Pełnomocnik do doręczeń w sprawie spadkowej

Udział w sprawie spadkowej mimo pobytu za granicą

Samo to, że mieszkasz w Szwecji albo w innym państwie, nie oznacza utraty udziału w spadku. W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd ustala krąg spadkobierców i wysokość ich udziałów na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego oraz twierdzeń i dowodów przedstawionych w sprawie. Podstawę materialną dziedziczenia ustawowego stanowią m.in. art. 931-940 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Jeżeli nie chcesz odrzucać spadku, nie składasz oświadczenia o odrzuceniu. Zgodnie z art. 1015 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku składa się w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, a brak oświadczenia w tym terminie jest co do zasady równoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.

Jeżeli obawiasz się odpowiedzialności za długi spadkowe, warto równolegle przeanalizować temat dziedziczenia długów, ponieważ wybór sposobu przyjęcia spadku ma praktyczne znaczenie także dla dalszego postępowania.

Czy musisz osobiście przyjechać na rozprawę?

Nie zawsze. W postępowaniu nieprocesowym o stwierdzenie nabycia spadku sąd może rozpoznać sprawę również wtedy, gdy uczestnik prawidłowo zawiadomiony nie stawi się na posiedzenie. Znaczenie ma jednak to, czy Twoja obecność jest potrzebna do odebrania zapewnienia spadkowego albo wyjaśnienia konkretnych okoliczności.

Jeżeli otrzymałeś zawiadomienie o terminie i wiesz, że nie możesz przyjechać, możesz złożyć do sądu pismo procesowe z wyjaśnieniem sytuacji. W zależności od stanu sprawy możesz:

• wnieść o przeprowadzenie posiedzenia pod Twoją nieobecność,
• przedstawić stanowisko na piśmie,
• wnioskować o zmianę terminu, jeżeli istnieje rzeczywista przeszkoda i Twoja obecność jest potrzebna,
• ustanowić pełnomocnika procesowego, który będzie działał w sprawie w Twoim imieniu.

Nie ma przepisu, który gwarantuje zmianę terminu tylko dlatego, że uczestnik mieszka za granicą. Sąd ocenia taki wniosek indywidualnie, z uwzględnieniem sprawności postępowania i potrzeby osobistego udziału strony.

Pełnomocnik do doręczeń a pełnomocnik procesowy - to nie to samo

To najważniejsze rozróżnienie. Pełnomocnik do doręczeń służy przede wszystkim do odbierania pism. Pełnomocnik procesowy może natomiast podejmować czynności procesowe w Twoim imieniu - składać pisma, wnioski, środki zaskarżenia i uczestniczyć w rozprawie w zakresie udzielonego umocowania.

Podstawą działania pełnomocnika procesowego są art. 86-91 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Krąg osób, które mogą być pełnomocnikami procesowymi, określa art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli zależy Ci wyłącznie na tym, aby korespondencja z sądu była odbierana w Polsce, wystarczy pełnomocnik do doręczeń. Jeżeli jednak ktoś ma realnie prowadzić sprawę za Ciebie, potrzebujesz pełnomocnika procesowego.

Zobacz również:

Czy ustanowienie pełnomocnika do doręczeń jest obowiązkowe?

To zależy od rodzaju sprawy i tego, gdzie masz miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. W postępowaniu cywilnym skutki niewskazania adresu do doręczeń w Polsce albo pełnomocnika do doręczeń trzeba oceniać według aktualnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i szczegółów danej sytuacji procesowej. W praktyce sąd może zobowiązać uczestnika mieszkającego za granicą do wskazania adresu do doręczeń w Polsce albo pełnomocnika do doręczeń, a brak wykonania takiego zobowiązania może prowadzić do pozostawiania pism w aktach ze skutkiem doręczenia - jeżeli wynika to z konkretnej podstawy prawnej i pouczenia sądu.

W szczególności należy zwrócić uwagę na art. 1135⁵ § 1-3 Kodeksu postępowania cywilnego, który reguluje obowiązek wskazania pełnomocnika do doręczeń albo adresu do doręczeń w Polsce przez stronę zamieszkałą lub mającą zwykły pobyt za granicą, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika procesowego mającego miejsce zamieszkania w Polsce. Przepis ten zawiera też wyjątki, m.in. dla stron zamieszkałych lub mających zwykły pobyt w państwie członkowskim Unii Europejskiej, chyba że doręczenie ma nastąpić na podstawie art. 1135⁵ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Dlatego odpowiedź na pytanie, czy w Twojej sprawie pełnomocnik do doręczeń jest konieczny, zależy od tego:

• w jakim państwie mieszkasz,
• czy masz pełnomocnika procesowego w Polsce,
• jakie pouczenie otrzymałeś z sądu,
• czy sąd wzywa Cię do wskazania adresu do doręczeń w Polsce lub pełnomocnika do doręczeń.

Ile kosztuje ustanowienie pełnomocnika do doręczeń?

Samo wskazanie pełnomocnika do doręczeń nie podlega opłacie sądowej. Nie ma też ustawowej stawki za ustanowienie takiej osoby. Jeżeli pełnomocnikiem do doręczeń zostaje członek rodziny albo znajomy, zwykle nie wiąże się to z kosztami urzędowymi.

Inaczej jest wtedy, gdy chcesz, aby sprawę prowadził zawodowy pełnomocnik. Wtedy dochodzi wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego ustalane umownie. Dodatkowo, jeżeli do akt składa się dokument pełnomocnictwa dla pełnomocnika procesowego, co do zasady powstaje obowiązek zapłaty opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa w wysokości 17 zł - na podstawie części IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej. Zwolnienia od tej opłaty wynikają m.in. z art. 2 ust. 1 pkt 3 tej ustawy oraz z załącznika, np. gdy pełnomocnictwo udzielane jest małżonkowi, wstępnemu, zstępnemu lub rodzeństwu.

Kto może być pełnomocnikiem do doręczeń?

W praktyce najczęściej jest to osoba zaufana mieszkająca w Polsce, która będzie odbierała korespondencję i niezwłocznie przesyłała Ci jej skany albo treść. Najważniejsze są tu rzetelność i dyspozycyjność, bo terminy procesowe biegną od momentu skutecznego doręczenia pisma pełnomocnikowi do doręczeń.

W odróżnieniu od pełnomocnika procesowego pełnomocnik do doręczeń nie musi należeć do kręgu osób wskazanych w art. 87 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli ma pełnić wyłącznie funkcję odbioru pism. W praktyce warto jednak, aby w oświadczeniu do sądu precyzyjnie wskazać dane tej osoby, jej adres do doręczeń w Polsce i zakres umocowania.

Jak ustanowić pełnomocnika do doręczeń?

Najbezpieczniej zrobić to pisemnie. Do sądu składa się pismo procesowe z oznaczeniem sygnatury akt, w którym wskazujesz dane pełnomocnika do doręczeń i jego adres w Polsce. Dobrze dołączyć podpisane pełnomocnictwo albo oświadczenie o ustanowieniu pełnomocnika do doręczeń.

Jeżeli ustanawiasz pełnomocnika procesowego, pamiętaj o dołączeniu dokumentu pełnomocnictwa zgodnie z art. 89 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Gdy pełnomocnikiem procesowym jest adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy albo Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej, stosuje się szczególne zasady wykazywania umocowania wynikające z tego przepisu.

Skutki doręczenia pisma pełnomocnikowi do doręczeń

To kluczowa kwestia praktyczna. Jeżeli pismo zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi do doręczeń, termin do dokonania czynności procesowej biegnie od tej daty, a nie od momentu, gdy Ty faktycznie przeczytasz wiadomość lub odbierzesz skan pisma od tej osoby. Dlatego nie wybieraj kogoś przypadkowego.

W praktyce oznacza to ryzyko, że:

• przegapisz termin do zajęcia stanowiska,
• nie złożysz na czas apelacji lub zażalenia,
• nie odpowiesz na zobowiązanie sądu,
• nie uzupełnisz braków formalnych pisma.

Jeżeli zależy Ci na aktywnej ochronie interesów w sprawie, rozważ również ustanowienie pełnomocnika procesowego, a nie tylko osoby do odbioru korespondencji.

Co po stwierdzeniu nabycia spadku?

Samo stwierdzenie nabycia spadku nie dzieli jeszcze majątku między spadkobierców. Orzeczenie potwierdza tylko, kto i w jakim udziale dziedziczy. Jeżeli później pojawi się spór o konkretne składniki majątku, potrzebny może być dział spadku. Podstawą jest art. 1035 i nast. Kodeksu cywilnego w zw. z art. 680-689 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli w rodzinie istnieje konflikt co do mieszkania, domu, pieniędzy na rachunkach albo spłat, przydatne będzie wcześniejsze przygotowanie się do postępowania o dział spadku.

FAQ

Czy pełnomocnik do doręczeń może reprezentować mnie na rozprawie?

Nie zawsze. Jeżeli jest ustanowiony wyłącznie do doręczeń, jego rola ogranicza się do odbioru pism. Do reprezentacji w sprawie potrzebne jest pełnomocnictwo procesowe zgodne z art. 86-91 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy ustanowienie pełnomocnika do doręczeń kosztuje 17 zł?

Nie samo wskazanie takiej osoby. Opłata skarbowa 17 zł dotyczy co do zasady dokumentu pełnomocnictwa składanego w sprawie, głównie przy pełnomocnictwie procesowym, z uwzględnieniem ustawowych zwolnień wynikających z ustawy o opłacie skarbowej.

Czy mieszkając w UE też muszę mieć pełnomocnika do doręczeń?

Niekoniecznie. Znaczenie mają wyjątki z art. 1135⁵ Kodeksu postępowania cywilnego oraz treść pouczenia sądu. Trzeba ocenić konkretną sytuację procesową.

Czy brak przyjazdu na rozprawę oznacza utratę spadku?

Nie. O utracie prawa do spadku nie decyduje sama nieobecność na rozprawie. Kluczowe są przepisy o dziedziczeniu i ewentualne oświadczenie o odrzuceniu spadku z art. 1015 Kodeksu cywilnego.

Czy po stwierdzeniu nabycia spadku dostanę od razu swoją część majątku?

Nie. To postanowienie potwierdza tylko, kto dziedziczy i w jakim udziale. Faktyczny podział składników majątku zwykle wymaga umowy albo działu spadku.

Źródła

• art. 931-940, art. 1015 § 1 i § 2, art. 1035 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
• art. 86-91, art. 89 § 1, art. 1135⁵ § 1-3, art. 168 § 1, art. 680-689 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
• art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej oraz część IV załącznika do tej ustawy