Wyrok w zawieszeniu i wyjazd za granicę

Wyrok w zawieszeniu a wyjazd za granicę

Warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności jest uregulowane w art. 69-75 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Zgodnie z art. 70 § 1 Kodeksu karnego okres próby co do zasady wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się wyroku. W określonych sprawach, na przykład wobec sprawcy młodocianego albo sprawcy przemocy domowej, okres próby może być dłuższy, co wynika z art. 70 § 2 Kodeksu karnego.

Polskie przepisy nie przewidują ogólnego zakazu wyjazdu za granicę dla każdej osoby skazanej na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Problem powstaje wtedy, gdy skazany został oddany pod dozór kuratora albo nałożono na niego obowiązki z art. 72 § 1 Kodeksu karnego, a następnie przestał odbierać korespondencję, nie informował o miejscu pobytu i nie utrzymywał kontaktu z kuratorem.

Jeżeli wątpliwość dotyczy już nie wykonywania obowiązków w czasie próby, lecz momentu ich ustania, osobno wyjaśniamy, kiedy kończy się dozór kuratora i od czego zależy jego formalne zakończenie.

W okresie próby skazany ma obowiązek przestrzegania porządku prawnego, a jeżeli pozostaje pod dozorem, powinien współpracować z kuratorem. Obowiązki skazanego w toku dozoru wynikają z art. 169 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy. W praktyce oznacza to konieczność stawiania się na wezwania, udzielania wyjaśnień i informowania o zmianie miejsca pobytu, jeżeli wynika to z dozoru lub poleceń kuratora.

Kiedy sąd może odwiesić wyrok?

Potoczne określenie „odwieszenie wyroku” oznacza zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolności, która wcześniej była warunkowo zawieszona. Podstawą jest art. 75 Kodeksu karnego.

Na podstawie art. 75 § 1 Kodeksu karnego sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne i został za nie prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Jest to przypadek obligatoryjny.

Na podstawie art. 75 § 2 Kodeksu karnego sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności popełni inne przestępstwo, uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, od wykonania nałożonych obowiązków albo od orzeczonych środków karnych, kompensacyjnych lub przepadku. Brak kontaktu z kuratorem po wyjeździe za granicę najczęściej oceniany jest właśnie przez pryzmat tego przepisu.

Istotny jest także art. 75 § 2a Kodeksu karnego. Jeżeli skazany, mimo pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, nadal rażąco narusza porządek prawny albo uchyla się od dozoru lub obowiązków, sąd zarządza wykonanie kary, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.

Zgodnie z art. 75 § 4 Kodeksu karnego zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. W konkretnej sprawie trzeba więc ustalić: datę uprawomocnienia wyroku, długość okresu próby, datę ewentualnego naruszenia oraz datę postanowienia sądu.

Jak sprawdzić, czy kara została odwieszona?

Najpierw trzeba ustalić, jaki sąd prowadził sprawę i pod jaką sygnaturą zapadł wyrok. Jeżeli sygnatura nie jest znana, można jej szukać w korespondencji z sądu, u dawnego obrońcy, w informacjach z prokuratury albo w Krajowym Rejestrze Karnym. Podobny problem praktyczny dotyczy sprawdzenia, czy zapadł wyrok oraz sposobu jego doręczenia.

W praktyce warto wykonać kilka działań równolegle:

Osoba przebywająca poza Polską może udzielić pełnomocnictwa albo upoważnienia obrońcy do ustalenia stanu sprawy. Jeżeli zachodzi ryzyko zatrzymania po powrocie do kraju, samodzielny kontakt z organami warto poprzedzić analizą akt i aktualnego statusu wykonania kary.

KRK, list gończy i poszukiwania przez Policję

Krajowy Rejestr Karny gromadzi między innymi dane o osobach prawomocnie skazanych oraz osobach poszukiwanych listem gończym. Wynika to z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym. Informację o osobie można uzyskać w punkcie informacyjnym KRK, listownie albo przez system e-KRK. Co do zasady opłata wynosi 30 zł za informację w formie papierowej i 20 zł za informację elektroniczną.

Publiczna baza Policji osób poszukiwanych znajduje się pod adresem http://poszukiwani.policja.pl/. Trzeba jednak podkreślić, że nie jest to kompletna baza wszystkich osób, wobec których organy prowadzą czynności. Brak danych w tym wykazie nie oznacza jeszcze, że nie ma zarządzenia doprowadzenia, nakazu zatrzymania albo innej decyzji wykonawczej.

W języku potocznym często mówi się o tym, że wydano nakaz aresztowania. W prawie karnym trzeba odróżnić tymczasowe aresztowanie, zarządzenie doprowadzenia do zakładu karnego, zatrzymanie oraz list gończy. Jeżeli dana osoba jest poszukiwana, skutki mogą być bardzo poważne, zwłaszcza przy kontroli granicznej albo kontakcie z Policją.

List gończy w postępowaniu karnym wiąże się z art. 279 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, który dotyczy sytuacji, gdy oskarżony, wobec którego wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ukrywa się. W sprawach wykonawczych po prawomocnym wyroku może dojść także do zarządzenia doprowadzenia skazanego do zakładu karnego. Jeżeli ktoś jest poszukiwany, warto sprawdzić konsekwencje, jakie może wywołać list gończy i czy możliwe jest uporządkowanie sprawy bez nagłego zatrzymania.

Jak uzyskać odpisy akt i orzeczeń z sądu?

Dostęp do akt sprawy sądowej reguluje art. 156 § 1 Kodeksu postępowania karnego. Stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz umożliwia sporządzanie odpisów i kopii. Po prawomocnym zakończeniu sprawy skazany może wystąpić do sądu o odpis wyroku, postanowienia o zarządzeniu wykonania kary oraz inne dokumenty z akt.

Wniosek warto skierować do sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji albo prowadził postępowanie wykonawcze. W piśmie należy podać: imię i nazwisko, PESEL, sygnaturę akt, jeżeli jest znana, adres do doręczeń oraz dokładnie wskazać, jakich dokumentów dotyczy wniosek. Jeżeli osoba mieszka za granicą, powinna zadbać o prawidłowy adres do doręczeń.

Zgodnie z art. 138 Kodeksu postępowania karnego strona przebywająca za granicą ma obowiązek wskazać adresata dla doręczeń w kraju, jeżeli nie ustanowiła obrońcy albo pełnomocnika w Polsce. Z kolei art. 139 § 1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje skutek doręczenia pod dotychczasowym adresem, jeżeli strona zmieniła miejsce pobytu i nie podała nowego adresu. Te przepisy mają duże znaczenie w sprawach osób, które wyjechały i nie odbierały korespondencji z sądu.

Co zrobić, jeżeli sąd już zarządził wykonanie kary?

Po ustaleniu, że zapadło postanowienie o zarządzeniu wykonania kary, trzeba sprawdzić, czy jest ono prawomocne i czy termin do zaskarżenia jeszcze biegnie. Zgodnie z art. 178 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego w posiedzeniu w przedmiocie zarządzenia wykonania kary mają prawo wziąć udział prokurator, skazany i jego obrońca, a także sądowy kurator zawodowy, jeżeli skazany był oddany pod dozór. Na postanowienie w tym przedmiocie przysługuje zażalenie na podstawie art. 178 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego.

Termin do wniesienia zażalenia w postępowaniu wykonawczym wynosi zasadniczo 7 dni. Wynika to z art. 20 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Jeżeli skazany nie wiedział o posiedzeniu, bo korespondencja była wysyłana na stary adres, trzeba zbadać, czy doręczenie było skuteczne i czy istnieją podstawy do przywrócenia terminu. Ocena zależy od akt sprawy, zwłaszcza od tego, czy skazany prawidłowo informował sąd i kuratora o zmianie miejsca pobytu.

Jeżeli postanowienie jest prawomocne, możliwe kierunki działania zależą od wysokości kary, sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, zawodowej oraz dotychczasowego zachowania skazanego. W grę mogą wchodzić między innymi:

• wniosek o odroczenie wykonania kary na podstawie art. 151 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki,
• odroczenie obligatoryjne w razie choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonanie kary, zgodnie z art. 150 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego,
• wniosek o odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli spełnione są warunki z art. 43la § 1 Kodeksu karnego wykonawczego,
• uporządkowanie kontaktu z sądem i kuratorem oraz wskazanie aktualnego adresu do doręczeń.

Jeżeli problemem był wyłącznie pobyt za granicą, bez nowych przestępstw i bez świadomego ukrywania się, argumentacja może być inna niż w sprawie osoby, która celowo unikała wykonania obowiązków. Dlatego kluczowa jest treść akt, raportów kuratora i uzasadnienia postanowienia sądu.

FAQ

Czy wyjazd za granicę przy wyroku w zawieszeniu jest przestępstwem?

Nie, sam wyjazd za granicę nie jest przestępstwem. Problem prawny powstaje wtedy, gdy wyjazd powoduje uchylanie się od dozoru kuratora, obowiązków z wyroku albo odbioru korespondencji. Sąd ocenia wtedy sprawę na podstawie art. 75 Kodeksu karnego.

Czy brak kontaktu z kuratorem zawsze oznacza odwieszenie kary?

Nie zawsze. Przy art. 75 § 2 Kodeksu karnego sąd co do zasady ocenia, czy doszło do rażącego naruszenia porządku prawnego albo uchylania się od dozoru. Znaczenie mają przyczyny braku kontaktu, długość przerwy, wcześniejsze zachowanie skazanego i dokumenty kuratora.

Jak mogę sprawdzić sprawę, jeżeli mieszkam za granicą?

Możesz złożyć wniosek do sądu o odpisy orzeczeń, uzyskać informację z KRK albo ustanowić obrońcę w Polsce. Przy ryzyku zatrzymania bezpieczniej najpierw ustalić treść akt i prawomocność postanowienia o zarządzeniu wykonania kary.

Czy KRK pokaże, że jestem poszukiwany?

KRK może zawierać dane o osobach poszukiwanych listem gończym oraz informacje o skazaniach, ale nie zastępuje pełnej analizy akt sądowych. Informacja z KRK nie zawsze odpowie na pytanie, czy wydano zarządzenie doprowadzenia do zakładu karnego.

Czy po odwieszeniu kary można uniknąć więzienia?

To zależy od stanu sprawy. Jeżeli postanowienie nie jest prawomocne, można rozważyć zażalenie. Jeżeli jest prawomocne, w określonych przypadkach możliwe jest odroczenie wykonania kary albo wniosek o dozór elektroniczny, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Źródła

• Art. 69-75 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny: ISAP.
• Art. 138, art. 139 § 1, art. 156 § 1 i art. 279 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego: ISAP.
• Art. 20 § 1, art. 43la § 1, art. 150 § 1, art. 151 § 1, art. 169 § 2 i art. 178 § 2-3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy: ISAP.
• Art. 1 ust. 2 i art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym: ISAP.
• Publiczna baza osób poszukiwanych Policji: http://poszukiwani.policja.pl/.