Agroturystyka, wynajem domków i obozy jeździeckie – formalności i podatki

Agroturystyka w gospodarstwie rolnym a działalność gospodarcza

Podstawowa zasada jest taka: samo prowadzenie gospodarstwa rolnego nie oznacza jeszcze, że każda usługa świadczona przy tym gospodarstwie jest działalnością rolniczą. Hodowla koni może być działalnością rolniczą, ale odpłatne udostępnianie noclegów turystom, organizowanie obozów, lekcji jazdy konnej czy wynajem domków to już usługi, które należy oceniać osobno.

Obecnie nie stosuje się już ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Aktualną podstawą jest ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z jej art. 6 ust. 1 pkt 2 przepisów tej ustawy nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. W praktyce oznacza to ułatwienie w zakresie rejestracji działalności, ale nie automatyczne zwolnienie ze wszystkich podatków, zgłoszeń i wymogów branżowych.

Najbezpieczniej rozdzielać trzy płaszczyzny: status rolnika i gospodarstwa rolnego, zwolnienie podatkowe w PIT oraz obowiązki związane z usługami noclegowymi, VAT, bezpieczeństwem i ewentualną organizacją wypoczynku lub imprez turystycznych.

Kiedy działa zwolnienie z PIT dla agroturystyki?

Najważniejszy przepis podatkowy to art. 21 ust. 1 pkt 43 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zwalnia on od podatku dochodowego dochody uzyskane z tytułu wynajmu pokoi gościnnych w budynkach mieszkalnych położonych na terenach wiejskich w gospodarstwie rolnym osobom przebywającym na wypoczynku oraz dochody z wyżywienia tych osób, jeżeli liczba wynajmowanych pokoi nie przekracza 5.

Warunki zwolnienia należy spełnić łącznie. Chodzi o:

• wynajem pokoi gościnnych, a nie domków letniskowych lub osobnych apartamentów,
• pokoje znajdujące się w budynku mieszkalnym,
• położenie budynku na terenie wiejskim,
• położenie budynku w gospodarstwie rolnym,
• wynajem osobom przebywającym na wypoczynku,
• limit nieprzekraczający 5 wynajmowanych pokoi.

Zwolnienie obejmuje także wyżywienie osób korzystających z tych pokoi, ale nie obejmuje automatycznie innych odpłatnych usług, takich jak lekcje jazdy konnej, rajdy, obozy sportowe, wynajem sprzętu, organizacja imprez czy najem domków letniskowych. Jeżeli takie usługi są sprzedawane oddzielnie albo jako część pakietu, wymagają odrębnej kwalifikacji podatkowej.

Gospodarstwo rolne, podatnik podatku rolnego i dzierżawa gruntów

Dla oceny, czy mamy gospodarstwo rolne, istotna jest ustawa o podatku rolnym. Co do zasady gospodarstwo rolne to obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha albo 1 ha przeliczeniowy.

Agroturystyka nie jest jednak działalnością rolniczą w ścisłym znaczeniu. Działalność rolnicza obejmuje przede wszystkim produkcję roślinną i zwierzęcą, chów, hodowlę oraz inne czynności wymienione w ustawie o podatku rolnym. Wynajem pokoi turystom, nawet w gospodarstwie, jest usługą pobytową, a nie produkcją rolną.

Jeżeli gospodarstwo jest dzierżawione, trzeba dodatkowo sprawdzić, kto jest posiadaczem gruntów, kto opłaca podatek rolny i czy dzierżawa pozwala wykazać posiadanie gospodarstwa rolnego na potrzeby zwolnienia. Przy małżonkach pozostających we wspólności majątkowej warto też ustalić, kto faktycznie wykonuje usługę, zawiera umowy, przyjmuje płatności i wystawia rachunki albo faktury.

Wynajem domków letniskowych i innych obiektów noclegowych

Domki letniskowe są największym praktycznym problemem w agroturystyce. Nie są pokojami gościnnymi w budynku mieszkalnym, dlatego dochód z ich wynajmu nie mieści się w klasycznym zwolnieniu z art. 21 ust. 1 pkt 43 ustawy o PIT. Najczęściej jest to krótkotrwałe zakwaterowanie, które należy rozliczać jak odrębną działalność usługową albo najem w odpowiedniej formie podatkowej.

Usługi krótkotrwałego zakwaterowania w domkach, apartamentach i podobnych obiektach mogą odpowiadać klasyfikacji PKD 55.20.Z, obejmującej m.in. obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkotrwałego zakwaterowania. W serwisie znajduje się też osobne opracowanie dotyczące wynajmu krótkoterminowego domków, które warto zestawić z sytuacją konkretnego gospodarstwa.

Niezależnie od rozliczeń podatkowych, obiekt noclegowy powinien być zgłoszony do ewidencji innych obiektów, w których są świadczone usługi hotelarskie. Ewidencję prowadzi wójt, burmistrz albo prezydent miasta właściwy ze względu na położenie obiektu. Dotyczy to również obiektów agroturystycznych, jeżeli oferują miejsca noclegowe poza obiektami hotelarskimi w ścisłym znaczeniu.

Przed rozpoczęciem wynajmu trzeba sprawdzić minimalne wymagania co do wyposażenia oraz wymagania sanitarne, przeciwpożarowe, budowlane i porządkowe. Sam fakt, że domek stoi na gruncie rolnym lub przy gospodarstwie, nie zwalnia z tych obowiązków.

VAT przy agroturystyce, domkach i usługach rekreacyjnych

Zwolnienie z PIT dla agroturystyki nie oznacza zwolnienia z VAT. Na gruncie ustawy o VAT wynajem pokoi turystom jest odpłatnym świadczeniem usług. Status rolnika ryczałtowego w VAT dotyczy dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej i świadczenia usług rolniczych, a nie typowego wynajmu pokoi osobom wypoczywającym.

Jeżeli podatnik nie przekroczył limitu sprzedaży 200 000 zł i nie wykonuje czynności wyłączających zwolnienie, może rozważyć zwolnienie podmiotowe z VAT. Po przekroczeniu limitu albo po rezygnacji ze zwolnienia trzeba rozliczać VAT na zasadach ogólnych.

Co do stawek, usługi związane z zakwaterowaniem sklasyfikowane w PKWiU 55 są zasadniczo objęte stawką 8% VAT. Nie należy więc powielać starych informacji o stawce 7%. Inaczej mogą być traktowane dodatkowe usługi rekreacyjne, szkoleniowe lub sportowe, które nie są elementem usługi zakwaterowania. W ich przypadku konieczna jest odrębna kwalifikacja, a w razie wątpliwości można wystąpić o wiążącą informację stawkową.

Jeżeli sprzedaż odbywa się przez portale rezerwacyjne lub zagraniczne platformy, trzeba dodatkowo sprawdzić rozliczenie prowizji za pośrednictwo. Nawet podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego może mieć obowiązki związane z importem usług, rejestracją do VAT-UE albo wykazaniem podatku od usług nabywanych od zagranicznego kontrahenta.

Organizacja obozów jeździeckich i jazdy konnej

Organizowanie obozów jeździeckich wykracza poza zwykłe udostępnianie pokoju w gospodarstwie rolnym. W zależności od modelu sprzedaży może to być działalność rekreacyjna, szkoleniowa, sportowa, edukacyjna, a czasem także impreza turystyczna albo wypoczynek dzieci i młodzieży.

Jeżeli przedsiębiorca sprzedaje we własnym imieniu pakiet obejmujący co najmniej nocleg i istotną usługę dodatkową, np. program jeździecki, rajdy lub szkolenie, trzeba sprawdzić, czy nie powstaje impreza turystyczna w rozumieniu ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. W takim przypadku może być potrzebny wpis do rejestru organizatorów turystyki, zabezpieczenie finansowe oraz rozliczenia z Turystycznym Funduszem Gwarancyjnym i Turystycznym Funduszem Pomocowym.

Jeżeli obóz jest organizowany dla dzieci i młodzieży w czasie wolnym od nauki, zwykle trzeba też ocenić obowiązki z ustawy o systemie oświaty i rozporządzenia w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży. W praktyce może być wymagane zgłoszenie wypoczynku w bazie wypoczynku, zapewnienie kierownika i wychowawców spełniających wymogi formalne, dokumentacja uczestników, regulamin, właściwe warunki sanitarne i przeciwpożarowe oraz procedury bezpieczeństwa.

Osobną kwestią są kwalifikacje osób prowadzących zajęcia jeździeckie. Dawne przepisy o rekreacji ruchowej, na które często powoływano się w starszych poradach, zostały zastąpione innymi regulacjami. Nie oznacza to jednak dowolności. Przy koniach ryzyko szkody jest podwyższone, dlatego należy zapewnić osoby posiadające realne kwalifikacje, regulamin korzystania z koni, zgodę rodziców w przypadku małoletnich, ocenę umiejętności uczestników, kaski, odpowiednie ubezpieczenie OC oraz procedury reagowania na wypadki.

Jak rozdzielić agroturystykę małżonków i firmę organizującą obozy?

Opisany w pytaniu model, w którym mąż nadal wynajmuje pokoje jako rolnik, a żona prowadzi działalność gospodarczą obejmującą obozy jeździeckie, może być prawidłowy, ale wymaga konsekwencji w dokumentach i rozliczeniach.

Jeżeli mąż korzysta ze zwolnienia agroturystycznego, powinien samodzielnie świadczyć usługę wynajmu pokoi gościnnych osobom przebywającym na wypoczynku i spełniać warunki zwolnienia. Jeżeli natomiast żona sprzedaje klientom jeden pakiet obozowy obejmujący zakwaterowanie w tych pokojach, wyżywienie i jazdę konną, urząd może uznać, że to ona świadczy kompleksową usługę pobytowo-rekreacyjną w ramach działalności gospodarczej. Wtedy proste zastosowanie zwolnienia do pokoi męża może być kwestionowane.

Bezpieczniejsze warianty zależą od rzeczywistego modelu:

• mąż zawiera z turystami osobne umowy na noclegi i wyżywienie, a żona osobno świadczy usługi jeździeckie lub rekreacyjne,
• żona sprzedaje cały obóz, a mąż świadczy na jej rzecz usługę zakwaterowania rozliczaną dokumentem księgowym, z uwzględnieniem skutków PIT i VAT,
• małżonkowie rezygnują z korzystania ze zwolnienia w odniesieniu do części działalności i prowadzą pełną, przejrzystą działalność gospodarczą w zakresie zakwaterowania i rekreacji.

Przy wyborze wariantu trzeba uwzględnić wspólność majątkową, sposób przyjmowania płatności, regulaminy, treść ofert internetowych, faktury od portali rezerwacyjnych, odpowiedzialność wobec klientów i ubezpieczyciela. W przypadku większej skali działalności warto przygotować umowę współpracy między małżonkami i spójny obieg dokumentów.

Formy opodatkowania i ewidencje

Jeżeli zakres usług przekracza klasyczną agroturystykę zwolnioną z PIT, trzeba wybrać właściwą formę opodatkowania. W działalności gospodarczej najczęściej w grę wchodzą zasady ogólne, podatek liniowy albo ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Karta podatkowa nie jest już dostępna dla nowych podatników; mogą z niej korzystać tylko osoby kontynuujące opodatkowanie na tej zasadzie, jeżeli spełniają warunki ustawowe.

Dla usług zakwaterowania w działalności gospodarczej ryczałt może mieć inną stawkę niż prywatny najem, dlatego nie należy automatycznie stosować zasad właściwych dla najmu prywatnego. Przy usługach dodatkowych, np. rekreacyjnych, szkoleniowych lub organizacji obozów, trzeba osobno sprawdzić właściwą stawkę ryczałtu i zakres kosztów, których ryczałt nie pozwala rozliczyć.

Jeżeli obiekt albo część nieruchomości jest wykorzystywana do działalności gospodarczej, może pojawić się także wyższy podatek od nieruchomości. Wątpliwości dotyczące podatków lokalnych można porównać z materiałami z działu podatki i opłaty lokalne.

Zobacz również

FAQ

Czy rolnik musi rejestrować działalność gospodarczą, aby prowadzić agroturystykę?

Nie zawsze. Prawo przedsiębiorców wyłącza spod swoich przepisów m.in. wynajmowanie przez rolników pokoi, sprzedaż posiłków domowych i świadczenie w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. To wyłączenie nie obejmuje jednak automatycznie każdego modelu, np. wynajmu domków, dużej skali usług albo zorganizowanych obozów.

Czy zwolnienie z PIT obejmuje domki letniskowe?

Co do zasady nie. Zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 43 ustawy o PIT dotyczy pokoi gościnnych w budynkach mieszkalnych, a nie osobnych domków letniskowych. Wynajem domków trzeba rozliczyć odrębnie.

Czy limit 5 pokoi dotyczy każdego małżonka osobno?

Limit wynika z warunków zwolnienia i odnosi się do wynajmowanych pokoi gościnnych. Próba sztucznego podzielenia jednej działalności między małżonków może zostać zakwestionowana, jeżeli faktycznie jest to jedna wspólna oferta i jeden zorganizowany biznes.

Czy agroturystyka jest zwolniona z VAT?

Nie ma ogólnego zwolnienia z VAT tylko dlatego, że usługi są świadczone w gospodarstwie rolnym. Możliwe jest zwolnienie podmiotowe do limitu 200 000 zł sprzedaży, jeżeli podatnik spełnia warunki ustawowe. Po jego przekroczeniu albo po rezygnacji ze zwolnienia należy rozliczać VAT.

Jaka stawka VAT dotyczy noclegów w agroturystyce lub domkach?

Usługi związane z zakwaterowaniem sklasyfikowane w PKWiU 55 są zasadniczo opodatkowane stawką 8% VAT. Usługi dodatkowe, np. zajęcia jeździeckie, szkolenia lub samodzielne usługi rekreacyjne, trzeba ocenić osobno.

Czy obozy jeździeckie trzeba zgłaszać do kuratorium?

Jeżeli są to obozy dla dzieci i młodzieży organizowane jako wypoczynek w czasie wolnym od nauki, zwykle należy przeanalizować obowiązek zgłoszenia wypoczynku do właściwego kuratora oświaty przez bazę wypoczynku. Wymagane mogą być także odpowiednie dokumenty, kadra, regulamin i warunki bezpieczeństwa.

Czy sprzedaż pakietu nocleg plus jazda konna może być imprezą turystyczną?

Może, jeżeli oferta spełnia przesłanki z ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Szczególnie ostrożnie należy oceniać pakiety sprzedawane za jedną cenę, obejmujące nocleg i istotny program rekreacyjny.

Podsumowanie

Klasyczna agroturystyka rolnika może korzystać z istotnych uproszczeń, ale tylko w ograniczonym zakresie. Najbezpieczniejszy model to wynajem nie więcej niż 5 pokoi gościnnych w budynku mieszkalnym położonym na wsi, w gospodarstwie rolnym, osobom przyjeżdżającym na wypoczynek, z ewentualnym wyżywieniem tych osób.

Wynajem domków letniskowych, korzystanie z portali rezerwacyjnych, organizacja obozów jeździeckich oraz sprzedaż pakietów pobytowo-rekreacyjnych wymagają szerszej analizy. Trzeba ustalić właściwego podatnika, formę opodatkowania, skutki VAT, obowiązek zgłoszenia obiektu do ewidencji, wymogi bezpieczeństwa, a w przypadku dzieci i młodzieży także obowiązki związane z organizacją wypoczynku.

Jeżeli małżonkowie chcą podzielić działalność tak, aby jedno z nich prowadziło agroturystykę, a drugie firmę organizującą obozy, powinni zadbać o spójne umowy, faktury, regulaminy, reklamy i przepływ pieniędzy. To właśnie praktyczny sposób działania, a nie sama nazwa „agroturystyka”, decyduje o skutkach prawnych i podatkowych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców - Dz.U. 2018 poz. 646
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
3. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz.U. 2004 nr 54 poz. 535
4. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - Dz.U. 1984 nr 52 poz. 268
5. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych - Dz.U. 1997 nr 133 poz. 884
6. Ustawa z dnia 24 listopada 2017 r. o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych - Dz.U. 2017 poz. 2361
7. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - Dz.U. 1991 nr 95 poz. 425
8. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 marca 2016 r. w sprawie wypoczynku dzieci i młodzieży - Dz.U. 2016 poz. 452