Rada nadzorcza spółdzielni po zmianie statutu a wpis do KRS

Zmiana liczby członków rady nadzorczej a skuteczność wpisu do KRS

Jeżeli liczba członków rady nadzorczej spółdzielni mieszkaniowej wynika ze statutu, jej zmniejszenie z 9 do 6 osób jest zmianą statutu. Zgodnie z art. 12a § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze uchwała walnego zgromadzenia w sprawie zmiany statutu wymaga większości 2/3 głosów. Zgodnie natomiast z art. 12a § 3 tej ustawy zmiana statutu nie wywołuje skutków prawnych przed jej wpisaniem do Krajowego Rejestru Sądowego.

Oznacza to, że zapis w projekcie uchwały: „Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia” nie wystarczy, aby nowa liczba członków rady obowiązywała już od dnia walnego zgromadzenia. W zakresie, w jakim uchwała zmienia statut, jej skuteczność wobec spółdzielni, członków i osób trzecich jest odroczona do chwili wpisu zmiany statutu do KRS.

Zarząd spółdzielni powinien zgłosić zmianę statutu do KRS w terminie wynikającym z art. 12a § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze. Jeżeli oprócz zmiany statutu zachodzi konieczność ujawnienia zmian w składzie organów w rejestrze, należy uwzględnić także ogólny termin z art. 22 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z którym wniosek o wpis powinien być złożony nie później niż w terminie 7 dni od dnia zdarzenia uzasadniającego dokonanie wpisu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Czy można wybrać radę w zmniejszonym składzie przed wpisem zmiany statutu?

Co do zasady, do dnia wpisu zmiany statutu do KRS obowiązuje dotychczasowy statut. Jeżeli aktualny statut przewiduje 9 członków rady nadzorczej, wybór tylko 6 osób na nową kadencję przed skuteczną rejestracją zmiany statutu może zostać zakwestionowany jako wybór sprzeczny z obowiązującym statutem. Podstawą takiej oceny jest art. 12a § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze w związku z postanowieniami statutu określającymi liczebność rady.

W praktyce bezpieczniejsze są dwa rozwiązania. Pierwsze polega na tym, że walne zgromadzenie najpierw podejmuje uchwałę o zmianie statutu, zarząd zgłasza ją do KRS, a wybór rady w nowej liczbie następuje dopiero po wpisie zmiany statutu. Drugie rozwiązanie polega na podjęciu uchwały wyborczej z wyraźnym zastrzeżeniem, że wybór rady w nowej liczbie staje się skuteczny dopiero z chwilą wpisu zmiany statutu do KRS. Takie rozwiązanie również powinno być ocenione przez pryzmat konkretnego statutu i regulaminu obrad walnego zgromadzenia.

Jeżeli natomiast walne zgromadzenie wybierze 6-osobową radę od razu, a wpis zmiany statutu jeszcze nie nastąpił, powstaje ryzyko sporu o ważność ukonstytuowania się rady i skuteczność jej uchwał. Ryzyko jest szczególnie duże wtedy, gdy rada podejmuje ważne decyzje finansowe, personalne lub dotyczące zarządu.

Od kiedy działa wpis zmiany statutu do KRS?

W sprawach rejestrowych znaczenie ma art. 694⁵ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten stanowi, że postanowienia sądu rejestrowego co do istoty sprawy są skuteczne i wykonalne z chwilą ich wydania. W praktyce oznacza to, że wpis zmiany statutu do KRS wywołuje skutki od chwili dokonania wpisu, a nie dopiero od uprawomocnienia się postanowienia.

Nie zmienia to jednak możliwości kwestionowania uchwał walnego zgromadzenia na zasadach przewidzianych w art. 42 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze. Zgodnie z art. 42 § 2 tej ustawy uchwała sprzeczna z ustawą jest nieważna. Zgodnie z art. 42 § 3 tej ustawy uchwała sprzeczna z postanowieniami statutu, dobrymi obyczajami, godząca w interesy spółdzielni albo mająca na celu pokrzywdzenie członka może być zaskarżona do sądu. Ocena zależy od treści uchwały, sposobu zwołania walnego zgromadzenia, treści statutu i tego, czy naruszenie mogło mieć wpływ na wynik głosowania.

Czy stara rada może działać do czasu wpisu?

Jeżeli kadencja dotychczasowej rady nadzorczej jeszcze trwa, a statut nie stanowi inaczej, dotychczasowa rada powinna działać do czasu zakończenia kadencji albo skutecznego wyboru nowej rady. Podstawą funkcjonowania rady jest art. 45 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, zgodnie z którym rada składa się co najmniej z trzech członków wybranych stosownie do postanowień statutu. W spółdzielniach mieszkaniowych należy dodatkowo uwzględnić art. 8² ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, który wprowadza szczególne zasady dotyczące rady nadzorczej, w tym ograniczenia kadencyjne i zakazy dotyczące członkostwa w radzie.

Jeżeli kadencja dotychczasowej rady wygasa, a nowa rada została wybrana w liczbie niezgodnej z aktualnie obowiązującym statutem, sytuacja wymaga ostrożności. W orzecznictwie dopuszczano możliwość działania organu kolegialnego w składzie niepełnym, jeżeli organ nadal liczy co najmniej minimalną liczbę członków, a uchwały zapadają przy zachowaniu wymaganego kworum. W odniesieniu do spółdzielni wskazywano m.in. na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1987 r., sygn. III PZP 30/87, oraz na wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. I ACa 271/13. Nie jest to jednak przepis, który automatycznie legalizuje każdy pomniejszony skład rady.

Trzeba odróżnić sytuację, w której rada została prawidłowo wybrana, ale później jej skład zmniejszył się np. wskutek rezygnacji, od sytuacji, w której już sam wybór nastąpił w liczbie sprzecznej z obowiązującym statutem. W pierwszym przypadku łatwiej bronić ciągłości działania organu. W drugim przypadku ryzyko podważenia uchwał jest większe.

Czy Kodeks cywilny reguluje funkcjonowanie rady nadzorczej spółdzielni?

Kodeks cywilny nie zawiera samodzielnych zasad działania rady nadzorczej spółdzielni. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze w sprawach nieuregulowanych tą ustawą do spółdzielni stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Jest to jednak odesłanie pomocnicze. Nie można na jego podstawie pominąć przepisów Prawa spółdzielczego, ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych ani statutu.

W sprawie liczebności rady nadzorczej podstawowe znaczenie mają: art. 45 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze, który wymaga wyboru członków rady stosownie do statutu, art. 12a § 3 tej ustawy, który przesuwa skuteczność zmiany statutu do chwili wpisu do KRS, oraz postanowienia statutu konkretnej spółdzielni. Jeżeli statut przewiduje termin ukonstytuowania się rady, np. 14 dni od wyboru, termin ten należy stosować do rady wybranej skutecznie, czyli zgodnie z obowiązującymi w danym czasie postanowieniami statutu.

Kompetencje rady nadzorczej spółdzielni

Zakres działania rady nadzorczej określa przede wszystkim art. 46 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze. Zgodnie z tym przepisem do rady należy m.in. uchwalanie planów gospodarczych i programów działalności społecznej i kulturalnej, nadzór i kontrola działalności spółdzielni, badanie sprawozdań, rozpatrywanie skarg na działalność zarządu, składanie walnemu zgromadzeniu sprawozdań oraz podejmowanie uchwał w sprawach czynności prawnych między spółdzielnią a członkiem zarządu.

Na podstawie art. 46 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze statut może zastrzec do zakresu działania rady nadzorczej także inne uprawnienia. Dlatego w spółdzielni mieszkaniowej szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy statut powierza radzie np. określone decyzje dotyczące gospodarki zasobami mieszkaniowymi, regulaminów, wynagrodzeń, struktury organizacyjnej albo kontroli zarządu.

Członkowie rady powinni pamiętać również o odpowiedzialności. Art. 58 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze przewiduje odpowiedzialność członka organu spółdzielni za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem albo statutem, chyba że nie ponosi winy. W praktyce podejmowanie uchwał przez organ wybrany w wadliwym trybie może zwiększać ryzyko odpowiedzialności oraz ryzyko sporów wewnątrz spółdzielni.

Jak przeprowadzić zmianę bezpiecznie?

Najbezpieczniejszy wariant organizacyjny wygląda następująco:

Jeżeli spółdzielnia chce przeprowadzić zmianę i wybór na jednym walnym zgromadzeniu, uchwały powinny być bardzo precyzyjne. W uchwale o zmianie statutu należy unikać sformułowania sugerującego natychmiastową skuteczność wbrew art. 12a § 3 Prawa spółdzielczego. W uchwale wyborczej warto wskazać, czy wybór dotyczy rady działającej po wpisie zmiany statutu do KRS, czy też wybierani są członkowie zgodnie z dotychczasowym statutem.

FAQ

Podsumowanie

Rada nadzorcza spółdzielni mieszkaniowej nie może opierać swojego działania wyłącznie na uchwale o zmianie liczby członków rady, jeżeli ta zmiana wymaga zmiany statutu i nie została jeszcze wpisana do KRS. Art. 12a § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze przesądza, że zmiana statutu nie wywołuje skutków prawnych przed wpisem. Do tego czasu należy stosować dotychczasowy statut.

W opisanej sytuacji najbezpieczniej przyjąć, że nowy 6-osobowy model rady zacznie działać dopiero po wpisie zmiany statutu do KRS. Do tego momentu spółdzielnia powinna unikać podejmowania przez pomniejszoną radę decyzji, które mogą wywołać spór co do ważności uchwał, odpowiedzialności członków organu lub reprezentacji spółdzielni.

Źródła

• Art. 1 § 2, art. 12a § 1-3, art. 42 § 2-4, art. 45 § 1, art. 46 § 1-2 oraz art. 58 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze.
• Art. 8² ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych.
• Art. 22 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym.
• Art. 694⁵ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1987 r., sygn. III PZP 30/87.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. I ACa 271/13.