
• nieumyślności – gdy ktoś nie zachowuje wymaganej ostrożności, choć powinien był przewidzieć ryzyko, np. ignoruje objawy, ukrywa ryzykowne kontakty seksualne, nie wykonuje badań mimo wyraźnych podstaw.

W praktyce trzeba odróżnić dwie sytuacje:

1. osoba wiedziała o chorobie albo o bardzo wysokim prawdopodobieństwie zakażenia i mimo to współżyła bez poinformowania partnera,
2. osoba nie miała pewności, ale jej zachowanie było tak nieostrożne, że można jej zarzucić co najmniej niedbalstwo.

Jeżeli pozwany wiedział o dodatnim wyniku badań, objawach lub wcześniejszym rozpoznaniu i mimo to nie uprzedził partnera, materiał dowodowy na winę jest znacznie mocniejszy. Jeżeli natomiast sam nie miał rozpoznania, sprawa jest bardziej złożona i wymaga wykazania, że mimo to naruszył wymagane zasady ostrożności.

Przy HPV dodatkowo trzeba pamiętać, że zakażenie bywa długo bezobjawowe, a dokładne ustalenie momentu transmisji może być trudne medycznie. Dlatego sama wiadomość SMS z przyznaniem zdrady nie zawsze przesądza o odpowiedzialności, ale może stanowić ważny dowód pośredni, zwłaszcza razem z dokumentacją medyczną i opinią biegłego.

Zobacz również: zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych i krzywdę

Jakie dowody warto zgromadzić

W tego typu sprawach szczególnie ważne są:

• wyniki badań potwierdzające zakażenie i przebieg leczenia,
• dokumentacja medyczna: cytologie, kolposkopie, biopsje, wyniki histopatologii, zalecenia lekarskie, recepty,
• wyniki badań drugiej strony, o ile zostały legalnie pozyskane i mogą być wykorzystane w sprawie,
• korespondencja SMS, e-mail, komunikatory, w których druga osoba przyznaje zdradę, zakażenie lub wiedzę o ryzyku,
• zeznania świadków, jeżeli mają wiedzę o przyznaniu się do zdrady, leczeniu lub zatajeniu informacji,
• rachunki, faktury, paragony za leczenie i dojazdy,
• ewentualna opinia biegłego lekarza dotycząca prawdopodobnego źródła zakażenia i czasu jego nabycia.

W procesie cywilnym sąd ocenia cały materiał dowodowy łącznie. Często kluczowe znaczenie ma opinia biegłego z zakresu ginekologii, wenerologii, chorób zakaźnych lub wirusologii.

Odszkodowanie za koszty leczenia i inne wydatki

Jeżeli zakażenie spowodowało rozstrój zdrowia, można żądać naprawienia szkody majątkowej na podstawie art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala dochodzić wszelkich kosztów wynikłych z uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia.

W praktyce mogą to być m.in.:

• koszty konsultacji lekarskich,
• koszty badań diagnostycznych,
• koszty leków i zabiegów,
• wydatki na dojazdy do placówek medycznych,
• utracony dochód, jeżeli leczenie uniemożliwiło pracę,
• koszty pomocy psychologicznej lub psychiatrycznej, jeżeli są związane z następstwami zakażenia.

Każdy taki wydatek trzeba wykazać dokumentami. Im lepiej udokumentowana szkoda, tym łatwiej dochodzić zapłaty.

Zadośćuczynienie za krzywdę

Zadośćuczynienie nie służy zwrotowi rachunków, lecz rekompensacie krzywdy. W takich sprawach sąd bierze pod uwagę m.in.:

• charakter i przebieg choroby,
• długość leczenia,
• ból, stres i cierpienie psychiczne,
• obawę przed nowotworem, bezpłodnością albo zakażeniem przewlekłym,
• wpływ choroby na życie intymne, rodzinne i społeczne,
• konieczność dalszej kontroli medycznej.

Podstawą mogą być art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego oraz – przy ujęciu sprawy jako naruszenia dobra osobistego – art. 448 Kodeksu cywilnego. Wysokość zadośćuczynienia zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego; nie ma ustawowych stawek ani tabel.

Czy sprawa może mieć także charakter karny

Tak. Niezależnie od pozwu cywilnego trzeba rozważyć odpowiedzialność karną na podstawie art. 161 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten penalizuje m.in. narażenie innej osoby na zakażenie chorobą weneryczną lub zakażenie HIV, a w określonych wypadkach także bezpośrednie spowodowanie zakażenia.

Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do czynu z art. 161 Kodeksu karnego, zależy od szczegółów: wiedzy sprawcy, rodzaju choroby, formy kontaktu i materiału dowodowego. Postępowanie karne może pomóc w gromadzeniu dowodów, ale nie zastępuje procesu cywilnego o pieniądze.

Nawet jeśli nie dojdzie do skazania, roszczenia cywilne nadal mogą być zasadne – bo przesłanki odpowiedzialności cywilnej i karnej nie są identyczne.

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawniają się według art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednocześnie termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.

Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, stosuje się art. 442¹ § 2 Kodeksu cywilnego – wówczas roszczenie przedawnia się z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa, niezależnie od tego, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie sprawcy.

W sprawach dotyczących zakażeń ustalenie początku biegu terminu bywa sporne. Znaczenie może mieć nie tylko data wyniku badania, lecz także chwila, w której poszkodowany uzyskał podstawy, by wiązać szkodę z konkretną osobą.

Zobacz również: przedawnienie roszczeń cywilnych

Jak dochodzić roszczeń w praktyce

1. Zabezpiecz całą dokumentację medyczną i finansową.
2. Zachowaj korespondencję z drugą stroną oraz wykonaj jej kopie.
3. Ustal chronologię zdarzeń: objawy, badania, rozpoznania, kontakty intymne, przyznanie zdrady.
4. Rozważ wezwanie do zapłaty przed wniesieniem pozwu – z opisem roszczeń i podstawy prawnej.
5. Jeżeli brak dobrowolnej zapłaty, wnieś pozew o zadośćuczynienie i odszkodowanie.
6. W razie potrzeby równolegle rozważ zawiadomienie organów ścigania.

W sprawie przeciwko małżonkowi lub partnerowi istotne są także kwestie prywatności, legalności pozyskania dowodów oraz ryzyka obrony drugiej strony. Dlatego przed złożeniem pozwu warto ocenić, czy materiał dowodowy jest wystarczający.

FAQ

Czy samo zarażenie wystarczy, aby wygrać sprawę o pieniądze?

Nie. Trzeba jeszcze wykazać, że zakażenie pochodzi od konkretnej osoby oraz że jej zachowanie było co najmniej zawinione w rozumieniu art. 415 Kodeksu cywilnego.

Czy można żądać zwrotu kosztów badań i leczenia?

Tak, co do zasady na podstawie art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego. Należy jednak zachować rachunki, faktury, paragony i inną dokumentację wydatków.

Czy można żądać zadośćuczynienia za stres i lęk o zdrowie?

Tak. Takie roszczenie może wynikać z art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego albo z art. 448 Kodeksu cywilnego w związku z naruszeniem zdrowia jako dobra osobistego.

Czy wiadomości SMS mogą być dowodem?

Tak, mogą być istotnym dowodem, zwłaszcza jeśli druga strona przyznaje zdradę, zakażenie lub świadomość ryzyka. Zwykle nie wystarczą jednak jako jedyny dowód.

Ile jest czasu na złożenie pozwu?

Najczęściej 3 lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, zgodnie z art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego. W sprawach związanych z przestępstwem termin może wynosić 20 lat zgodnie z art. 442¹ § 2 Kodeksu cywilnego.

Podsumowanie

Dochodzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za zarażenie chorobą weneryczną jest prawnie możliwe, ale wymaga starannego przygotowania. Najważniejsze są nie tylko wyniki badań, lecz także wykazanie źródła zakażenia, winy drugiej strony i związku przyczynowego. Im pełniejsza dokumentacja medyczna i korespondencja, tym większa szansa na skuteczne dochodzenie roszczeń.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553