Powrót do wojska po zwolnieniu dyscyplinarnym

Powrót do służby po zwolnieniu dyscyplinarnym

W opisanej sytuacji najważniejsze są trzy dokumenty: orzeczenie dyscyplinarne, decyzja albo rozkaz personalny o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej oraz ewentualne rozstrzygnięcia w sprawie karnej albo wykroczeniowej związanej z prowadzeniem pojazdu po alkoholu. Bez sprawdzenia dat doręczenia i pouczeń nie da się odpowiedzialnie ocenić, czy jakikolwiek środek prawny jest jeszcze dostępny.

Od 23 kwietnia 2022 r. podstawowym aktem regulującym służbę wojskową jest ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. W sprawach zakończonych przed tą datą mogły mieć zastosowanie wcześniejsze przepisy, w szczególności ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Dlatego pierwszym krokiem powinno być ustalenie, na podstawie którego aktu prawnego i którego przepisu wydano rozstrzygnięcie o zwolnieniu.

Jeżeli zwolnienie nastąpiło na podstawie prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego, to trzeba odróżnić zaskarżenie samego orzeczenia dyscyplinarnego od zaskarżenia decyzji kadrowej wykonującej jego skutki. W praktyce podważenie samej decyzji o zwolnieniu może być niewystarczające, jeżeli nadal istnieje prawomocne orzeczenie, z którego zwolnienie wynikało.

O podobnych problemach związanych z ponownym podjęciem służby przeczytasz także w opracowaniu: powrót do służby.

Terminy na odwołanie od decyzji i orzeczeń

Jeżeli decyzja o zwolnieniu miała charakter decyzji administracyjnej, zastosowanie mogą mieć przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Zgodnie z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji stronie, chyba że przepisy szczególne przewidują inny termin.

Jeżeli strona uchybiła terminowi bez swojej winy, może żądać jego przywrócenia. Wynika to z art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 58 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego prośbę o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie trzeba dopełnić czynności, dla której termin był wyznaczony, czyli np. złożyć odwołanie.

Po uprawomocnieniu się decyzji i wyczerpaniu administracyjnego toku instancji możliwa bywa skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę wnosi się co do zasady w terminie 30 dni od dnia doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie.

Po upływie prawie roku od zdarzenia szansa na skuteczne przywrócenie terminu zwykle jest niewielka. Nie wystarczy powołać się ogólnie na trudną sytuację psychiczną. Trzeba wykazać, że istniała realna, niezawiniona przeszkoda w podjęciu czynności procesowej oraz że wniosek został złożony w ciągu 7 dni od jej ustania. Znaczenie mogą mieć dokumenty medyczne, okres leczenia, hospitalizacja, niezdolność do samodzielnego działania albo inne obiektywne okoliczności.

Podważenie decyzji o zwolnieniu dyscyplinarnym

Jeżeli żołnierz rzeczywiście prowadził pojazd po alkoholu, to samo powołanie się na żal, dotychczasową służbę albo bliski termin uzyskania stażu emerytalnego zwykle nie wystarczy do uchylenia rozstrzygnięcia. Trzeba znaleźć konkretną wadę prawną lub dowodową, np. nieprawidłowe doręczenie, błędne pouczenie, naruszenie prawa do obrony, wadliwy pomiar, brak możliwości wypowiedzenia się co do dowodów albo zastosowanie niewłaściwej podstawy prawnej.

W zależności od stopnia alkoholu w organizmie prowadzenie pojazdu może być kwalifikowane jako przestępstwo z art. 178a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny albo jako wykroczenie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Przy przestępstwie z art. 178a § 1 Kodeksu karnego sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego. Te rozstrzygnięcia mogą wpływać na ocenę nieposzlakowanej opinii i przydatności do służby.

W wyjątkowych sprawach można rozważać tryby nadzwyczajne w postępowaniu administracyjnym. Przykładowo art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego reguluje wznowienie postępowania, m.in. gdy decyzję wydano na podstawie fałszywych dowodów albo bez udziału strony bez jej winy. Z kolei art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, np. wydanie decyzji bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Są to jednak tryby wyjątkowe i nie zastępują zwykłego odwołania.

Jeżeli problem dotyczy samej odpowiedzialności dyscyplinarnej, przydatne może być także omówienie: dyscyplinarka żołnierza.

Czy brak pół roku do 15 lat służby daje prawo do emerytury wojskowej?

Prawo do emerytury wojskowej zależy od daty pierwszego powołania do zawodowej służby wojskowej i od stażu posiadanego w dniu zwolnienia. Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin emerytura wojskowa przysługuje żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, który w dniu zwolnienia posiada 15 lat służby wojskowej w Wojsku Polskim, z zastrzeżeniem przepisów dotyczących żołnierzy powołanych po raz pierwszy po 31 grudnia 2012 r.

Dla żołnierzy powołanych po raz pierwszy po 31 grudnia 2012 r. znaczenie ma art. 18a ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, który przewiduje wymóg co najmniej 25 lat służby wojskowej w Wojsku Polskim. Dlatego w każdej sprawie trzeba ustalić, czy dana osoba podlega jeszcze zasadzie 15 lat, czy już zasadzie 25 lat.

Jeżeli żołnierz w dniu zwolnienia miał 14 lat i 6 miesięcy służby, to co do zasady nie spełniał wymogu 15 lat wynikającego z art. 12 ustawy zaopatrzeniowej. Późniejsze ponowne powołanie do służby mogłoby mieć znaczenie dla przyszłego stażu emerytalnego, ale nie oznacza automatycznego nabycia świadczenia za okres brakujący w chwili poprzedniego zwolnienia.

Czy można ponownie ubiegać się o zawodową służbę wojskową?

Powrót do wojska po zwolnieniu dyscyplinarnym nie jest roszczeniem żołnierza, lecz nową procedurą powołania. Kandydat musi spełnić aktualne wymogi ustawowe i kwalifikacyjne. W praktyce weryfikowane są m.in. obywatelstwo, zdolność fizyczna i psychiczna, kwalifikacje, potrzeby Sił Zbrojnych, przebieg dotychczasowej służby, karalność oraz opinia.

Wcześniejsze zwolnienie dyscyplinarne, prowadzenie pojazdu po alkoholu, utrata prawa jazdy albo skazanie mogą istotnie obciążać ocenę kandydata. Jeżeli zapadł wyrok karny, trzeba sprawdzić, czy doszło do zatarcia skazania. W przypadku przestępstwa umyślnego znaczenie ma art. 106 Kodeksu karnego, zgodnie z którym z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, ale do czasu zatarcia informacja może wynikać z Krajowego Rejestru Karnego i negatywnie wpływać na ocenę kandydata.

Jeżeli natomiast rozstrzygnięcie dotyczyło wyłącznie wykroczenia, skutki dla powrotu do służby mogą być inne niż przy skazaniu za przestępstwo. Nadal jednak organ wojskowy może oceniać całokształt zachowania, zwłaszcza gdy zdarzenie było sprzeczne z dyscypliną wojskową i wymogami służby.

Co warto zrobić przed podjęciem działań?

W pierwszej kolejności należy zebrać dokumenty i ustalić chronologię sprawy. Szczególnie ważne są: data zdarzenia, wynik badania trzeźwości, kwalifikacja czynu, treść orzeczenia dyscyplinarnego, data doręczenia decyzji o zwolnieniu, pouczenia o odwołaniu, informacje o wniesionych środkach zaskarżenia oraz dokumentacja medyczna, jeżeli ma uzasadniać przywrócenie terminu.

Praktycznie warto przygotować krótką tabelę terminów i dokumentów. Jeżeli okaże się, że wszystkie zwykłe środki zaskarżenia są spóźnione, pozostaje ocenić, czy istnieją podstawy do przywrócenia terminu, wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Jeżeli nie ma podstaw do wzruszenia rozstrzygnięć, realniejszą drogą może być dopiero ponowne ubieganie się o służbę po uporządkowaniu sytuacji karnej, dyscyplinarnej i osobistej.

Podsumowanie

Po zwolnieniu dyscyplinarnym z wojska najtrudniejszą barierą są terminy. Jeżeli od doręczenia decyzji albo orzeczenia minął prawie rok, zwykłe odwołanie najczęściej będzie spóźnione. Przywrócenie terminu wymaga wykazania konkretnej, niezawinionej przeszkody i zachowania 7-dniowego terminu od jej ustania. Nadzwyczajne tryby, takie jak wznowienie postępowania albo stwierdzenie nieważności decyzji, są możliwe tylko przy szczególnych wadach prawnych.

Powrót do służby jest możliwy tylko jako ponowne ubieganie się o powołanie i zależy od spełnienia aktualnych wymogów oraz oceny organów wojskowych. Wcześniejsze zwolnienie dyscyplinarne i sprawa alkoholu za kierownicą mogą istotnie utrudnić pozytywną kwalifikację. W sprawach dotyczących zakończenia służby warto porównać także sytuację, w której występuje żołnierz kontraktowy, bo przyczyna zakończenia służby ma duże znaczenie dla dalszych uprawnień.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny: ISAP
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 58, art. 129, art. 145 i art. 156: ISAP
• Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności art. 53 § 1: ISAP
• Ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, w szczególności art. 12 i art. 18a ust. 1: ISAP
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 42 § 2, art. 106 i art. 178a § 1: ISAP
• Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 87 § 1: ISAP