Dziecko nie chce widzeń z ojcem, co zrobić?

Sytuacja, w której pięcioletnie dziecko płacze, chowa się i odmawia wyjścia z ojcem, wymaga ostrożnego działania. Z jednej strony kontakty z rodzicem są prawem i obowiązkiem zarówno rodzica, jak i dziecka. Z drugiej strony sposób wykonywania kontaktów musi uwzględniać dobro dziecka i jego bezpieczeństwo.

Obowiązujące kontakty trzeba wykonywać, ale można je zmienić

Jeżeli kontakty ojca z dzieckiem zostały ustalone w prawomocnym wyroku rozwodowym, wykonalnym postanowieniu sądu opiekuńczego albo ugodzie podlegającej wykonaniu, rodzic, u którego dziecko mieszka, nie powinien samodzielnie wprowadzać trwałych zmian, np. jednostronnie odwoływać wszystkich spotkań. Może to zostać potraktowane jako niewykonywanie obowiązków wynikających z rozstrzygnięcia o kontaktach.

Podstawą prawną jest art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Art. 113¹ K.r.o. przewiduje natomiast, że gdy dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób kontaktów z drugim rodzicem rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia, a w razie braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

W postępowaniu opiekuńczym trzeba pamiętać również o art. 578 § 1 K.p.c. Postanowienia sądu opiekuńczego są co do zasady skuteczne i wykonalne już z chwilą ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było – z chwilą wydania. Nie należy więc zakładać, że każde nowe rozstrzygnięcie dotyczące kontaktów zaczyna działać dopiero po jego prawomocności.

Ustalony harmonogram odpowiada na pytanie, jak często ojciec może widywać dziecko, ale nie jest niezmienny. Jeżeli po wydaniu orzeczenia pojawiły się nowe okoliczności, np. silny lęk dziecka, agresywne zachowanie ojca, pogorszenie stanu emocjonalnego dziecka albo nasilony konflikt przy odbiorze, można wystąpić do sądu o zmianę kontaktów.

Dziecko nie chce iść do ojca – czy trzeba je zmuszać do kontaktu?

Dziecko nie podejmuje samodzielnie decyzji prawnej o tym, czy obowiązujące kontakty będą wykonywane. Jego stanowiska nie wolno jednak ignorować. Nie istnieje ustawowa granica wieku, od której zdanie dziecka nagle zaczyna mieć znaczenie.

Zgodnie z art. 576 § 2 K.p.c. sąd w sprawach dotyczących osoby lub majątku dziecka wysłuchuje je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwalają, a następnie w miarę możliwości uwzględnia jego rozsądne życzenia. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych. Znaczenie stanowiska dziecka zależy więc przede wszystkim od jego indywidualnej dojrzałości i sytuacji, a nie od jednej ustawowo określonej granicy wieku.

Nie każda niechęć dziecka świadczy o tym, że ojciec wyrządza mu krzywdę. Przyczyną może być konflikt między rodzicami, dłuższa przerwa w kontaktach, brak więzi, nieprzewidywalność spotkań, presja ze strony jednego z rodziców albo realny lęk dziecka. Dlatego trzeba ustalić, co rzeczywiście powoduje sprzeciw.

Jeżeli dziecko reaguje płaczem, chowa się, ucieka, ma objawy somatyczne lub zaburzenia snu albo opisuje sytuacje budzące obawy, należy dokumentować te zachowania i rozważyć wniosek do sądu o zmianę oraz zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania.

Kiedy sąd może ograniczyć kontakty ojca z dzieckiem?

Zgodnie z art. 113² § 1 K.r.o., jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy ogranicza utrzymywanie kontaktów rodzica z dzieckiem. Sąd może w szczególności:

1. zakazać spotykania się z dzieckiem,
2. zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu,
3. zezwolić na spotkania tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego albo innej osoby wskazanej przez sąd,
4. ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość,
5. zakazać porozumiewania się na odległość.

Przy problemach, które nie uzasadniają całkowitego zakazu kontaktów, sąd może zastosować środki mniej ingerujące: skrócić spotkania, zakazać zabierania dziecka poza określone miejsce, zarządzić obecność wskazanej osoby albo czasowo wprowadzić kontakty na odległość, np. rozmowy telefoniczne lub wideorozmowy. Na podstawie art. 113⁴ K.r.o. sąd może również zobowiązać rodziców do określonego postępowania, w tym skorzystania ze specjalistycznej pomocy lub poradnictwa.

Całkowity zakaz kontaktów jest środkiem wyjątkowym. Na podstawie art. 113³ K.r.o. sąd zakaże utrzymywania kontaktów, jeżeli ich utrzymywanie poważnie zagraża dobru dziecka albo je narusza. Może chodzić m.in. o przemoc, uzależnienie, demoralizujący wpływ lub poważne zagrożenie bezpieczeństwa dziecka.

Taką ostrożność potwierdza postanowienie Sądu Najwyższego z 7 listopada 2000 r., sygn. I CKN 1115/00. Sąd Najwyższy wskazał, że zakaz osobistej styczności z dzieckiem może zostać orzeczony wyjątkowo, gdy kontakty zagrażają jego życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu albo wpływają na nie demoralizująco. Jeżeli przesłanki całkowitego zakazu nie są spełnione, odpowiednim rozwiązaniem może być ograniczenie lub zmiana sposobu wykonywania kontaktów.

Jak szybko zmienić kontakty, gdy dziecko reaguje lękiem?

Podstawą zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia jest art. 113⁵ K.r.o., który pozwala sądowi opiekuńczemu zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Wniosek składa się zasadniczo do sądu rejonowego – wydziału rodzinnego i nieletnich – właściwego według miejsca zamieszkania dziecka, a gdy dziecko nie ma miejsca zamieszkania, według jego miejsca pobytu.

We wniosku można żądać np. czasowego ograniczenia kontaktów osobistych, skrócenia spotkań, ich odbywania w obecności drugiego rodzica, kuratora albo innej osoby wskazanej przez sąd, zakazu zabierania dziecka poza określone miejsce albo – gdy przemawiają za tym szczególnie poważne okoliczności – zakazu spotkań bezpośrednich. Żądanie powinno dokładnie wskazywać, jaki sposób kontaktów ma zastąpić dotychczasowy.

Jeżeli sytuacja jest pilna, wraz z wnioskiem o zmianę kontaktów można złożyć wniosek o zabezpieczenie. Art. 755 § 1 K.p.c. pozwala sądowi tymczasowo unormować prawa i obowiązki uczestników oraz sposób kontaktów z dzieckiem na czas postępowania.

Trzeba jednak pamiętać, że zgodnie z art. 756¹ K.p.c. w sprawach dotyczących pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dzieckiem sąd co do zasady orzeka o zabezpieczeniu po przeprowadzeniu rozprawy. Wyjątkiem jest wypadek niecierpiący zwłoki. Samo złożenie wniosku nie oznacza więc automatycznego i natychmiastowego wstrzymania dotychczasowych kontaktów.

Jeżeli rodzice wcześniej nie mieli precyzyjnie ustalonych kontaktów albo dotychczasowe rozstrzygnięcie jest niejasne, pomocny może być również opis tego, jak przebiega ograniczenie kontaktów z dzieckiem.

Policja przychodzi z ojcem – co robić?

Samo wezwanie Policji przez ojca nie daje funkcjonariuszom prawa do samodzielnego siłowego „wyegzekwowania” zwykłego kontaktu wynikającego z orzeczenia. Policja nie zastępuje sądu rodzinnego ani sądowego trybu wykonywania orzeczeń. Może natomiast interweniować w razie konfliktu, zagrożenia bezpieczeństwa lub naruszenia porządku oraz dokumentować przebieg interwencji.

Inną sytuacją jest formalne postępowanie dotyczące przymusowego odebrania dziecka na podstawie odpowiedniego orzeczenia. W takim trybie, uregulowanym m.in. w art. 598⁶–598¹² K.p.c., czynność przymusowego odebrania wykonuje kurator sądowy. Policja udziela mu pomocy na jego żądanie. Nie należy więc utożsamiać zwykłej interwencji funkcjonariuszy wezwanych przez jednego z rodziców z formalnym wykonaniem orzeczenia o przymusowym odebraniu dziecka.

Jeżeli Policja zostanie wezwana przy próbie realizacji kontaktu, należy zachować spokój, nie eskalować konfliktu przy dziecku i rzeczowo przedstawić przebieg zdarzenia: zachowanie dziecka, jego odmowę wyjścia oraz działania podejmowane przez rodzica sprawującego pieczę w celu przygotowania dziecka do kontaktu.

Ojciec może twierdzić, że matka utrudnia kontakty. Wtedy istotne jest wykazanie, czy do niewykonania kontaktu doszło z powodu reakcji dziecka, czy wskutek celowego działania drugiego rodzica. W takim kontekście przydatne jest omówienie obrony przed zarzutem utrudniania kontaktów.

W sprawach o wykonywanie kontaktów sąd może najpierw zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, a następnie nakazać jej zapłatę, jeżeli obowiązki wynikające z orzeczenia albo ugody nie są wykonywane. Nie jest to „kara pieniężna” w znaczeniu prawa karnego, lecz szczególny środek przewidziany w art. 598¹⁵–598¹⁶ K.p.c.

Istotne zastrzeżenie wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20. Przepisy te nie mogą obejmować sytuacji, w której niewykonanie albo niewłaściwe wykonanie obowiązków związanych z kontaktami jest następstwem zachowania dziecka niewywołanego przez osobę, pod której pieczą dziecko pozostaje.

Jak wykazać, że obecne kontakty naruszają dobro dziecka?

Wniosek do sądu powinien być konkretny. Samo stwierdzenie, że dziecko nie chce widzeń z ojcem, może nie wystarczyć. Trzeba pokazać, jak dziecko reaguje, od kiedy trwa problem, co dzieje się przed kontaktem, podczas odbioru i po powrocie oraz jakie działania podejmowano, aby umożliwić spokojne wykonanie kontaktów.

Przydatne dowody to w szczególności:

• notatki z datami i opisem przebiegu prób kontaktu,
• wiadomości SMS, e-maile i komunikatory pokazujące ustalenia rodziców oraz przebieg konfliktu,
• dokumentacja dotycząca interwencji Policji, jeżeli do nich dochodziło,
• zeznania świadków obecnych przy odbiorze dziecka, np. członka rodziny, sąsiada lub opiekunki,
• informacje ze szkoły, przedszkola lub poradni psychologiczno-pedagogicznej, jeżeli odnoszą się do zachowania albo stanu dziecka,
• dokumentacja medyczna, jeśli stres dziecka powoduje objawy zdrowotne,
• nagrania, jeżeli zostały wykonane zgodnie z prawem i dokumentują rzeczywisty przebieg zdarzenia.

W sprawach wymagających wiadomości specjalnych można wnosić o dopuszczenie dowodu z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów – OZSS. Opinia OZSS jest sporządzana na zlecenie sądu lub prokuratora, a nie jako prywatna opinia zamawiana przez jednego z rodziców.

Czego nie robić, gdy dziecko odmawia kontaktów?

W takiej sprawie łatwo popełnić błędy, które później utrudnią wykazanie rzeczywistego przebiegu zdarzeń. Należy unikać przede wszystkim:

• samodzielnego i długotrwałego odwoływania wszystkich kontaktów bez skierowania sprawy do sądu, chyba że zachodzi nagłe zagrożenie wymagające natychmiastowego działania,
• kłótni z drugim rodzicem przy dziecku,
• negatywnego komentowania ojca przy dziecku lub wywierania presji na stanowisko dziecka,
• ignorowania poważnych reakcji dziecka albo przeciwnie – przedstawiania każdej chwilowej niechęci jako dowodu zagrożenia jego dobra,
• braku dokumentowania kolejnych prób wykonania kontaktów i interwencji,
• składania ogólnikowego wniosku bez dowodów oraz bez wskazania konkretnego modelu kontaktów, którego rodzic oczekuje od sądu.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem przy utrwalonym problemie jest równoległe dokumentowanie przebiegu kontaktów i skierowanie do sądu konkretnego wniosku o ich zmianę, a gdy sytuacja tego wymaga – również o zabezpieczenie na czas postępowania.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli dziecko nie chce kontaktu z ojcem mimo obowiązującego rozstrzygnięcia, rodzic sprawujący pieczę nie powinien ograniczać się ani do mechanicznego zmuszania dziecka, ani do samodzielnego trwałego odwoływania spotkań. Trzeba ustalić przyczynę odmowy, dokumentować przebieg kolejnych prób kontaktu i – jeżeli problem jest poważny lub utrwalony – wystąpić do sądu o odpowiednią zmianę.

Sąd może zmienić sposób kontaktów, ograniczyć je, określić warunki spotkań albo w sytuacjach poważnego zagrożenia dobra dziecka zakazać kontaktów. Przy pilnej sytuacji można również żądać zabezpieczenia. Jeżeli drugi rodzic zarzuca utrudnianie kontaktów, szczególne znaczenie ma wykazanie własnych działań zmierzających do wykonania orzeczenia oraz rzeczywistych reakcji dziecka.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz.U. 2026 poz. 236, art. 113–113⁵ – tekst jednolity ELI
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2026 poz. 468, w szczególności art. 569, art. 576 § 2, art. 578 § 1, art. 755, art. 756¹, art. 598⁶–598¹² oraz art. 598¹⁵–598¹⁶ – tekst jednolity ELI
3. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. SK 3/20, Dz.U. 2022 poz. 1371 – ELI
4. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2000 r., sygn. I CKN 1115/00 – orzeczenie Sądu Najwyższego