Rozwiązanie stosunku pracy nauczyciela po urlopie dla poratowania zdrowia

Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony na podstawie mianowania, podstawowe znaczenie ma art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania ulega rozwiązaniu w razie czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni. Do tego okresu wlicza się również przerwy obejmujące dni, w których w szkole nie odbywają się zajęcia.

Ten sam przepis przewiduje wyjątek: w szczególnie uzasadnionych wypadkach okres nieobecności może być przedłużony o kolejne 12 miesięcy, o ile nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego albo zostanie mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia. Oznacza to, że sam urlop dla poratowania zdrowia nie chroni bezterminowo przed ustaniem stosunku pracy – ma znaczenie tylko w granicach wskazanych w ustawie.

Zgodnie z art. 23 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn wskazanych w art. 23 ust. 1 następuje z końcem miesiąca, w którym upływa okres czasowej niezdolności do pracy. W praktyce formalne czynności wykonuje dyrektor szkoły jako pracodawca, ale źródłem ustania stosunku pracy jest przepis ustawy, a nie swobodna decyzja szkoły.

Dlatego w opisanej sytuacji nie nauczyciel „musi sam się zwolnić”. Jeżeli rzeczywiście zostały spełnione przesłanki z art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, stosunek pracy rozwiązuje się na tej podstawie, a dyrektor powinien prawidłowo to udokumentować. Jeżeli jednak stan faktyczny jest inny, np. nauczyciel odzyskał zdolność do pracy albo chce zakończyć zatrudnienie z powodu przejścia na emeryturę, znaczenie będzie miała już inna podstawa prawna.

Czy nauczyciel powinien sam składać wniosek o rozwiązanie stosunku pracy?

Nie zawsze. Jeżeli podstawą ustania stosunku pracy ma być art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, nie ma potrzeby, aby nauczyciel składał wypowiedzenie czy wniosek o rozwiązanie stosunku pracy. Taka inicjatywa mogłaby nawet pogorszyć jego sytuację, jeżeli celem jest ustalenie prawa do określonych świadczeń związanych z zakończeniem zatrudnienia.

Inaczej będzie wtedy, gdy nauczyciel chce zakończyć zatrudnienie dlatego, że przechodzi na emeryturę. W takim wariancie rozwiązanie stosunku pracy następuje na podstawie oświadczenia stron albo wypowiedzenia nauczyciela, a nie na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. To rozróżnienie ma bezpośredni wpływ na ocenę prawa do odprawy emerytalnej.

Jeżeli w sprawie występują jednocześnie dwie okoliczności – trwała lub długotrwała niezdolność do pracy oraz zbliżające się przejście na emeryturę – trzeba bardzo uważnie ustalić, jaka ma być faktyczna i formalna podstawa ustania stosunku pracy. W takich sprawach liczy się nie tylko stan zdrowia, ale też daty decyzji ZUS, zakończenia urlopu dla poratowania zdrowia, ewentualnego świadczenia rehabilitacyjnego i treść pisma dyrektora.

Odprawa z tytułu rozwiązania stosunku pracy

W przepisach nie ma ogólnej zasady, że każde rozwiązanie stosunku pracy nauczyciela po chorobie daje prawo do odprawy. Jeżeli stosunek pracy ustaje na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, co do zasady nie powstaje z tego tytułu prawo do odprawy przewidzianej dla nauczycieli zwalnianych z przyczyn organizacyjnych.

Odprawy organizacyjne wynikają przede wszystkim z art. 20 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela, a więc dotyczą innej sytuacji: częściowej likwidacji szkoły, całkowitej likwidacji szkoły albo zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnienie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Tych przepisów nie stosuje się automatycznie do rozwiązania stosunku pracy z powodu choroby.

Jeżeli więc przyczyną zakończenia zatrudnienia jest przekroczenie ustawowego okresu niezdolności do pracy, sama ta okoliczność nie daje prawa do odprawy z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Odprawa emerytalna – kiedy przysługuje, a kiedy nie

Prawo do odprawy emerytalnej nauczyciela wynika z art. 87 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem nauczycielowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę lub rentę, przysługuje odprawa w wysokości dwumiesięcznego ostatnio pobieranego wynagrodzenia w szkole będącej podstawowym miejscem pracy. Po co najmniej 20 latach pracy w szkole odprawa wynosi trzymiesięczne ostatnio pobierane wynagrodzenie.

Kluczowe są więc nie tylko uprawnienia emerytalne, ale także związek między ustaniem stosunku pracy a przejściem na emeryturę. Jeżeli stosunek pracy kończy się wyłącznie dlatego, że zadziałał art. 23 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, szkoła może twierdzić, że brak jest związku z przejściem na emeryturę. W takiej sytuacji prawo do odprawy emerytalnej bywa kwestionowane i wymaga oceny w świetle konkretnych dokumentów i orzecznictwa.

Nie oznacza to jednak, że odprawa emerytalna nigdy nie będzie możliwa. Jeżeli z dokumentów i przebiegu sprawy wynika, że rozwiązanie stosunku pracy pozostaje w związku z przejściem na emeryturę, nauczyciel może dochodzić odprawy na podstawie art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela. W praktyce bardzo ważne są: data nabycia prawa do emerytury, data złożenia wniosku do ZUS, data rozwiązania stosunku pracy oraz wskazana przez szkołę podstawa prawna ustania zatrudnienia.

Warto też pamiętać, że odprawa emerytalna jest świadczeniem jednorazowym. Wynika to z art. 87 ust. 4 ustawy – Karta Nauczyciela. Jeżeli pracownik wcześniej już otrzymał odprawę emerytalną lub rentową, ponowne nabycie prawa co do zasady nie następuje.

Czy za okres wakacji podczas urlopu dla poratowania zdrowia należy się dodatkowa odprawa albo ekwiwalent?

Nie ma przepisu, który przyznawałby nauczycielowi odrębną „odprawę za wakacje” tylko dlatego, że w okresie ferii letnich przebywał na urlopie dla poratowania zdrowia. Odprawa zależy od podstawy ustania stosunku pracy, a nie od tego, że część tego okresu przypadła na wakacje.

Osobno trzeba natomiast ocenić kwestię urlopu wypoczynkowego i ewentualnego ekwiwalentu. Zasady urlopu nauczycieli regulują art. 64–67e ustawy – Karta Nauczyciela. U nauczycieli szkół feryjnych urlop co do zasady przypada w czasie ferii szkolnych, natomiast u nauczycieli szkół nieferyjnych stosuje się inny model. Nie można więc automatycznie założyć, że sam urlop dla poratowania zdrowia „zastępuje” urlop wypoczynkowy w każdej konfiguracji.

Prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop powinno być oceniane według rodzaju szkoły, okresów faktycznie przepracowanych i przyczyny niewykorzystania urlopu. Jeżeli szkoła odmawia wypłaty ekwiwalentu, powinna wskazać konkretną podstawę prawną i sposób wyliczenia. W sprawach nauczycielskich taki spór często wymaga analizy akt osobowych oraz organizacji roku szkolnego.

Jakie dokumenty warto sprawdzić przed zakończeniem zatrudnienia?

Przed przyjęciem stanowiska szkoły warto zweryfikować:

• podstawę zatrudnienia – mianowanie czy umowa o pracę,
• okres wykorzystanego zwolnienia lekarskiego,
• decyzję o urlopie dla poratowania zdrowia,
• ewentualną decyzję ZUS o świadczeniu rehabilitacyjnym lub emeryturze,
• projekt pisma szkoły o rozwiązaniu stosunku pracy,
• świadectwo pracy, zwłaszcza wskazaną podstawę ustania zatrudnienia,
• wyliczenie należnych świadczeń, w tym odprawy i ewentualnego ekwiwalentu.

W praktyce błędne wskazanie podstawy prawnej w świadectwie pracy albo piśmie dyrektora może później utrudnić dochodzenie odprawy emerytalnej lub korektę rozliczeń.

Podsumowanie praktyczne

Jeżeli nauczyciel mianowany po długiej chorobie i urlopie dla poratowania zdrowia nadal nie może wrócić do pracy, to co do zasady szkoła dokonuje formalnego rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 oraz art. 23 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela. Nauczyciel nie musi w takiej sytuacji sam składać wypowiedzenia.

Jednocześnie nie każda taka sytuacja daje prawo do odprawy. Odprawa organizacyjna z art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela zasadniczo nie przysługuje przy rozwiązaniu stosunku pracy z powodu choroby. Z kolei odprawa emerytalna z art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela może przysługiwać tylko wtedy, gdy ustanie stosunku pracy pozostaje w związku z przejściem na emeryturę.

Na końcową ocenę wpływa też charakter pracy nauczyciela i jego obowiązki nauczyciela, bo to od rodzaju szkoły i organizacji zatrudnienia zależą niektóre rozliczenia końcowe, w tym związane z urlopem wypoczynkowym.

FAQ

Czy dyrektor szkoły musi rozwiązać stosunek pracy, gdy nauczyciel po urlopie zdrowotnym nadal jest niezdolny do pracy?

Jeżeli są spełnione przesłanki z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy – Karta Nauczyciela, rozwiązanie stosunku pracy następuje z końcem miesiąca zgodnie z art. 23 ust. 2 tej ustawy. Dyrektor wykonuje czynności pracodawcy i powinien to prawidłowo udokumentować.

Czy nauczyciel musi sam złożyć wypowiedzenie, aby przejść na emeryturę?

Nie zawsze. Jeżeli stosunek pracy kończy się z powodu choroby na podstawie art. 23 Karty Nauczyciela, nauczyciel nie musi składać wypowiedzenia. Jeżeli jednak chce zakończyć pracę właśnie w związku z przejściem na emeryturę, sposób rozwiązania stosunku pracy trzeba dobrać tak, aby odpowiadał temu celowi.

Czy po rozwiązaniu stosunku pracy z powodu choroby przysługuje odprawa emerytalna?

Nie automatycznie. Odprawa z art. 87 ust. 1 Karty Nauczyciela przysługuje wtedy, gdy stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę. Samo nabycie prawa do emerytury nie wystarcza, jeśli formalną i rzeczywistą przyczyną ustania zatrudnienia była wyłącznie długotrwała choroba.

Czy za wakacje przypadające w czasie urlopu dla poratowania zdrowia należy się dodatkowa odprawa?

Nie. Przepisy nie przewidują odrębnej odprawy tylko dlatego, że część urlopu dla poratowania zdrowia przypadała w ferie letnie. Inaczej należy natomiast oceniać ewentualne roszczenia dotyczące urlopu wypoczynkowego lub ekwiwalentu.

Czy nauczyciel może kwestionować podstawę rozwiązania stosunku pracy wskazaną przez szkołę?

Tak. Jeżeli szkoła błędnie wskazała podstawę ustania stosunku pracy albo pominęła związek z przejściem na emeryturę, nauczyciel może domagać się sprostowania dokumentów lub dochodzić świadczeń przed sądem pracy. Termin i zakres roszczeń zależą od konkretnej sprawy.

Źródła

• art. 23 ust. 1 pkt 2 i art. 23 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.
• art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.
• art. 64–67e ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.
• art. 87 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 986 ze zm.