Nieposzlakowana opinia członka korpusu służby cywilnej

Nieposzlakowana opinia w służbie cywilnej

Wymóg nieposzlakowanej opinii wynika wprost z art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej. Przepis ten stanowi, że w służbie cywilnej może być zatrudniona osoba, która korzysta z pełni praw publicznych, nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe, ma kwalifikacje wymagane na dane stanowisko oraz cieszy się nieposzlakowaną opinią.

Ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu sytuacji, które oznaczają brak nieposzlakowanej opinii. Jest to pojęcie ocenne. Oznacza to, że dyrektor generalny urzędu lub komisja rekrutacyjna nie powinni opierać się na samym haśle „komornik”, lecz na konkretnych okolicznościach: skąd powstały długi, czy osoba je spłaca, czy nie ukrywa faktów istotnych dla zatrudnienia, czy nie doszło do przestępstwa oraz czy jej zachowanie może podważać zaufanie do urzędu.

Warto odróżnić zwykłą egzekucję cywilną od prawomocnego skazania. Art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej wyklucza zatrudnienie osoby skazanej prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Zwykłe długi bankowe, pożyczki, chwilówki czy egzekucja z wynagrodzenia nie są same w sobie skazaniem karnym.

Godne zachowanie członka korpusu służby cywilnej

Zagadnienie zadłużenia należy analizować także przez pryzmat obowiązków członka korpusu służby cywilnej. Art. 76 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej stanowi, że członek korpusu służby cywilnej jest obowiązany godnie zachowywać się w służbie oraz poza nią.

Ten obowiązek doprecyzowuje § 14 zarządzenia nr 70 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz zasad etyki korpusu służby cywilnej. Zgodnie z tym przepisem zasada godnego zachowania polega w szczególności na wykonywaniu pracy z poszanowaniem reguł współżycia społecznego i kultury osobistej, życzliwości wobec ludzi oraz właściwym zachowaniu także poza pracą, z unikaniem zachowań mających negatywny wpływ na wizerunek państwa, służby cywilnej i urzędu.

W praktyce oznacza to, że urząd może oceniać nie tylko to, czy istnieje zadłużenie, lecz także to, czy zachowanie osoby zadłużonej jest uczciwe, odpowiedzialne i zgodne z zasadami współżycia społecznego. Długi powstałe wskutek choroby, utraty pracy albo błędnych decyzji finansowych, przy jednoczesnym realnym planie spłaty, będą oceniane inaczej niż zadłużenie związane z oszustwem, hazardem, ukrywaniem dochodów albo świadomym zaciąganiem kolejnych zobowiązań bez zamiaru ich regulowania.

Czy komornik przekreśla nieposzlakowaną opinię?

Sam fakt, że wynagrodzenie jest zajęte przez komornika, nie oznacza automatycznie braku nieposzlakowanej opinii. Egzekucja komornicza jest sposobem przymusowego dochodzenia należności, a nie karą za czyn zabroniony. Jeżeli dłużnik współpracuje, nie zaciąga nowych zobowiązań, spłaca zadłużenie i potrafi wyjaśnić przyczyny problemów finansowych, przemawia to na jego korzyść.

Inaczej może być wtedy, gdy zadłużenie jest skutkiem zachowań szczególnie nagannych. Przykładowo niealimentacja może mieć znaczenie nie tylko obyczajowe, lecz także karne. Art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny penalizuje uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeżeli łączna wysokość zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące. Art. 209 § 1a Kodeksu karnego przewiduje surowszą odpowiedzialność, gdy sprawca naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Również długi powstałe wskutek czynów zabronionych, wyłudzeń, fałszowania dokumentów albo działań sprzecznych z interesem urzędu mogą realnie podważać nieposzlakowaną opinię. W takim przypadku problemem nie jest sama egzekucja, ale zachowanie, które doprowadziło do zadłużenia.

Jakie informacje może żądać pracodawca przy rekrutacji?

Zakres danych, których pracodawca może żądać od kandydata do pracy, określa art. 22¹ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Przepis ten pozwala żądać od osoby ubiegającej się o zatrudnienie danych takich jak imię i nazwisko, data urodzenia, dane kontaktowe, wykształcenie, kwalifikacje zawodowe oraz przebieg dotychczasowego zatrudnienia, jeżeli jest to niezbędne do wykonywania pracy określonego rodzaju lub na określonym stanowisku.

Art. 22¹ § 4 Kodeksu pracy pozwala żądać innych danych tylko wtedy, gdy jest to niezbędne do zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa. W przypadku służby cywilnej takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 4 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, który dotyczy wymogów zatrudnienia, ale nie wprowadza ogólnego obowiązku ujawniania wszystkich długów cywilnych.

Co do zasady kandydat nie ma więc obowiązku samodzielnego informowania o każdym zadłużeniu, jeżeli pracodawca nie pyta o okoliczności istotne i nie ma podstawy prawnej do żądania takich danych. Nie wolno jednak składać fałszywych oświadczeń. Jeżeli pytanie dotyczy np. prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo, odpowiedź musi być zgodna z prawdą, ponieważ art. 4 pkt 3 ustawy o służbie cywilnej wiąże z tym bezpośredni wymóg zatrudnienia.

Egzekucja z wynagrodzenia po zatrudnieniu

Jeżeli kandydat zostanie zatrudniony, a komornik prowadzi egzekucję z wynagrodzenia, pracodawca zwykle dowie się o tym z zawiadomienia komornika. Art. 881 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego przewiduje zajęcie wynagrodzenia za pracę przez wezwanie pracodawcy, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia dłużnikowi, lecz przekazywał ją komornikowi albo składał na rachunek depozytowy.

Samo takie zawiadomienie nie powinno być traktowane jako automatyczna podstawa do negatywnych konsekwencji służbowych. Dla urzędnika służby cywilnej szczególne znaczenie ma jednak art. 71 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, zgodnie z którym rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej następuje, z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, w razie utraty nieposzlakowanej opinii.

Przepis art. 71 ust. 1 pkt 3 dotyczy urzędnika służby cywilnej, czyli osoby zatrudnionej na podstawie mianowania. W przypadku pracownika służby cywilnej zatrudnionego na podstawie umowy o pracę ewentualne rozwiązanie stosunku pracy wymagałoby oceny na podstawie przepisów prawa pracy i konkretnych okoliczności sprawy. Nie można więc przenosić automatycznie skutku przewidzianego dla urzędnika mianowanego na każdego pracownika urzędu.

Co może przemawiać na korzyść osoby zadłużonej?

W praktyce najważniejsze jest pokazanie, że zadłużenie nie wynika z lekceważenia prawa ani norm społecznych. Na korzyść kandydata lub pracownika mogą przemawiać w szczególności: regularne potrącenia i spłaty, brak nowych zobowiązań, ugody z wierzycielami, wyjaśnienie przyczyn zadłużenia, stabilizacja finansowa oraz dokumenty potwierdzające działania naprawcze.

Warto przygotować krótkie i rzeczowe wyjaśnienie, bez przerzucania winy na innych. Jeżeli długi powstały wskutek choroby, utraty pracy, pomocy rodzinie albo innych wyjątkowych zdarzeń, dobrze jest wskazać fakty i dokumenty. Jeżeli przyczyną były błędne decyzje finansowe, lepiej podkreślić, jakie konkretne działania zostały podjęte, aby sytuacja się nie powtórzyła.

Pomocne mogą być: zaświadczenie od komornika o stanie sprawy, harmonogram spłat, potwierdzenia przelewów, ugody z wierzycielami, dokumenty dotyczące leczenia lub utraty pracy, a także informacja, że nie toczą się postępowania karne związane z zadłużeniem.

Podsumowanie

Nieposzlakowana opinia w służbie cywilnej jest wymogiem ustawowym, ale nie oznacza, że każda osoba z komornikiem traci szansę na pracę w urzędzie. Art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej wymaga oceny reputacji i postawy kandydata, a art. 76 ust. 1 pkt 7 tej ustawy nakłada obowiązek godnego zachowania w służbie i poza nią. Ocena musi jednak uwzględniać konkretny stan faktyczny.

Najważniejsze są przyczyny zadłużenia, brak elementu przestępnego, sposób regulowania zobowiązań oraz ogólna postawa osoby. Zwykłe długi bankowe lub pożyczkowe, które są spłacane, nie powinny być utożsamiane z automatycznym brakiem nieposzlakowana opinia, choć w każdej sprawie pracodawca może badać całokształt okoliczności.

FAQ

Czy komornik oznacza brak nieposzlakowanej opinii?

Nie. Sama egzekucja komornicza nie oznacza automatycznie braku nieposzlakowanej opinii. Znaczenie ma to, dlaczego powstały długi, czy są spłacane i czy sytuacja nie wiąże się z czynem nagannym albo przestępstwem.

Czy urząd może zapytać kandydata o długi?

Zakres danych kandydata określa art. 22¹ § 1 Kodeksu pracy, a inne dane mogą być żądane zasadniczo wtedy, gdy wynika to z przepisu prawa. Długi cywilne nie należą do standardowego katalogu danych rekrutacyjnych, ale konkretne pytania mogą pojawić się, gdy mają związek z wymogami stanowiska lub nieposzlakowaną opinią.

Czy trzeba powiedzieć o zajęciu komorniczym podczas rozmowy o pracę?

Nie ma ogólnego obowiązku ujawniania każdego zajęcia komorniczego z własnej inicjatywy. Nie wolno jednak składać fałszywych oświadczeń, zwłaszcza gdy pytanie dotyczy wymogów ustawowych, np. skazania za umyślne przestępstwo.

Czy zaległe alimenty są oceniane surowiej niż zwykłe kredyty?

Tak, zaległe alimenty mogą być oceniane surowiej. W określonych warunkach uchylanie się od alimentów stanowi przestępstwo z art. 209 § 1 lub § 1a Kodeksu karnego, a poza tym jest zachowaniem szczególnie negatywnie odbieranym społecznie.

Czy urzędnik służby cywilnej może stracić pracę przez długi?

Może się tak zdarzyć tylko przy szczególnie negatywnej ocenie całokształtu zachowania. Art. 71 ust. 1 pkt 3 ustawy o służbie cywilnej przewiduje rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej w razie utraty nieposzlakowanej opinii, ale sama informacja o komorniku nie powinna wystarczać bez analizy okoliczności.

Źródła

• Art. 4 pkt 3 i pkt 5, art. 71 ust. 1 pkt 3, art. 76 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.
• Art. 22¹ § 1 i § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
• Art. 881 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 209 § 1 i § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
• § 14 zarządzenia nr 70 Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz zasad etyki korpusu służby cywilnej.
• Wyrok Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku, VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt VI P 661/16.