Jak uniknąć płacenia alimentów na męża?

Czy można z góry uniknąć alimentów na męża?

Nie da się podpisać skutecznej umowy, która całkowicie i z góry wyłączyłaby ustawowe roszczenia alimentacyjne między małżonkami albo byłymi małżonkami. Wynika to z tego, że obowiązki te mają podstawę w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności w art. 27, art. 60 oraz art. 61⁴ § 4 tej ustawy. Można natomiast ograniczać ryzyko przez właściwe prowadzenie sprawy rozwodowej, zebranie dowodów i unikanie rozstrzygnięcia o wyłącznej winie po swojej stronie.

W praktyce najważniejsze jest rozróżnienie trzech sytuacji: obowiązku w trakcie trwania małżeństwa, roszczeń po rozwodzie oraz roszczeń po separacji prawnej. Każda z nich opiera się na innych przepisach i innych przesłankach.

Rozdzielność majątkowa a alimenty na męża

Intercyza albo umowa o rozdzielności majątkowej nie chroni automatycznie przed roszczeniami alimentacyjnymi. Rozdzielność majątkowa reguluje ustrój majątkowy małżonków, czyli przede wszystkim to, czy powstaje majątek wspólny oraz jak odpowiada się za określone zobowiązania. Nie uchyla jednak obowiązku z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ani roszczeń po rozwodzie z art. 60 tej ustawy.

Oznacza to, że nawet przy rozdzielności majątkowej sąd może badać dochody, majątek, koszty utrzymania i możliwości zarobkowe obojga małżonków. Mechanizm ten działa analogicznie niezależnie od płci stron; podobne zagadnienie omawia także tekst o tym, jak rozdzielność majątkowa wpływa na alimenty na żonę.

Obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny przed rozwodem

Dopóki małżeństwo trwa, zastosowanie może mieć art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że oboje małżonkowie są obowiązani, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą założyli przez swój związek. Wypełnianie tego obowiązku może polegać także w całości albo w części na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

Jeżeli małżonkowie mieszkają osobno i nie mają wspólnych dzieci, ocena roszczenia z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zależy od konkretnych okoliczności. Sąd może badać, czy rodzina w rozumieniu tego przepisu nadal funkcjonuje, kto doprowadził do rozłączenia, czy separacja faktyczna była usprawiedliwiona oraz czy żądanie pieniędzy nie jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie można więc przyjąć, że samo osobne zamieszkiwanie zawsze wyłącza takie roszczenie, ale może być ważnym argumentem obronnym.

Art. 28 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje szczególne rozwiązanie: jeżeli jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, aby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości albo w części wypłacane do rąk drugiego małżonka. Ten przepis wymaga jednak pozostawania we wspólnym pożyciu, więc przy separacji faktycznej jego zastosowanie może być sporne albo wyłączone.

Alimenty po rozwodzie i znaczenie winy

Największe znaczenie dla ryzyka alimentów po rozwodzie ma art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z art. 60 § 1 tej ustawy małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego rozwiedzionego małżonka środków utrzymania w zakresie odpowiadającym jego usprawiedliwionym potrzebom oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

Surowsza zasada wynika z art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd może orzec, że małżonek wyłącznie winny ma obowiązek przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego. W tej sytuacji małżonek niewinny nie musi wykazywać niedostatku.

Dlatego zgoda na rozwód bez orzekania o winie powinna być przemyślana. Art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala sądowi zaniechać orzekania o winie tylko na zgodne żądanie małżonków. Skutkiem jest to, że żaden z małżonków nie jest traktowany jako winny rozkładu pożycia. Może to przyspieszyć rozwód, ale zmienia układ ryzyka alimentacyjnego po rozwodzie.

Kiedy obowiązek alimentacyjny wygasa albo jest ograniczony w czasie?

Art. 60 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje dwie ważne zasady. Po pierwsze, obowiązek dostarczania środków utrzymania rozwiedzionemu małżonkowi wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Po drugie, jeżeli zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa z upływem 5 lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży ten termin.

Pięcioletnie ograniczenie nie działa na korzyść małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Jeżeli więc żona zostałaby uznana za wyłącznie winną rozwodu, a były mąż spełniałby przesłanki z art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek mógłby trwać dłużej niż 5 lat, o ile nadal istniałyby przesłanki świadczenia.

Utrata pracy przez męża a żądanie alimentów

Sama utrata pracy przez męża nie oznacza automatycznie, że żona będzie musiała płacić alimenty. Przy ocenie zakresu świadczeń alimentacyjnych znaczenie ma art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym zakres świadczeń zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. W sprawach między byłymi małżonkami sąd bada więc nie tylko aktualny dochód, ale także realne możliwości podjęcia pracy, kwalifikacje, stan zdrowia, majątek, koszty utrzymania i przyczyny pogorszenia sytuacji.

Jeżeli mąż jest zdolny do pracy, ma kwalifikacje i nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych, warto to wykazywać dowodami. Istotne mogą być oferty pracy, historia zatrudnienia, wykształcenie, dotychczasowe dochody, posiadany majątek oraz okoliczności zakończenia zatrudnienia. Sąd nie powinien opierać się wyłącznie na twierdzeniu, że ktoś aktualnie nie ma pracy.

Czy dziecko męża z poprzedniego małżeństwa zwiększa ryzyko?

Jeżeli dziecko męża pochodzi z poprzedniego małżeństwa, żona co do zasady nie ma wobec tego dziecka obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obciąża rodziców dziecka, a nie nowego małżonka jednego z rodziców. Wyjątkiem byłoby przysposobienie dziecka, ponieważ zgodnie z art. 121 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez przysposobienie powstaje taki stosunek jak między rodzicami a dziećmi.

Alimenty, które mąż płaci na swoje dziecko, mogą być elementem oceny jego sytuacji finansowej, ale nie powinny prowadzić do prostego przerzucenia tego obowiązku na żonę. Jeżeli mąż żąda pieniędzy od żony, a jednocześnie twierdzi, że nie stać go na utrzymanie z powodu alimentów na dziecko, trzeba analizować, czy jego roszczenie rzeczywiście dotyczy jego usprawiedliwionych potrzeb, czy w praktyce ma finansować obowiązek wobec osoby trzeciej.

W przypadku pełnoletniego dziecka art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pozwala rodzicom uchylić się od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica albo jeżeli pełnoletnie dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Nie dotyczy to jednak wprost obowiązku wobec małoletniego dziecka, który jest oceniany surowiej.

Jak praktycznie ograniczyć ryzyko alimentów na męża?

Najważniejsze jest przygotowanie strategii jeszcze przed złożeniem pozwu rozwodowego albo odpowiedzi na pozew. Jeżeli druga strona może żądać alimentów, trzeba od początku zadbać o dowody dotyczące winy, separacji faktycznej, przyczyn rozstania, sytuacji zawodowej męża i rzeczywistych kosztów utrzymania obu stron.

• Nie przyjmuj automatycznie wyłącznej winy za rozkład pożycia, jeżeli nie odpowiada to rzeczywistości. Art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakazuje sądowi orzec, czy i który z małżonków ponosi winę, chyba że oboje zgodnie żądają zaniechania orzekania o winie.
• Dokumentuj separację faktyczną, osobne gospodarstwa domowe, samodzielne ponoszenie kosztów i brak wspólnego planu gospodarczego.
• Zbieraj dowody możliwości zarobkowych męża: kwalifikacje, doświadczenie, wcześniejsze dochody, oferty pracy, działalność gospodarczą, majątek albo rzeczywisty standard życia.
• Wykazuj własne koszty utrzymania, zobowiązania, stan zdrowia i granice swoich możliwości płatniczych.
• Reaguj na każde twierdzenie drugiej strony. Art. 230 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi uznać za przyznane fakty, co do których strona się nie wypowie, jeżeli przemawiają za tym wyniki całej rozprawy.

Ciężar udowodnienia faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, wynika z art. 6 Kodeksu cywilnego oraz art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce oznacza to, że mąż żądający alimentów powinien wykazać przesłanki swojego roszczenia, ale żona powinna aktywnie przedstawiać kontrargumenty i własne dowody.

Zabezpieczenie alimentów na czas sprawy

W sprawie rozwodowej albo w odrębnym postępowaniu mąż może próbować uzyskać zabezpieczenie roszczenia. Zgodnie z art. 730 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd można żądać zabezpieczenia. Art. 730¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wymaga co do zasady uprawdopodobnienia roszczenia i interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia.

Dla roszczeń alimentacyjnych szczególne znaczenie ma art. 753 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który pozwala udzielić zabezpieczenia przez zobowiązanie do zapłaty jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej, a podstawą zabezpieczenia jest uprawdopodobnienie istnienia roszczenia. Dlatego nawet przed końcem sprawy sąd może czasowo nakazać płacenie określonych kwot, jeżeli uzna roszczenie za uprawdopodobnione.

FAQ

Czy intercyza chroni przed alimentami na męża?

Nie. Intercyza albo rozdzielność majątkowa nie wyłącza obowiązku z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ani roszczeń po rozwodzie z art. 60 tej ustawy. Może jednak ułatwiać wykazanie, że strony od początku prowadziły odrębne sprawy majątkowe.

Czy mąż musi być w niedostatku, aby dostać alimenty po rozwodzie?

To zależy od winy. Przy art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego niedostatek jest konieczny. Przy art. 60 § 2 tej ustawy, gdy żona jest wyłącznie winna rozwodu, mąż niewinny musi wykazać istotne pogorszenie sytuacji materialnej, a nie niedostatek.

Czy zgoda na rozwód bez orzekania o winie jest bezpieczna?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd nie orzeka o winie tylko na zgodne żądanie małżonków. Taki rozwód może być szybszy, ale zmienia zasady ewentualnych alimentów po rozwodzie, dlatego trzeba ocenić ryzyko w konkretnej sprawie.

Czy mogę płacić alimenty na męża tylko dlatego, że stracił pracę?

Nie powinno to następować automatycznie. Sąd bada usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego, co wynika z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Znaczenie mają też kwalifikacje, zdrowie, majątek i realna możliwość podjęcia zatrudnienia.

Czy odpowiadam za alimenty męża na jego dziecko?

Co do zasady nie. Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka obciąża jego rodziców na podstawie art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nowy małżonek rodzica nie staje się zobowiązany wobec dziecka, chyba że doszło do przysposobienia w rozumieniu art. 121 § 1 tej ustawy.

Źródła

• Art. 27, art. 28 § 1, art. 56, art. 57 § 1–2, art. 60 § 1–3, art. 61⁴ § 4, art. 121 § 1, art. 133 § 1 i § 3 oraz art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 230, art. 232, art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 oraz art. 753 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.