Policjant z dzieckiem do 8 lat a służba w nocy, niedziele i święta

Czy policjant z małym dzieckiem może nie pełnić służby w nocy, niedziele i święta?

Tak, ale nie należy oceniać tej sytuacji wyłącznie według Kodeksu pracy. Policjant pozostaje w stosunku służbowym, a nie w zwykłym stosunku pracy, dlatego podstawowe znaczenie mają ustawa o Policji oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie czasu służby policjantów.

Aktualne przepisy rozporządzenia przewidują, że służba w niedzielę lub święto oraz w godzinach od 22.00 do 6.00 nie może być pełniona bez zgody przez policjanta opiekującego się dzieckiem do 8 lat, jeżeli z takiego uprawnienia nie korzysta drugie z rodziców lub opiekun. Ochrona dotyczy także policjanta będącego jedynym opiekunem dziecka do 8 lat albo osoby wymagającej stałej opieki.

W praktyce oznacza to, że sam fakt posiadania dzieci w wieku 3 i 6 lat nie usuwa automatycznie wszystkich służb weekendowych i nocnych z grafiku. Daje jednak podstawę do odmowy pełnienia takiej służby bez zgody, jeżeli spełnione są warunki rodzinne i organizacyjne wskazane w przepisach.

Jakie znaczenie ma działalność gospodarcza drugiego rodzica?

W opisanej sytuacji żona policjanta prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą. To ważne, ponieważ art. 79 ustawy o Policji odsyła do uprawnień pracowniczych związanych z rodzicielstwem, ale wprost reguluje także sytuację, gdy oboje rodzice są policjantami albo jedno z nich jest policjantem, a drugie pozostaje w stosunku pracy. Wtedy z takich uprawnień może korzystać jedno z nich.

Jeżeli drugi rodzic nie jest pracownikiem i nie pełni służby w formacji, w której przysługuje analogiczne uprawnienie, nie powinno się przyjmować, że korzysta z tego samego uprawnienia. Prowadzenie działalności gospodarczej samo w sobie nie jest korzystaniem z uprawnienia pracowniczego do odmowy pracy w nocy, niedziele i święta. Warto jednak w oświadczeniu do przełożonego wyraźnie wskazać, że drugi rodzic nie korzysta z analogicznego uprawnienia.

Jeżeli sytuacja drugiego rodzica jest nietypowa, na przykład jest funkcjonariuszem innej służby, pracownikiem korzystającym z ochrony rodzicielskiej albo pozostaje w kilku formach aktywności zawodowej, sprawę trzeba ocenić indywidualnie.

Czy obowiązek pełnienia służby w godzinach nocnych przez osoby mające dzieci jest zgodny z prawem?

Co do zasady Policja działa w systemie zapewniającym ciągłość służby, dlatego służby nocne, niedzielne i świąteczne są dopuszczalne. Nie oznacza to jednak, że każdy funkcjonariusz może być bez ograniczeń kierowany do takich służb mimo opieki nad małym dzieckiem.

Przy porze nocnej kluczowe jest to, że rodzic do 8 lat korzysta z ochrony przed wyznaczaniem do służby od 22.00 do 6.00 bez swojej zgody, jeżeli drugi rodzic lub opiekun nie korzysta w tym samym czasie z takiego uprawnienia. Podobna zasada dotyczy niedziel i świąt.

Służba ponad normę a rekompensata za dodatkowy czas służby

Ustawa o Policji przewiduje, że zadania służbowe policjanta powinny być ustalone tak, aby mogły zostać wykonane w ramach 40-godzinnego tygodnia służby, w okresach rozliczeniowych od 1 stycznia do 30 czerwca oraz od 1 lipca do 31 grudnia danego roku. Liczba godzin służby przekraczających tę normę co do zasady nie może przekraczać 8 godzin tygodniowo w okresie rozliczeniowym, choć przepisy przewidują wyjątki dla zadań o szczególnym charakterze związanych z ochroną bezpieczeństwa ludzi oraz porządku publicznego.

Za czas służby przekraczający normę policjantowi przysługuje czas wolny od służby w tym samym wymiarze albo, po zakończeniu okresu rozliczeniowego, rekompensata pieniężna. Jeżeli policjant chce czas wolny zamiast rekompensaty, powinien pilnować terminu na złożenie wniosku, ponieważ ustawa przewiduje w tym zakresie termin 10 dni od zakończenia okresu rozliczeniowego.

Ochrona rodzicielska i rozliczenie ponadnormatywnego czasu służby to dwie różne kwestie. Pierwsza odpowiada na pytanie, czy wolno wyznaczyć policjanta do służby w określonych porach bez jego zgody. Druga dotyczy tego, jak rozliczyć czas służby, który przekroczył normę.

Jak skorzystać z uprawnienia w praktyce?

Najlepszym rozwiązaniem jest złożenie pisemnego oświadczenia lub wniosku do przełożonego właściwego w sprawach osobowych. Dokument powinien być krótki, rzeczowy i możliwy do włączenia do dokumentacji służbowej.

W piśmie warto wskazać:

• że policjant sprawuje opiekę nad dzieckiem do ukończenia 8 lat,
• datę urodzenia dziecka albo dzieci, których dotyczy uprawnienie,
• że drugi rodzic lub opiekun nie korzysta z takiego uprawnienia w tym samym czasie,
• że policjant nie wyraża zgody na pełnienie służby w niedzielę, święta oraz w godzinach od 22.00 do 6.00, jeżeli chce skorzystać z ochrony w pełnym zakresie,
• od kiedy oświadczenie ma być uwzględniane przy planowaniu harmonogramu.

Jeżeli policjant nie chce całkowicie wyłączać takich służb, może udzielić zgody częściowej, na przykład na konkretne terminy albo na określony rodzaj służby. Dla bezpieczeństwa zgoda również powinna mieć formę pisemną, ponieważ później łatwiej ustalić, czego rzeczywiście dotyczyła.

Co zrobić, gdy przełożony odmawia uwzględnienia uprawnienia?

W pierwszej kolejności należy ustalić, czy przełożony kwestionuje samo prawo do ochrony, czy tylko zakres złożonego oświadczenia. Czasem problem wynika z braku informacji o sytuacji drugiego rodzica albo z nieprecyzyjnego wskazania, czy policjant nie wyraża zgody na wszystkie służby nocne i świąteczne, czy tylko na część z nich.

Jeżeli mimo wyjaśnień policjant nadal jest wyznaczany do służby objętej ochroną, warto złożyć pisemny wniosek o zmianę harmonogramu i powołać się na § 16 rozporządzenia w sprawie czasu służby policjantów oraz art. 79 ustawy o Policji. W razie potrzeby można też skorzystać z drogi służbowej, zwrócić się do komórki kadrowej albo skonsultować sprawę z prawnikiem.

Podsumowanie

Policjant, który opiekuje się dzieckiem do 8 lat, może korzystać z ochrony przed pełnieniem służby w niedzielę, święta oraz w godzinach od 22.00 do 6.00 bez swojej zgody, o ile drugi rodzic lub opiekun nie korzysta z takiego samego uprawnienia. Przy żonie prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą zasadniczo nie ma podstaw, aby uznać, że samo prowadzenie firmy wyłącza uprawnienie policjanta.

W sprawach kadrowych i służbowych, takich jak czas służby, urlopy czy wysługa lat, policjant powinien dbać o pisemne potwierdzenie swoich oświadczeń i wniosków. Ustne ustalenia bywają niewystarczające, zwłaszcza gdy harmonogram służby jest planowany z wyprzedzeniem.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w szczególności art. 33 i art. 79, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 636: tekst ustawy o Policji.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 11 września 2020 r. w sprawie czasu służby policjantów, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 401, w szczególności § 16: tekst rozporządzenia.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 178 § 2, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277: tekst Kodeksu pracy.
• Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 296: wykaz dni wolnych od pracy.