Wniosek o paszport w konsulacie a list gończy

Czy konsul widzi polski list gończy przy wniosku o paszport?

Wniosek o paszport składany w polskim konsulacie jest obsługiwany według aktualnej ustawy o dokumentach paszportowych. Konsul jest organem paszportowym, a wniosek jest sporządzany elektronicznie na podstawie danych podanych przez wnioskodawcę oraz danych dostępnych w rejestrach, w tym w Rejestrze Dokumentów Paszportowych.

Trzeba odróżnić dwie rzeczy. Po pierwsze, osobę może dotyczyć list gończy wydany w postępowaniu karnym. Po drugie, w systemie paszportowym mogą istnieć odrębne ograniczenia prawa do posiadania dokumentu paszportowego, takie jak wniosek o odmowę wydania paszportu, wniosek o unieważnienie paszportu, zakaz opuszczania kraju połączony z zatrzymaniem dokumentu albo zakaz wydania dokumentu.

Jeżeli istnieje wyłącznie list gończy, bez formalnego wniosku właściwego organu o odmowę wydania paszportu i bez ograniczenia dotyczącego dokumentu paszportowego, sama ustawa paszportowa nie przewiduje automatycznej odmowy tylko dlatego, że osoba jest poszukiwana. Nie oznacza to jednak gwarancji pełnej anonimowości. Złożenie wniosku w konsulacie jest czynnością urzędową, wymaga podania danych i może pozostawić ślad w dokumentacji paszportowej.

Odmowa wydania paszportu na wniosek sądu lub prokuratora

Aktualna ustawa o dokumentach paszportowych przewiduje, że organ paszportowy odmawia wydania dokumentu paszportowego m.in. na wniosek sądu prowadzącego przeciwko osobie ubiegającej się o paszport postępowanie karne, postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe, postępowanie w sprawie nieletniego lub określone postępowanie cywilne. Odmowa może nastąpić także na wniosek organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze albo organu postępowania wykonawczego w sprawie karnej.

W praktyce oznacza to, że o wyniku wniosku paszportowego nie decyduje sam fakt istnienia sprawy karnej, lecz to, czy odpowiedni organ procesowy skorzystał z ustawowego narzędzia i złożył formalny wniosek dotyczący paszportu. Jeżeli taki wniosek istnieje, decyzja odmowna w przypadkach karnych jest szczególnie dotkliwa, ponieważ ustawa wyłącza zwykłe odwołanie od decyzji wydanej na tej podstawie.

Podobny problem pojawia się przy wniosku o wyrobienie nowego paszportu w konsulacie a europejski nakaz aresztowania, gdzie również trzeba ustalić, czy przeszkoda wynika z samego postępowania, czy z formalnego ograniczenia prawa do dokumentu.

Zakaz opuszczania kraju i zatrzymanie paszportu

Zgodnie z art. 277 § 1 Kodeksu postępowania karnego, w razie uzasadnionej obawy ucieczki można zastosować wobec oskarżonego środek zapobiegawczy w postaci zakazu opuszczania kraju. Zakaz ten może być połączony z zatrzymaniem paszportu lub innego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy albo z zakazem wydania takiego dokumentu. Osobno omawiamy praktyczne skutki zakazu opuszczania kraju dla możliwości wyjazdu za granicę.

Ten środek ma bezpośrednie znaczenie dla spraw paszportowych. Rejestr Dokumentów Paszportowych obejmuje informacje o zastosowaniu, uchyleniu lub zmianie prawomocnego środka zapobiegawczego w postaci zakazu opuszczania kraju połączonego z zatrzymaniem dokumentu paszportowego, a także informacje o tymczasowym zatrzymaniu dokumentu paszportowego przez uprawniony organ.

Jeżeli więc wobec osoby poszukiwanej poza listem gończym zastosowano również zakaz opuszczania kraju, zatrzymano paszport albo zakazano wydania dokumentu, konsul może mieć podstawę do odmowy wydania paszportu lub do wstrzymania czynności do czasu wyjaśnienia wpisu z właściwym organem.

Unieważnienie paszportu osoby poszukiwanej

Odrębną kwestią jest unieważnienie już wydanego paszportu. Ustawa paszportowa przewiduje unieważnienie dokumentu w okresie jego ważności m.in. na wniosek sądu prowadzącego przeciwko posiadaczowi paszportu postępowanie karne albo na wniosek organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze bądź wykonawcze w sprawie karnej.

Jeżeli taki wniosek zostanie złożony, unieważnienie następuje w drodze decyzji, od której ustawa również nie przewiduje odwołania. Wpis o takim zdarzeniu znajduje się w Rejestrze Dokumentów Paszportowych i ma znaczenie przy kolejnych czynnościach paszportowych, w tym przy próbie wyrobienia nowego dokumentu w konsulacie.

W praktyce warto więc najpierw ustalić, czy problem dotyczy samego przedawnionego lub wygasającego dokumentu, czy też istnieje formalne unieważnienie paszportu albo wniosek organu ścigania o odmowę wydania nowego paszportu.

Co z Wielką Brytanią po brexicie?

Fragment starszych opracowań, że Wielka Brytania po brexicie nie ma nowych rozwiązań zastępujących europejski nakaz aresztowania, jest obecnie nieaktualny. Po zakończeniu okresu przejściowego Wielka Brytania nie uczestniczy już w klasycznym mechanizmie europejskiego nakazu aresztowania, ale współpraca w sprawach osób poszukiwanych została uregulowana w Umowie o handlu i współpracy między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem.

W relacjach Polska–Wielka Brytania możliwe jest obecnie przekazanie osoby poszukiwanej na podstawie nakazu aresztowania przewidzianego w tej umowie oraz w polskich przepisach wykonawczych. Nie jest to klasyczny ENA z rozdziału dotyczącego państw członkowskich Unii Europejskiej, ale mechanizm jest do niego zbliżony i służy współpracy sądowej w sprawach karnych.

Samo złożenie wniosku o paszport w konsulacie nie powoduje automatycznie wydania takiego nakazu. Decyzja o wystąpieniu o przekazanie osoby z Wielkiej Brytanii zależy od organów prowadzących sprawę, rodzaju czynu, etapu postępowania, wymiaru grożącej lub orzeczonej kary oraz przesłanek wynikających z umowy międzynarodowej i prawa krajowego.

Czy wniosek paszportowy może ujawnić miejsce pobytu?

Nie można rzetelnie zapewnić, że wniosek paszportowy pozostanie bez znaczenia dla organów prowadzących sprawę. Konsulat działa w systemie administracji publicznej, przetwarza dane wnioskodawcy i realizuje czynności w rejestrach państwowych. Jeżeli w sprawie istnieją aktywne ograniczenia paszportowe, organ paszportowy będzie musiał je uwzględnić.

Inną kwestią jest to, czy sam fakt złożenia wniosku zostanie wykorzystany przez organy ścigania do ustalenia miejsca pobytu i podjęcia dalszych działań. To zależy od konkretnej sprawy, aktywności organu prowadzącego postępowanie, treści wpisów w rejestrach oraz zakresu współpracy międzynarodowej. Z punktu widzenia osoby poszukiwanej bezpieczniejszą drogą jest uzyskanie informacji o stanie sprawy przez obrońcę, a nie samodzielne testowanie systemu paszportowego.

Przedawnienie sprawy a list gończy

Nie należy automatycznie zakładać, że sprawa zakończy się z dniem, który osoba poszukiwana uznaje za datę przedawnienia. Inaczej liczy się przedawnienie karalności, inaczej przedawnienie wykonania kary, a jeszcze inaczej ocenia się skutki prawomocnego wyroku, zawieszenia postępowania, przepisów przejściowych lub czynności procesowych podejmowanych przez organy.

W sprawie z listem gończym konieczne jest sprawdzenie, czy chodzi o postępowanie przygotowawcze, postępowanie sądowe, wykonanie prawomocnej kary, zarządzenie wykonania kary warunkowo zawieszonej, czy inną sytuację. Dopiero po analizie akt można ocenić, czy przedawnienie rzeczywiście nastąpiło albo kiedy może nastąpić.

Co praktycznie zrobić przed złożeniem wniosku?

Najrozsądniej ustalić przez adwokata lub radcę prawnego aktualny status sprawy w Polsce. Pełnomocnik może sprawdzić, jaki organ prowadzi sprawę, czy list gończy jest nadal aktualny, czy istnieje postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, czy wydano nakaz aresztowania do Wielkiej Brytanii, a także czy sąd lub prokurator wystąpił o odmowę wydania albo unieważnienie paszportu.

Po takiej analizie można dobrać właściwe działanie: wniosek o uchylenie listu gończego, wniosek o uchylenie tymczasowego aresztowania, dobrowolne stawiennictwo po uzgodnieniu warunków, działania w postępowaniu wykonawczym albo ocena przedawnienia. Działanie bez tej wiedzy może narazić osobę poszukiwaną na zatrzymanie, odmowę paszportu lub uruchomienie procedury przekazania.

FAQ

Czy list gończy automatycznie blokuje wydanie paszportu?

Nie zawsze. List gończy sam w sobie nie jest tym samym co wniosek o odmowę wydania paszportu, zakaz wydania dokumentu albo unieważnienie paszportu. O wyniku sprawy decydują konkretne wpisy i decyzje organów.

Czy konsul może wydać paszport osobie poszukiwanej?

Może przyjąć wniosek i prowadzić sprawę paszportową, ale musi uwzględnić dane z rejestrów oraz formalne ograniczenia prawa do dokumentu. Jeżeli sąd lub prokurator złożył właściwy wniosek, wydanie paszportu może być odmówione.

Czy po brexicie Polska może doprowadzić do zatrzymania osoby w Wielkiej Brytanii?

Tak, jest to możliwe, ale nie odbywa się już w klasycznym trybie europejskiego nakazu aresztowania stosowanego między państwami członkowskimi UE. Obecnie podstawą jest mechanizm nakazu aresztowania i przekazania osób wynikający z umowy UE–UK oraz przepisów wykonawczych.

Czy wniosek o paszport może spowodować wydanie nakazu aresztowania?

Sam wniosek paszportowy nie wydaje nakazu automatycznie. Może jednak ujawnić aktywne ograniczenia albo zwrócić uwagę na sprawę. Decyzja o wystąpieniu z nakazem zależy od organu prowadzącego postępowanie i przesłanek konkretnej sprawy.

Czy można bezpiecznie czekać na przedawnienie?

Nie należy tego zakładać bez analizy akt. Przedawnienie zależy od rodzaju czynu, etapu sprawy, ewentualnego wyroku, postępowania wykonawczego i czynności procesowych. Osoba poszukiwana powinna sprawdzić sprawę przez obrońcę.

Źródła

• Ustawa z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych, w szczególności art. 31, art. 54, art. 70, art. 72 oraz art. 78–82.
• Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 277 § 1 dotyczący zakazu opuszczania kraju.
• Ustawa z dnia 14 kwietnia 2023 r. o wykonaniu Umowy o handlu i współpracy między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w zakresie współpracy sądowej w sprawach karnych.
• Umowa o handlu i współpracy między Unią Europejską a Zjednoczonym Królestwem, część dotycząca współpracy organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.