Kiedy wygasa 5-letni obowiązek alimentów na byłą żonę?

Obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami

Podstawą alimentów między byłymi małżonkami jest art. 60 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis ten rozróżnia kilka sytuacji, a najważniejsze znaczenie ma to, czy w wyroku rozwodowym orzeczono winę rozkładu pożycia.

Zgodnie z art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka środków utrzymania w zakresie odpowiadającym jego usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

Jeżeli natomiast jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala małżonkowi niewinnemu żądać alimentów także wtedy, gdy nie znajduje się w niedostatku, ale rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej.

Kiedy liczyć 5 lat alimentów po rozwodzie bez winy?

Kluczowy jest art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez niego nowego małżeństwa. Jeżeli zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem 5 lat od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd – na żądanie uprawnionego – przedłuży ten termin ze względu na wyjątkowe okoliczności.

W praktyce termin 5 lat liczy się od prawomocności wyroku rozwodowego. Jeżeli więc wyrok rozwodowy uprawomocnił się na początku listopada 2014 r., 5-letni okres upłynął na początku listopada 2019 r. Późniejszy wyrok sądu rejonowego zasądzający alimenty, np. z grudnia 2015 r., nie przesuwa początku tego terminu. Alimenty zostały zasądzone w ramach obowiązku wynikającego z rozwodu, ale sam 5-letni limit odnosi się do rozwodu, a nie do daty odrębnego procesu alimentacyjnego.

Czy obowiązek wygasa automatycznie?

Tak. Jeżeli zobowiązany były małżonek nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, a sąd nie przedłużył obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek wygasa z mocy prawa po upływie 5 lat od prawomocnego orzeczenia rozwodu. Niezależnie od pięcioletniego terminu osobno trzeba ocenić wpływ zmian w sytuacji uprawnionej; szerzej omawiamy alimenty na byłą żonę a jej nowy związek.

Takie stanowisko przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z 22 stycznia 2009 r., sygn. II UK 135/08, wskazując, że nieuzyskanie sądowego przedłużenia 5-letniego terminu powoduje wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego. Oznacza to, że samo dalsze dobrowolne płacenie po upływie terminu nie tworzy automatycznie nowego obowiązku alimentacyjnego.

Trzeba jednak odróżnić wygaśnięcie obowiązku od praktycznego usunięcia skutków istniejącego tytułu wykonawczego. Jeżeli alimenty były płacone dobrowolnie, zobowiązany może zaprzestać płatności po upływie terminu i poinformować byłą żonę na piśmie, że obowiązek wygasł na podstawie art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli natomiast sprawę prowadzi komornik albo alimenty są potrącane z wynagrodzenia lub emerytury, zwykle potrzebne jest formalne zakończenie egzekucji.

Co zrobić, gdy po 5 latach nadal trwa egzekucja alimentów?

Jeżeli istnieje tytuł wykonawczy, np. prawomocny wyrok zasądzający alimenty zaopatrzony w klauzulę wykonalności, komornik nie ocenia samodzielnie wszystkich materialnoprawnych przyczyn wygaśnięcia obowiązku. W razie sporu zobowiązany powinien rozważyć powództwo przeciwegzekucyjne z art. 840 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten pozwala żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, jeżeli po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane.

Jeżeli egzekucja nie jest prowadzona, ale zobowiązany potrzebuje sądowego potwierdzenia wygaśnięcia obowiązku, w konkretnym stanie faktycznym można rozważyć powództwo o ustalenie na podstawie art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego. Warunkiem jest wykazanie interesu prawnego w takim ustaleniu. W praktyce wybór właściwego powództwa zależy od tego, czy istnieje aktywna egzekucja, czy tylko spór między byłymi małżonkami.

Kiedy sąd może przedłużyć alimenty po 5 latach?

Art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi przedłużyć 5-letni termin, ale tylko ze względu na wyjątkowe okoliczności i tylko na żądanie osoby uprawnionej. Nie wystarczy samo twierdzenie, że alimenty są nadal potrzebne. Uprawniony powinien wykazać szczególne okoliczności, np. poważną chorobę, niezdolność do pracy, wiek, brak realnej możliwości samodzielnego utrzymania się albo inne okoliczności powstałe niezależnie od jego woli.

Sąd Najwyższy w uchwale z 15 września 1978 r., sygn. III CZP 57/78, oraz w wyroku z 28 stycznia 1999 r., sygn. III CKN 1041/98, wskazywał, że żądanie przedłużenia może być zgłoszone także po upływie 5 lat, ale wyjątkowe okoliczności uzasadniające przedłużenie powinny istnieć już przed upływem tego terminu. Nie oznacza to automatycznego przedłużenia alimentów – każdą sprawę sąd ocenia indywidualnie.

Znaczenie winy w wyroku rozwodowym

5-letni limit z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczy sytuacji, w której zobowiązany małżonek nie został uznany za winnego rozkładu pożycia. Najczęściej chodzi o rozwód bez orzekania o winie albo rozwód, w którym sąd nie przypisał winy zobowiązanemu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy alimenty zasądzono od małżonka wyłącznie winnego na podstawie art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W takim przypadku ustawowy 5-letni termin nie działa na korzyść małżonka wyłącznie winnego. Obowiązek może trwać dłużej, dopóki istnieją przesłanki alimentów, chyba że uprawniony zawrze nowe małżeństwo albo sąd zmieni lub uchyli alimenty na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z powodu zmiany stosunków.

Czy potrzebny jest pozew z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego?

Art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Przepis ten ma znaczenie np. wtedy, gdy zobowiązany chce obniżenia alimentów z powodu spadku dochodów albo uchylenia alimentów, bo uprawniony nie znajduje się już w niedostatku.

Przy 5-letnim terminie z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sytuacja jest inna: obowiązek wygasa z mocy prawa, jeśli nie został przedłużony. Dlatego samo wygaśnięcie nie wymaga co do zasady wyroku z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli jednak istnieje egzekucja albo spór co do wykonalności tytułu, potrzebne może być odpowiednie postępowanie sądowe, zwłaszcza na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

FAQ

Czy 5 lat liczy się od wyroku alimentacyjnego?

Nie. Przy rozwodzie bez winy termin z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego liczy się od prawomocnego orzeczenia rozwodu. Późniejszy wyrok zasądzający alimenty nie rozpoczyna nowego 5-letniego okresu.

Czy muszę mieć wyrok stwierdzający wygaśnięcie alimentów?

Sam obowiązek wygasa z mocy prawa, jeśli spełnione są warunki z art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli jednak trwa egzekucja albo druga strona kwestionuje wygaśnięcie obowiązku, potrzebne może być postępowanie sądowe, najczęściej powództwo przeciwegzekucyjne.

Czy była żona może żądać przedłużenia alimentów po upływie 5 lat?

Może wystąpić z takim żądaniem, ale musi wykazać wyjątkowe okoliczności. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że okoliczności te powinny istnieć przed upływem 5-letniego terminu, nawet jeżeli pozew zostanie złożony później.

Czy nowe małżeństwo byłej żony kończy obowiązek alimentacyjny?

Tak. Art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania wygasa w razie zawarcia przez uprawnionego byłego małżonka nowego małżeństwa. Dotyczy to także sytuacji, w której nie upłynęło jeszcze 5 lat od rozwodu.

Czy alimenty zapłacone po upływie 5 lat można odzyskać?

To zależy od okoliczności. Dobrowolne wpłaty po wygaśnięciu obowiązku mogą być oceniane jako nienależne świadczenie, ale skuteczne dochodzenie zwrotu wymaga analizy konkretnej sprawy, w tym wiedzy stron, treści korespondencji i podstawy dokonanych przelewów.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji, przy rozwodzie bez orzekania o winie, 5-letni termin należy liczyć od prawomocności wyroku rozwodowego z listopada 2014 r. Oznacza to, że obowiązek alimentacyjny co do zasady wygasł w listopadzie 2019 r., o ile była żona nie uzyskała sądowego przedłużenia obowiązku na podstawie art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Wyrok zasądzający alimenty wydany już po rozwodzie nie przesuwa początku 5-letniego okresu. Jeżeli alimenty były płacone dobrowolnie, można zakończyć płatności i poinformować o podstawie prawnej. Jeżeli natomiast nadal trwa egzekucja, należy rozważyć kroki procesowe zmierzające do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności.

Źródła

• Art. 60 § 1–3 oraz art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 189 oraz art. 840 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2009 r., sygn. II UK 135/08.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 15 września 1978 r., sygn. III CZP 57/78.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 28 stycznia 1999 r., sygn. III CKN 1041/98.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 15 stycznia 2014 r., sygn. III AUa 727/13.
• Stan prawny uwzględniony na dzień 17 lipca 2026 r.