Ochrona materiałów szkoleniowych przed kopiowaniem i odsprzedażą

Czy materiały szkoleniowe są chronione prawem autorskim?

Materiały szkoleniowe mogą być utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli stanowią przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze i zostały ustalone w jakiejkolwiek postaci. Ochrona może więc obejmować na przykład autorskie prezentacje, skrypty, nagrania wideo, nagrania audio, karty pracy, e-booki, grafiki, układ ćwiczeń, opracowane scenariusze zajęć lub autorski sposób opisu zagadnienia.

Nie wszystko jednak da się objąć prawem autorskim. Art. 1 ust. 2¹ ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi, że ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia, natomiast nie są objęte ochroną odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne. Oznacza to, że sama wiedza przekazana podczas szkolenia, pomysł na kurs albo metoda pracy nie zawsze będą chronione jak utwór. Chroniona jest konkretna forma, w jakiej Pan tę wiedzę opracował.

W przypadku szkolenia ustnego ochrona również może istnieć, jeżeli wypowiedź ma twórczy charakter i została ustalona w sposób pozwalający na jej odbiór. Dla celów dowodowych warto jednak utrwalać szkolenia, archiwizować prezentacje, nadawać materiałom daty, stosować oznaczenia autora oraz indywidualne znaki wodne w plikach.

Co powinien zawierać regulamin szkolenia?

Regulamin powinien być zaakceptowany przed zakupem szkolenia lub przed uzyskaniem dostępu do materiałów. W praktyce najlepiej, aby system zapisywał datę akceptacji regulaminu, wersję regulaminu, adres e-mail kupującego, numer zamówienia oraz adres IP, jeżeli jest to uzasadnione i zgodne z zasadami ochrony danych osobowych.

W regulaminie warto wyraźnie oddzielić trzy kwestie: prawa autorskie do materiałów, zakres dozwolonego korzystania przez uczestnika oraz konsekwencje naruszenia. Podstawą jest art. 17 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

Dalszy fragment powinien określać licencję dla uczestnika. Można zapisać, że uczestnik otrzymuje niewyłączną, niezbywalną licencję na korzystanie z materiałów wyłącznie na własny użytek edukacyjny lub wewnętrzny, bez prawa ich dalszego rozpowszechniania. Jeżeli szkolenie jest kierowane do przedsiębiorców, można doprecyzować, czy materiały mogą być wykorzystywane w działalności firmy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie.

Przy odsprzedaży contentu najczęściej dochodzi do bezprawnego kopiowania plików albo ich publicznego udostępniania. W podobnych sprawach warto zwrócić uwagę, że rozpowszechnianie cudzego utworu bez zgody uprawnionego może rodzić odpowiedzialność cywilną, a w określonych przypadkach także karną.

Czy można wpisać do regulaminu karę za udostępnienie materiałów?

Tak, ale trzeba zrobić to ostrożnie. Art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala zastrzec w umowie karę umowną na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Zakaz udostępniania materiałów osobom trzecim jest właśnie zobowiązaniem niepieniężnym, dlatego co do zasady może być zabezpieczony karą umowną.

W relacjach z przedsiębiorcami kara umowna jest praktycznym narzędziem. Trzeba jednak pamiętać o art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo kara jest rażąco wygórowana.

W relacjach z konsumentami należy zachować szczególną ostrożność. Art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje, że niedozwolone są nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki sprzecznie z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Zbyt wysoka, automatyczna albo niejasna kara umowna może być kwestionowana jako klauzula abuzywna. Dlatego w regulaminie konsumenckim bezpieczniej jest albo zrezygnować ze sztywnej kary, albo określić ją rozsądnie, jasno i proporcjonalnie do naruszenia.

Jakie roszczenia przysługują po naruszeniu praw autorskich?

Jeżeli uczestnik kopiuje, odsprzedaje lub publikuje materiały szkoleniowe bez zgody uprawnionego, można korzystać z roszczeń przewidzianych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W zakresie autorskich praw osobistych art. 78 ust. 1 tej ustawy pozwala twórcy żądać zaniechania działania zagrażającego prawom osobistym, usunięcia skutków naruszenia, złożenia publicznego oświadczenia, a przy naruszeniu zawinionym także zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

W zakresie autorskich praw majątkowych podstawowe znaczenie ma art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Uprawniony może żądać od naruszyciela zaniechania naruszania, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo przez zapłatę sumy odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, a także wydania uzyskanych korzyści. Na podstawie art. 79 ust. 2 tej ustawy można również domagać się ogłoszenia oświadczenia albo podania do publicznej wiadomości części lub całości orzeczenia sądu.

Przy egzekwowaniu praw autorskich kluczowe jest szybkie zabezpieczenie dowodów i prawidłowe sformułowanie żądań. Szerzej opisujemy to w materiale dotyczącym tego, jak wygląda dochodzenie roszczeń po naruszeniu praw autorskich.

Ustawa przewiduje także narzędzia ułatwiające zdobycie dowodów. Art. 80 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wskazuje, że w sprawach dotyczących roszczeń cywilnoprawnych z zakresu ochrony praw autorskich i praw pokrewnych sąd rozpoznaje wniosek o zabezpieczenie środka dowodowego, wyjawienie lub wydanie środka dowodowego oraz wezwanie do udzielenia informacji. Zgodnie z art. 80 ust. 2 tej ustawy sprawy te są rozstrzygane w postępowaniu w sprawach własności intelektualnej.

Odpowiedzialność karna za rozpowszechnianie materiałów

Bezprawne udostępnianie materiałów szkoleniowych może w określonych przypadkach stanowić przestępstwo. Art. 116 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewiduje odpowiedzialność za rozpowszechnianie cudzego utworu bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom. Grozi za to grzywna, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do lat 2. Jeżeli sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, art. 116 ust. 2 tej ustawy przewiduje karę pozbawienia wolności do lat 3.

Jeżeli ktoś przywłaszcza sobie autorstwo materiałów lub wprowadza w błąd co do autorstwa, zastosowanie może mieć art. 115 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Jeżeli natomiast ktoś utrwala albo zwielokrotnia cudzy utwór w celu rozpowszechnienia, znaczenie może mieć art. 117 ust. 1 tej ustawy.

W praktyce przed złożeniem zawiadomienia warto zebrać dowody: linki do ogłoszeń, zrzuty ekranu z datą, dane sprzedawcy, potwierdzenia zakupu testowego, korespondencję, dowody płatności i plik porównawczy pokazujący, że rozpowszechniany materiał pochodzi z Pańskiego szkolenia. W wielu przypadkach przestępstwa z ustawy o prawie autorskim są ścigane na wniosek pokrzywdzonego, co wynika z art. 122 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Ochrona informacji poufnych i know-how

Jeżeli część szkolenia obejmuje informacje organizacyjne, handlowe, techniczne lub technologiczne, które mają wartość gospodarczą i nie są powszechnie znane, można rozważyć także ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa. Art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji definiuje tajemnicę przedsiębiorstwa jako informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony podjął przy zachowaniu należytej staranności działania w celu utrzymania ich w poufności.

Samo nazwanie materiałów poufnymi nie wystarczy. Trzeba realnie wykazać, że informacje były chronione: dostęp był ograniczony, regulamin lub umowa zawierały zakaz ujawniania, pliki były oznaczone jako poufne, a uczestnik wiedział, że nie może ich rozpowszechniać.

Jak praktycznie zabezpieczyć materiały szkoleniowe?

Poza regulaminem warto wdrożyć rozwiązania organizacyjne i techniczne. Nie eliminują one całkowicie ryzyka, ale ułatwiają wykrycie naruszyciela i późniejsze dochodzenie praw.

• stosować imienne znaki wodne w plikach PDF, nagraniach i prezentacjach,
• oznaczać materiały nazwą autora, datą i informacją o zakazie rozpowszechniania,
• udostępniać materiały przez konto użytkownika, a nie jako publiczny link,
• logować dostęp do platformy szkoleniowej i pobrania plików,
• zachowywać historię zmian regulaminu i dowody jego akceptacji,
• monitorować serwisy ogłoszeniowe, grupy społecznościowe i platformy sprzedażowe,
• wysyłać do naruszyciela wezwanie do usunięcia treści i zapłaty, a do platformy zgłoszenie naruszenia praw autorskich.

FAQ

Źródła

• art. 1 ust. 1, art. 1 ust. 2¹, art. 17, art. 78, art. 79, art. 80, art. 115, art. 116, art. 117 i art. 122 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• art. 483 § 1, art. 484 § 1 i § 2 oraz art. 385¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
• art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji
• art. 479⁸⁹ i następne ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego dotyczące postępowania w sprawach własności intelektualnej