Praca członka w dwóch rolniczych spółdzielniach

Czy członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej może pracować w drugiej spółdzielni?

Zasadnicza odpowiedź jest korzystna: sama ustawa Prawo spółdzielcze nie przewiduje ogólnego zakazu, aby ta sama osoba była członkiem dwóch rolniczych spółdzielni produkcyjnych. Oznacza to, że członek jednej RSP może ubiegać się o przyjęcie do drugiej, jeżeli spełnia warunki członkostwa i nie narusza postanowień statutów.

Najważniejsze jest jednak to, aby nie ograniczać analizy wyłącznie do ustawy. W praktyce o dopuszczalności i bezpieczeństwie takiego rozwiązania decydują przede wszystkim: statut obecnej spółdzielni, statut drugiej spółdzielni, zakres obowiązków, uchwały organów spółdzielni oraz ewentualne zobowiązania dotyczące poufności, zakazu konkurencji lub konfliktu interesów.

W przypadku stanowiska głównej księgowej szczególne znaczenie ma także dostęp do danych finansowych i organizacyjnych. Nawet jeżeli członkostwo w dwóch spółdzielniach jest dopuszczalne, trzeba upewnić się, że praca w drugiej jednostce nie naruszy obowiązków lojalności, tajemnicy przedsiębiorstwa, zasad ochrony danych ani wewnętrznych regulacji dotyczących dokumentów księgowych.

Kto może być członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej?

Zgodnie z art. 139 § 1 Prawa spółdzielczego członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej mogą być rolnicy będący właścicielami lub posiadaczami samoistnymi gruntów rolnych, dzierżawcami, użytkownikami albo innymi posiadaczami zależnymi gruntów rolnych.

Ustawa dopuszcza również członkostwo innych osób, jeżeli mają kwalifikacje przydatne do pracy w spółdzielni. To istotne w przypadku księgowej, specjalisty ds. kadr, mechanika, technologa, zootechnika lub innej osoby, której kompetencje są potrzebne do działalności spółdzielni, mimo że nie musi ona sama prowadzić gospodarstwa rolnego.

Przyjęcie do spółdzielni wymaga jednak zachowania procedury wynikającej z ustawy i statutu. Należy więc sprawdzić, kto decyduje o przyjęciu członka, jakie dokumenty trzeba złożyć, czy wymagane jest zadeklarowanie udziałów lub wkładów oraz od kiedy powstaje obowiązek pracy na rzecz spółdzielni.

Praca członka spółdzielni a umowa o pracę

Praca członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej ma szczególny charakter. Zgodnie z art. 155 § 1 Prawa spółdzielczego zdolny do pracy członek spółdzielni ma prawo i obowiązek pracować w spółdzielni w rozmiarze ustalanym corocznie przez zarząd, stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej. Przy przydzielaniu pracy spółdzielnia powinna uwzględniać kwalifikacje zawodowe i osobiste członka.

Oznacza to, że członek RSP nie jest zwykłym pracownikiem zatrudnionym na podstawie Kodeksu pracy. Jego praca wynika ze stosunku członkostwa, a nie z odrębnej umowy o pracę zawartej z własną spółdzielnią. Inaczej wygląda sytuacja osób niebędących członkami: zgodnie z art. 157 Prawa spółdzielczego spółdzielnia może zatrudniać takie osoby na podstawie umowy o pracę albo innego stosunku prawnego, którego przedmiotem jest świadczenie pracy.

Stanowisko to potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego. W wyroku z 16 listopada 2000 r., sygn. I CKN 311/00, wskazano, że pomiędzy członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej a spółdzielnią nie zachodzi odrębny od stosunku członkostwa stosunek pracy. W postanowieniu z 9 stycznia 2008 r., sygn. III UK 92/07, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nawet uchwała walnego zgromadzenia przewidująca pracę członków na takich samych warunkach jak pracownicy nie zmienia charakteru prawnego ich zatrudnienia. Podobne stanowisko wyrażono w wyroku z 8 grudnia 2009 r., sygn. I UK 186/09.

Statut i obowiązki wobec obu spółdzielni

Skoro ustawa nie zakazuje wprost członkostwa w dwóch RSP, kluczowe znaczenie ma statut. To w nim mogą znajdować się postanowienia dotyczące obowiązku osobistej pracy, dyspozycyjności, wykonywania uchwał organów, obowiązku lojalności, zakazu działalności konkurencyjnej, odpowiedzialności członkowskiej, zasad korzystania z dokumentów oraz procedury wykluczenia albo wykreślenia członka.

Jeżeli statut którejkolwiek ze spółdzielni przewiduje ograniczenia, trzeba ocenić, czy są one ważne i jak daleko sięgają. Inaczej należy traktować ogólny obowiązek dbania o dobro spółdzielni, a inaczej wyraźny zakaz świadczenia usług księgowych na rzecz konkurencyjnej jednostki. W razie wątpliwości bezpieczne jest uzyskanie pisemnej zgody właściwego organu spółdzielni lub uchwały dopuszczającej dodatkowe zaangażowanie.

Statut i uchwały organów mają znaczenie nie tylko przy bieżącej pracy członka, ale także przy sprawach organizacyjnych, takich jak likwidacja spółdzielni i wybór likwidatora. Dlatego przed podjęciem dodatkowej funkcji warto sprawdzić dokumenty wewnętrzne obu podmiotów, a nie poprzestawać na samej ogólnej zasadzie ustawowej.

Składki ZUS członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej

Członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych są odrębną kategorią osób podlegających ubezpieczeniom społecznym. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Art. 13 pkt 3 tej ustawy wskazuje, że członkowie spółdzielni podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia wykonywania pracy na rzecz spółdzielni do dnia zakończenia jej wykonywania. W praktyce oznacza to, że sama formalna przynależność do spółdzielni może nie wystarczać do ustalenia okresu ubezpieczenia, jeżeli nie wiąże się z rozpoczęciem wykonywania pracy, ale przy aktywnej pracy członka obowiązek składkowy zasadniczo powstaje.

Jeżeli ta sama osoba wykonuje pracę jako członek dwóch rolniczych spółdzielni produkcyjnych, należy przyjąć, że każdy z tych stosunków członkostwa może stanowić odrębny tytuł do ubezpieczeń. Każda spółdzielnia powinna więc ocenić swoje obowiązki jako płatnika składek, dokonać właściwych zgłoszeń i rozliczać składki od należności przysługujących członkowi z pracy w tej spółdzielni.

Emeryt jako członek spółdzielni a obowiązek ubezpieczenia

Fakt posiadania prawa do emerytury nie zwalnia automatycznie z obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Art. 9 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje, że osoby mające ustalone prawo do emerytury lub renty, jeżeli należą do kategorii wskazanych w tym przepisie, w tym członkowie spółdzielni, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

W konsekwencji emeryt będący członkiem RSP i wykonujący pracę na rzecz spółdzielni nadal powinien być rozliczany w ZUS. Jeżeli pracuje jako członek w dwóch spółdzielniach, trzeba osobno ocenić obowiązki każdej z nich. Nie należy zakładać, że składki opłacane w jednej spółdzielni automatycznie wyłączają obowiązki drugiej.

Oddzielnie warto sprawdzić wpływ dodatkowego przychodu na samo świadczenie emerytalne albo rentowe. Co do zasady osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, nie muszą obawiać się zmniejszenia lub zawieszenia emerytury z powodu dorabiania. Inaczej może być przy wcześniejszej emeryturze, rencie lub świadczeniach, dla których przepisy przewidują limity przychodu. Te limity są zmienne, dlatego w konkretnej sprawie trzeba sprawdzić aktualne komunikaty ZUS i rodzaj pobieranego świadczenia.

FAQ

Czy Prawo spółdzielcze zakazuje członkostwa w dwóch RSP?

Nie. Ustawa nie zawiera ogólnego zakazu członkostwa w dwóch rolniczych spółdzielniach produkcyjnych. Trzeba jednak sprawdzić statuty obu spółdzielni i zakres obowiązków członka.

Czy członek RSP może zawrzeć z własną spółdzielnią umowę o pracę?

Co do zasady praca członka RSP wynika ze stosunku członkostwa, a nie z odrębnej umowy o pracę. Umowa o pracę może być stosowana wobec osób, które nie są członkami spółdzielni, jeżeli spółdzielnia zatrudnia je na zasadach ogólnych.

Czy emeryt pracujący jako członek RSP podlega składkom ZUS?

Tak. Ustalone prawo do emerytury nie wyłącza automatycznie obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z tytułu pracy jako członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej.

Czy składki trzeba opłacać z obu spółdzielni?

Jeżeli osoba wykonuje pracę jako członek dwóch spółdzielni, każdy z tych tytułów należy ocenić odrębnie. W praktyce może to oznaczać obowiązek zgłoszenia i rozliczania składek przez każdą ze spółdzielni.

Co sprawdzić przed podjęciem pracy w drugiej spółdzielni?

Należy sprawdzić statuty obu spółdzielni, uchwały organów, zakres obowiązków, zasady dostępu do dokumentów, ewentualny zakaz konkurencji, obowiązki poufności oraz wpływ dodatkowego przychodu na emeryturę lub rentę.

Źródła

• Ustawa z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 521, w szczególności art. 139, art. 155, art. 156 i art. 157 – ELI/Dziennik Ustaw.
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jednolity: Dz. U. z 2026 r. poz. 199, w szczególności art. 6 ust. 1 pkt 3, art. 9 ust. 4 i art. 13 pkt 3 – ELI/Dziennik Ustaw.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2008 r., sygn. III UK 92/07 – orzeczenie SN.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2009 r., sygn. I UK 186/09 – orzeczenie SN.