Pełnomocnik procesowy w sprawie o podział majątku

Czy podział majątku jest możliwy, gdy nie ma jeszcze rozwodu?

Co do zasady nie można żądać podziału majątku wspólnego w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Wynika to z art. 35 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego ani rozporządzać udziałem, który przypadnie mu w razie ustania wspólności.

Oznacza to, że sama sprawa o podział majątku po małżeństwie wymaga wcześniejszego ustania wspólności majątkowej. Najczęściej następuje to z chwilą uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, ale nie jest to jedyna możliwość. Wspólność może ustać również na przykład wskutek umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową, o której mowa w art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, albo wskutek orzeczenia przez sąd rozdzielności majątkowej na podstawie art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli więc nie ma jeszcze prawomocnego rozwodu, trzeba najpierw ustalić, czy wspólność majątkowa ustała z innego powodu. Jeżeli nie ustała, wniosek o podział majątku jest przedwczesny. Jeżeli natomiast między małżonkami istnieje już rozdzielność majątkowa, sprawa o podział majątku może toczyć się także przed zakończeniem sprawy rozwodowej.

Warto pamiętać także o art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten pozwala sądowi rozwodowemu dokonać podziału majątku wspólnego w wyroku rozwodowym, ale tylko wtedy, gdy przeprowadzenie takiego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu rozwodowym. W praktyce sądy korzystają z tej możliwości głównie wtedy, gdy małżonkowie są zgodni co do składu, wartości i sposobu podziału majątku.

Pełnomocnik procesowy w sprawie o podział majątku

Zgodnie z art. 86 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego strony, ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście albo przez pełnomocników. W sprawie o podział majątku, która jest co do zasady postępowaniem nieprocesowym, uczestnik również może ustanowić pełnomocnika. Wynika to z art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, który nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów o procesie do innych rodzajów postępowań, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Krąg osób, które mogą być pełnomocnikami, określa art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Pełnomocnikiem może być w szczególności adwokat lub radca prawny, ale także między innymi małżonek, rodzice, rodzeństwo, zstępni, wstępni, osoba przysposobiona, współuczestnik sporu, osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony albo osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy mieści się w zakresie tego zlecenia.

Pełnomocnictwo procesowe może być ogólne, do prowadzenia konkretnej sprawy albo tylko do wybranych czynności procesowych. Tak wynika z art. 88 Kodeksu postępowania cywilnego. Pełnomocnik, który dokonuje pierwszej czynności procesowej, powinien dołączyć do akt pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy albo jego wierzytelny odpis, co przewiduje art. 89 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli ustanowisz profesjonalnego pełnomocnika, pisma sądowe powinny być doręczane jemu, a nie bezpośrednio Tobie. Zasada ta wynika z art. 133 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Dlatego w praktyce pełnomocnik powinien informować mocodawcę o terminach rozpraw, treści pism i ryzykach procesowych. Jeżeli pojawia się problem w komunikacji, przydatne może być omówienie podobnej sytuacji, gdy prawnik odmawia okazania pisma.

Jaki jest zakres pełnomocnictwa procesowego?

Zakres pełnomocnictwa procesowego określa art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli z treści pełnomocnictwa nie wynika ograniczenie, pełnomocnictwo procesowe obejmuje z mocy prawa umocowanie między innymi do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, czynności dotyczących zabezpieczenia i egzekucji, udzielenia dalszego pełnomocnictwa adwokatowi lub radcy prawnemu, zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, o ile czynności te nie zostały wyłączone w pełnomocnictwie, a także odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.

W sprawie o podział majątku pełnomocnik może więc składać pisma, wnioski dowodowe, stanowiska co do wartości składników majątku, brać udział w rozprawach, odnosić się do opinii biegłego oraz negocjować ugodę. Nie oznacza to jednak, że Twoja osobista obecność nigdy nie będzie potrzebna. Jeżeli sąd chce przesłuchać uczestników albo zobowiązał Cię do osobistego stawiennictwa, pełnomocnik nie zawsze zastąpi Twoje wyjaśnienia.

Nieobecność na rozprawie - kiedy trzeba ją usprawiedliwić?

Jeżeli otrzymałeś wezwanie do sądu i wiesz, że nie możesz się stawić, nie należy czekać do dnia rozprawy. Należy jak najszybciej złożyć pismo procesowe, w którym usprawiedliwisz nieobecność oraz wskażesz, czego oczekujesz od sądu: odroczenia rozprawy, przesłuchania w innym terminie, przeprowadzenia czynności pod Twoją nieobecność z udziałem pełnomocnika albo zastosowania innej organizacji postępowania.

Podstawowe znaczenie ma art. 214 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem sąd odracza rozprawę, jeżeli stwierdzi nieprawidłowość w doręczeniu wezwania albo jeżeli nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć. Praca na statku, brak realnej możliwości zejścia ze statku, brak możliwości powrotu do kraju w terminie rozprawy i potwierdzony kontrakt morski mogą być argumentami za odroczeniem terminu, ale ostateczna ocena zależy od sądu i dokumentów przedstawionych w konkretnej sprawie.

Jeżeli powodem niestawiennictwa jest choroba, zastosowanie ma art. 214¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby strony, jej przedstawiciela ustawowego, pełnomocnika, świadka lub innego uczestnika postępowania wymaga przedstawienia zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego.

W sprawie o podział majątku sąd może najpierw wysłuchać uczestników informacyjnie. W procesie odpowiednikiem takiej czynności jest art. 212 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, stosowany odpowiednio w postępowaniu nieprocesowym przez art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli później sąd postanowi przeprowadzić dowód z przesłuchania stron, podstawą jest art. 299 Kodeksu postępowania cywilnego, a skutki niestawiennictwa mogą wynikać z art. 302 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten pozwala sądowi ocenić, czy przesłuchać tylko jedną stronę, czy pominąć dowód w całości, gdy druga strona nie stawiła się na przesłuchanie lub odmówiła zeznań.

Co napisać do sądu, gdy jesteś za granicą albo na statku?

Pismo do sądu powinno spełniać wymagania formalne z art. 126 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Powinno zawierać oznaczenie sądu, sygnaturę akt, oznaczenie uczestników, rodzaj pisma, osnowę wniosku lub oświadczenia, wskazanie faktów uzasadniających wniosek, podpis oraz wymienienie załączników. Jeżeli pismo składa pełnomocnik, powinien podpisać je pełnomocnik. Jeżeli składasz je samodzielnie, podpisujesz je Ty.

W praktyce w piśmie można wskazać:

• datę i godzinę rozprawy, której dotyczy usprawiedliwienie,
• że nie możesz stawić się z powodu wykonywania pracy na statku i braku realnej możliwości powrotu do kraju,
• od kiedy do kiedy trwa kontrakt albo rejs,
• kiedy najwcześniej możesz stawić się w sądzie,
• czy wnosisz o odroczenie rozprawy, czy o przeprowadzenie czynności z udziałem pełnomocnika,
• jakie dokumenty dołączasz, na przykład kopię kontraktu, zaświadczenie od armatora, harmonogram rejsu, potwierdzenie wejścia na statek albo dokument od kapitana.

Jeżeli masz pełnomocnika, najlepiej, aby to on złożył pismo do sądu i jednocześnie przedstawił Twoje stanowisko co do dalszego prowadzenia sprawy. W sprawach rodzinnych lub opiekuńczych zasady ustanawiania pełnomocnika również wymagają ostrożności, czego przykładem jest pełnomocnictwo w pozbawieniu praw rodzicielskich.

Zachowanie terminu przez członka załogi polskiego statku morskiego

Jeżeli przebywasz na statku i musisz zachować termin procesowy, szczególne znaczenie ma art. 165 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 165 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego oddanie pisma procesowego w formie przesyłki poleconej w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu Prawa pocztowego albo w placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem pisma do sądu.

Dodatkowo art. 165 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że to samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej, przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego oraz przez członka załogi polskiego statku morskiego u kapitana statku. Jeżeli więc jesteś członkiem załogi polskiego statku morskiego, złożenie pisma kapitanowi może zachować termin tak, jakby pismo zostało wniesione do sądu.

Jeżeli statek nie jest polskim statkiem morskim, ta szczególna zasada może nie mieć zastosowania. Wtedy trzeba rozważyć inne sposoby terminowego wniesienia pisma, na przykład przesyłkę poleconą przez uprawnionego operatora pocztowego albo działanie przez pełnomocnika w Polsce. W każdej sytuacji warto zadbać o dowód nadania lub złożenia pisma, ponieważ to na uczestniku postępowania spoczywa praktyczny ciężar wykazania, że termin został zachowany.

Co grozi za nieusprawiedliwione niestawiennictwo?

Jeżeli sąd uzna, że nieobecność nie została należycie usprawiedliwiona, może przeprowadzić rozprawę pod Twoją nieobecność. Jeżeli miał zostać przeprowadzony dowód z Twojego przesłuchania, sąd może zastosować art. 302 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i przesłuchać tylko drugiego uczestnika albo pominąć dowód z przesłuchania stron. W sprawie o podział majątku może to mieć znaczenie praktyczne, zwłaszcza gdy sporne są nakłady, darowizny, pochodzenie środków, wartość składników majątku albo sposób korzystania z majątku.

Nie każda nieobecność automatycznie oznacza przegraną, ale brak reakcji na wezwanie sądu jest ryzykowny. Sąd ocenia całokształt sprawy, w tym przedstawione dokumenty, twierdzenia drugiego uczestnika, opinie biegłych i dotychczasowe stanowiska stron. Dlatego najlepiej zareagować przed terminem rozprawy i jasno wskazać, czy chcesz być przesłuchany, czy akceptujesz prowadzenie części czynności pod Twoją nieobecność.

Podstawowe koszty sprawy o podział majątku

Jeżeli sprawa o podział majątku ma zostać wszczęta albo już się toczy, trzeba uwzględnić również opłatę sądową. Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych od wniosku o podział majątku wspólnego po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej pobiera się opłatę stałą w kwocie 1000 zł. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału majątku, art. 38 ust. 2 tej ustawy przewiduje opłatę stałą w kwocie 300 zł.

FAQ

Czy pełnomocnik może pójść za mnie na rozprawę o podział majątku?

Tak, pełnomocnik może reprezentować Cię w sprawie na podstawie art. 86 i art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli jednak sąd wezwał Cię do osobistego stawiennictwa, zwłaszcza na przesłuchanie, powinieneś usprawiedliwić nieobecność i wyjaśnić, dlaczego nie możesz przyjechać.

Czy sprawa o podział majątku może odbyć się przed rozwodem?

Tak, ale tylko wtedy, gdy wspólność majątkowa ustała wcześniej z innego powodu, na przykład przez umowę majątkową małżeńską z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego albo przez sądową rozdzielność majątkową z art. 52 § 1 tego kodeksu. Jeżeli wspólność nadal trwa, art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyłącza żądanie podziału majątku wspólnego.

Czy e-mail do sądu wystarczy do usprawiedliwienia nieobecności?

Co do zasady bezpieczniej złożyć formalne pismo procesowe spełniające wymagania z art. 126 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zwykła wiadomość e-mail może nie zostać potraktowana jako skuteczne pismo procesowe. Jeżeli termin jest krótki, najlepiej działać przez pełnomocnika albo skorzystać ze sposobów zachowania terminu przewidzianych w art. 165 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co dołączyć do wniosku o odroczenie rozprawy?

Do pisma warto dołączyć dokumenty potwierdzające przeszkodę, na przykład kontrakt marynarski, zaświadczenie armatora, harmonogram rejsu, potwierdzenie wejścia na statek, dokument od kapitana albo inne dowody pokazujące, że powrót do kraju w terminie rozprawy jest niemożliwy albo obiektywnie bardzo utrudniony.

Czy można odwołać pełnomocnictwo udzielone adwokatowi lub radcy prawnemu?

Tak. Zgodnie z art. 94 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę odnosi skutek prawny wobec sądu z chwilą zawiadomienia sądu o tym wypowiedzeniu. Wobec przeciwnika i innych uczestników skutek następuje z chwilą doręczenia im zawiadomienia przez sąd.

Źródła

• art. 35, art. 47 § 1, art. 52 § 1 i art. 58 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 13 § 2, art. 86, art. 87 § 1, art. 88, art. 89 § 1, art. 91, art. 94 § 1, art. 126 § 1, art. 133 § 3, art. 165 § 2 i § 3, art. 212 § 1, art. 214 § 1, art. 214¹ § 1, art. 299 i art. 302 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
• art. 38 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
• wyrok Sądu Najwyższego z 7 lipca 1967 r., sygn. II CR 248/67 - dotyczący wykazywania zachowania terminu przy szczególnym sposobie wniesienia pisma