Skarga na biegłego sądowego w sprawie karnej

Stan prawny aktualny na 2 czerwca 2026 r. Skarga na biegłego sądowego jest przydatna wtedy, gdy zarzuty dotyczą sposobu wykonywania funkcji biegłego: nierzetelności, braku bezstronności, przekroczenia kompetencji, powtarzających się uchybień, opóźnień albo utraty rękojmi należytego wykonywania obowiązków. Nie jest to jednak środek odwoławczy od opinii ani od wyroku.

Kiedy składać skargę, a kiedy podważać opinię biegłego?

Jeżeli postępowanie karne nadal trwa, pierwszeństwo mają działania procesowe. Nieprawidłowe opinie sporządzone przez biegłych trzeba kwestionować w aktach sprawy, wskazując konkretne braki, błędy metodologiczne, sprzeczności, pominięte materiały lub przekroczenie zakresu zlecenia. W poważniejszych przypadkach problemem może być także fałszywa opinia biegłego, ale samo niezadowolenie z wniosków opinii nie wystarcza do przyjęcia odpowiedzialności karnej.

W postępowaniu karnym podstawowe znaczenie mają art. 196 § 3 i art. 201 Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli ujawnią się powody osłabiające zaufanie do wiedzy lub bezstronności biegłego albo inne ważne powody, organ procesowy powołuje innego biegłego. Jeżeli opinia jest niepełna, niejasna albo sprzeczna wewnętrznie lub sprzeczna z inną opinią w tej samej sprawie, można wezwać ponownie tych samych biegłych albo powołać innych.

Jak praktycznie podważyć opinię biegłego w sprawie karnej?

Najlepiej przygotować pismo, w którym zarzuty do opinii są ułożone rzeczowo i odnoszą się do akt sprawy. Warto unikać ogólnych sformułowań typu „opinia jest stronnicza” albo „biegły się myli”. Skuteczniejsze są konkretne punkty: jakiego dokumentu biegły nie uwzględnił, które twierdzenie nie wynika z materiału dowodowego, gdzie pojawia się sprzeczność, dlaczego metoda badawcza jest nieadekwatna albo jakie pytanie wymaga uzupełnienia.

Strona może wnosić zwłaszcza o:

• wezwanie biegłego na rozprawę i zadanie mu pytań,
• zobowiązanie biegłego do pisemnego uzupełnienia opinii,
• dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego lub innego zespołu biegłych,
• pominięcie opinii, jeżeli zachodzą podstawy jej zakwestionowania jako dowodu,
• uwzględnienie zarzutów do opinii w apelacji, jeżeli wyrok został już wydany przez sąd pierwszej instancji.

Opinia sporządzona prywatnie, na zlecenie strony, może pomóc wskazać błędy opinii sądowej i przygotować pytania do biegłego. Nie zastępuje jednak opinii biegłego powołanego przez sąd lub organ prowadzący postępowanie. W praktyce jest argumentem wspierającym wniosek o opinię uzupełniającą albo o dopuszczenie opinii innego biegłego.

Gdzie złożyć skargę na biegłego sądowego?

Skargę należy skierować do prezesa sądu okręgowego, przy którym biegły został ustanowiony i znajduje się na liście biegłych. Wynika to z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych, zgodnie z którym biegłych ustanawia przy sądzie okręgowym prezes tego sądu. W praktyce warto najpierw sprawdzić, przy którym sądzie okręgowym biegły figuruje na liście.

W piśmie należy wskazać dane biegłego, sygnaturę sprawy, organ lub sąd, który dopuścił dowód z opinii, datę opinii, opis uchybień oraz załączniki potwierdzające zarzuty. Jeżeli występują także wątpliwości co do postępowania organów, terminu czynności albo sposobu prowadzenia sprawy, mogą wchodzić w grę również inne skargi proceduralne, ale trzeba je odróżniać od skargi na samego biegłego.

Skargę można złożyć również po prawomocnym zakończeniu postępowania. Trzeba jednak pamiętać, że prezes sądu okręgowego nie rozstrzyga ponownie sprawy karnej i nie zmienia wyroku. Bada natomiast, czy biegły nadal daje rękojmię należytego wykonywania funkcji oraz czy nie zachodzą podstawy do działań organizacyjnych lub administracyjnych wobec biegłego.

Jakie skutki może mieć skarga na biegłego?

Prezes sądu okręgowego może badać, czy biegły wykonuje obowiązki należycie. Zgodnie z § 6 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych prezes zwalnia biegłego z funkcji m.in. wtedy, gdy biegły utracił warunki do jej pełnienia albo gdy zostanie stwierdzone, że w chwili ustanowienia warunkom tym nie odpowiadał i nadal im nie odpowiada. Prezes może też zwolnić biegłego z ważnych powodów, w szczególności gdy nienależycie wykonuje on swoje czynności.

Osoba składająca skargę nie powinna jednak zakładać, że uzyska status strony w postępowaniu dotyczącym wpisu lub zwolnienia biegłego. Co do zasady skarga inicjuje czynności wyjaśniające, natomiast ewentualna decyzja administracyjna dotyczy biegłego i jego funkcji. Skarżący może natomiast przedstawić dokumenty i okoliczności, które uzasadniają sprawdzenie sposobu wykonywania obowiązków przez biegłego.

Skarga na biegłego a wyłączenie biegłego

W toku sprawy karnej trzeba odróżnić skargę administracyjną od wniosku procesowego dotyczącego wyłączenia lub zastąpienia biegłego. Jeżeli istnieją powody osłabiające zaufanie do wiedzy lub bezstronności biegłego, należy podnieść to w sprawie i powołać się na art. 196 Kodeksu postępowania karnego. Takie pismo powinno trafić do organu prowadzącego postępowanie: sądu, prokuratora albo innego organu procesowego.

Jeżeli problem nie dotyczy biegłego sądowego, lecz osoby rozpoznającej sprawę, należy rozważyć inne instytucje procesowe. W sprawach karnych odrębne znaczenie ma np. wyłączenie sędziego, którego nie należy mylić ze skargą na biegłego.

Czy za fałszywą opinię biegły może ponieść odpowiedzialność karną?

Tak, ale nie każde błędne lub niekorzystne dla strony stanowisko biegłego jest przestępstwem. Aktualnie art. 233 § 4 Kodeksu karnego przewiduje, że biegły, rzeczoznawca lub tłumacz, który przedstawia fałszywą opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie mające służyć za dowód w postępowaniu, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Art. 233 § 4a Kodeksu karnego przewiduje osobny typ nieumyślny, jeżeli sprawca działa nieumyślnie, narażając na istotną szkodę interes publiczny; wówczas grozi kara pozbawienia wolności do lat 3.

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć w prokuraturze albo na Policji. W piśmie trzeba wskazać, dlaczego opinia ma być fałszywa, a nie tylko błędna, oraz jakie dowody to potwierdzają. Przydatne mogą być: druga opinia, dokumentacja źródłowa, korespondencja, nagrania z rozprawy, protokoły i fragmenty akt, które przeczą twierdzeniom biegłego.

Co można zrobić po prawomocnym wyroku?

Prawomocny wyrok nie zamyka całkowicie możliwości działania, ale znacząco zawęża dostępne środki. Sama skarga na biegłego nie wzrusza wyroku. Jeżeli zachodzą ustawowe przesłanki, można rozważyć wznowienie postępowania karnego na podstawie art. 540 i następnych Kodeksu postępowania karnego.

Wznowienie może wchodzić w grę m.in. wtedy, gdy w związku z postępowaniem dopuszczono się przestępstwa i istnieje uzasadniona podstawa do przyjęcia, że mogło ono mieć wpływ na treść orzeczenia. Co do zasady przestępstwo powinno być ustalone prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że taki wyrok nie może zapaść z przyczyn wskazanych w ustawie. Drugą istotną podstawą są nowe fakty lub dowody ujawnione po wydaniu orzeczenia, wskazujące na jedną z sytuacji określonych w art. 540 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego.

Nie wystarczy jednak samo przekonanie skazanego, że sąd powinien inaczej ocenić znane już dowody. Prywatna opinia przygotowana po wyroku może mieć znaczenie tylko wtedy, gdy realnie ujawnia nowe fakty, nowe dowody albo wykazuje kwalifikowane uchybienia, a nie wyłącznie przedstawia polemikę z oceną sądu.

Wniosek o wznowienie postępowania, jeżeli nie pochodzi od prokuratora, powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata, radcę prawnego albo radcę Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. To wymóg formalny z art. 545 § 2 Kodeksu postępowania karnego.

Co powinna zawierać skarga na biegłego?

Dobrze przygotowana skarga powinna być konkretna i uporządkowana. Warto zamieścić w niej:

• oznaczenie prezesa właściwego sądu okręgowego,
• dane biegłego i jego specjalność, jeżeli są znane,
• sygnaturę sprawy oraz nazwę sądu, prokuratury albo organu prowadzącego postępowanie,
• datę i przedmiot opinii,
• opis zarzutów z podziałem na punkty,
• wskazanie dokumentów, nagrań, protokołów lub fragmentów akt potwierdzających zarzuty,
• wniosek o zbadanie sprawy i podjęcie czynności przewidzianych przepisami o biegłych sądowych.

Warto pisać językiem rzeczowym i unikać ocen personalnych. Prezes sądu okręgowego będzie oceniał przede wszystkim to, czy biegły należycie wykonuje funkcję i czy nadal spełnia warunki wymagane od biegłego, a nie to, czy strona zgadza się z wynikiem sprawy.

FAQ

Podsumowanie

Skarga na biegłego sądowego może być zasadna, gdy zarzuty dotyczą nierzetelnego, stronniczego albo nienależytego wykonywania funkcji biegłego. Nie należy jej jednak traktować jako zamiennika apelacji, zarzutów do opinii ani wniosku o powołanie innego biegłego. W trwającym postępowaniu kluczowe jest procesowe wykazanie braków opinii. Po prawomocnym wyroku trzeba ocenić, czy istnieją podstawy do nadzwyczajnych środków zaskarżenia, w szczególności wznowienia postępowania.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 7, art. 196, art. 201 oraz art. 540-548: ISAP.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 233 § 4 i § 4a: ISAP.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych: Dziennik Ustaw.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego: ISAP.