Fałszywa opinia biegłego sądowego – co zrobić i jak się odwołać

Kiedy opinia biegłego może być przestępstwem

Podstawowym przepisem jest art. 233 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem odpowiedzialności karnej podlega biegły, rzeczoznawca lub tłumacz, który przedstawia fałszywą opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie mające służyć za dowód w postępowaniu określonym w ustawie.

Nie każda błędna, nieprzekonująca albo niekorzystna dla strony opinia jest od razu „fałszywa” w rozumieniu prawa karnego. W praktyce trzeba odróżnić:

• opinię wadliwą metodologicznie, niepełną lub nielogiczną,
• opinię opartą na błędnych danych lub pomiarach,
• opinię świadomie niezgodną z rzeczywistością albo sporządzoną w sposób rażąco nierzetelny.

To rozróżnienie jest bardzo ważne, bo postępowanie karne nie służy do „karania” każdego błędu biegłego. Jeżeli spór dotyczy tylko oceny specjalistycznej, organ ścigania często odmawia wszczęcia. Im bardziej możesz wykazać konkretne, sprawdzalne nieprawdy – np. błędne pomiary, pominięcie dokumentów, przypisanie oględzin, których nie było – tym większa szansa na potraktowanie sprawy poważnie.

Jeżeli problem dotyczy działania biegłego sądowego, warto pamiętać, że odpowiedzialność karna to tylko jedna z możliwych dróg. Osobno można kwestionować przydatność opinii w sprawie głównej oraz rozważyć skargę organizacyjną na sposób wykonywania funkcji przez biegłego.

Co oznacza wezwanie „w charakterze świadka”

Samo wezwanie na policję w charakterze świadka nie oznacza jeszcze, że sprawa została definitywnie zakwalifikowana przeciwko Tobie ani że nie będziesz mógł się odwołać. Na wstępnym etapie policja lub prokurator często przesłuchują zawiadamiającego właśnie jako świadka, zanim formalnie ocenią, czy przysługuje mu status pokrzywdzonego.

Decydujący jest art. 49 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zgodnie z którym pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.

W sprawie dotyczącej opinii biegłego problemem bywa właśnie „bezpośredniość” naruszenia. Organ może twierdzić, że ewentualnie naruszone zostało dobro wymiaru sprawiedliwości, a nie bezpośrednio Twoje dobro prawne. Z drugiej strony, jeżeli na podstawie opinii doszło lub mogło dojść do naruszenia Twoich praw majątkowych, prawa własności, prawa do obrony albo innego konkretnego dobra prawnego, można argumentować, że masz status pokrzywdzonego. To zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego i od tego, w jakim postępowaniu opinia została złożona.

Jak przygotować się do przesłuchania i co powiedzieć

Na przesłuchaniu warto skupić się na faktach, które da się zweryfikować, a nie tylko na ogólnym stwierdzeniu, że opinia jest krzywdząca. Najlepiej przygotować wcześniej krótkie zestawienie:

• jakie konkretnie twierdzenia biegłego są nieprawdziwe,
• jakie dowody to pokazują,
• dlaczego te nieprawdziwe twierdzenia miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,
• jakie Twoje dobro prawne zostało przez to bezpośrednio naruszone lub zagrożone.

W praktyce warto złożyć do protokołu lub dołączyć pisemne stanowisko z załącznikami: mapy, dokumenty geodezyjne, fotografie, korespondencję, wcześniejsze opinie, protokoły oględzin, nagrania, dokumenty urzędowe. Jeżeli zarzut dotyczy pomiarów działki, kluczowe mogą być operaty, wypisy z ewidencji gruntów, mapa do celów prawnych albo prywatna ekspertyza specjalisty.

Warto też wyraźnie oświadczyć, że domagasz się traktowania jako pokrzywdzony, ponieważ – w Twojej ocenie – czyn z art. 233 § 4 Kodeksu karnego bezpośrednio godzi w Twoje konkretne dobro prawne. Dobrze wskazać to dobro wprost, np. własność nieruchomości, interes majątkowy w danej sprawie lub prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy z uwagi na skutki procesowe opinii.

Dostęp do akt na etapie postępowania przygotowawczego

W postępowaniu przygotowawczym dostęp do akt nie jest całkowicie swobodny. Zgodnie z art. 156 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów i kopii za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Inne osoby mogą otrzymać dostęp wyjątkowo, także za zgodą.

Jeżeli nie zostałeś jeszcze uznany za pokrzywdzonego, możesz złożyć wniosek o udostępnienie akt jako inna osoba, której interes jest związany ze sprawą. Jeżeli masz już status pokrzywdzonego, Twoja sytuacja procesowa jest wyraźnie mocniejsza.

We wniosku o wgląd do akt warto wskazać:

• sygnaturę sprawy,
• że jesteś zawiadamiającym i osobą bezpośrednio zainteresowaną wynikiem postępowania,
• że wgląd jest potrzebny do przygotowania stanowiska i ewentualnego zażalenia.

Jak odwołać się od odmowy wszczęcia albo umorzenia

Jeżeli zapadnie postanowienie o odmowie wszczęcia dochodzenia lub śledztwa albo o umorzeniu postępowania, podstawą jest art. 306 § 1 i § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Zażalenie wnosi się do sądu za pośrednictwem prokuratora, który wydał lub zatwierdził postanowienie.

Termin wynosi 7 dni od daty doręczenia postanowienia wraz z pouczeniem. Tego terminu nie warto liczyć „na oko” – najlepiej przyjąć datę odbioru przesyłki albo osobistego odbioru pisma.

W zażaleniu powinny znaleźć się:

• oznaczenie postanowienia, które zaskarżasz,
• wniosek o uchylenie postanowienia,
• zarzuty, np. błędna ocena dowodów, przedwczesna odmowa wszczęcia, pominięcie dokumentów, błędne przyjęcie, że brak statusu pokrzywdzonego,
• uzasadnienie oparte na konkretnych faktach i dokumentach,
• wniosek o wykonanie określonych czynności, np. przesłuchanie wskazanych osób, zabezpieczenie dokumentacji, powołanie innego specjalisty.

Jeżeli problemem jest nie tylko sama fałszywa opinia, ale także to, że organ bagatelizuje jej skutki, warto podkreślić, że postanowienie jest przedwczesne, bo nie wyjaśniono wszystkich sprawdzalnych rozbieżności.

Co zrobić, gdy odmowę utrzymano albo sprawa nadal stoi w miejscu

Jeżeli sąd uwzględni zażalenie, sprawa wraca do dalszego prowadzenia. Jeżeli zażalenie nie odniesie skutku, nie zawsze oznacza to definitywny koniec możliwości działania, ale dalsze kroki zależą od przyczyny odmowy i przebiegu sprawy głównej.

Warto pamiętać, że niezależnie od postępowania karnego możesz i powinieneś nadal działać w sprawie, w której opinia została wykorzystana. To często ważniejsze praktycznie niż sama sprawa karna przeciwko biegłemu.

Jak kwestionować opinię w sprawie głównej

Jeżeli fałszywa lub nierzetelna opinia została złożona w postępowaniu cywilnym, sąd nie jest nią automatycznie związany. Można składać zarzuty do opinii, wnosić o opinię uzupełniającą, przesłuchanie biegłego na rozprawie albo o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego. W sprawach karnych również można wnosić o uzupełnienie albo weryfikację opinii, jeżeli jest niejasna, niepełna lub sprzeczna.

To bywa kluczowe, bo nawet jeśli odpowiedzialność karna biegłego okaże się trudna do wykazania, można doprowadzić do pominięcia wadliwej opinii albo osłabienia jej wartości dowodowej.

Jeżeli w sprawie pojawiły się nieścisłości w relacjach uczestników, czasem potrzebne jest także odrębne sprostowanie lub szybkie zajęcie stanowiska procesowego, zanim błędna wersja zdarzeń utrwali się w aktach.

Najczęstsze błędy zawiadamiających

W tego typu sprawach najczęściej szkodzą:

• ogólnikowe zarzuty bez dokumentów,
• sprowadzenie sprawy do stwierdzenia „opinia jest dla mnie niekorzystna”,
• brak wskazania konkretnego dobra prawnego naruszonego przez czyn,
• skupienie się wyłącznie na sprawie karnej i zaniedbanie działań w sprawie głównej,
• przegapienie 7-dniowego terminu do zażalenia.

Tabela: co robić na poszczególnych etapach

FAQ

Czy każda błędna opinia biegłego jest przestępstwem?

Nie. Odpowiedzialność karna z art. 233 § 4 Kodeksu karnego wymaga czegoś więcej niż zwykłej omyłki czy sporu co do oceny specjalistycznej. Trzeba wykazać fałszywość opinii w znaczeniu prawnokarnym.

Czy jako świadek mogę potem złożyć zażalenie?

To zależy od tego, czy zostaniesz uznany za pokrzywdzonego albo czy sąd podzieli stanowisko, że Twoje dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone. Dlatego tak ważne jest wyraźne zgłoszenie tego już na początku sprawy.

Ile mam czasu na zażalenie na odmowę wszczęcia?

Zasadniczo 7 dni od doręczenia postanowienia o odmowie wszczęcia albo umorzeniu – art. 306 § 1 i § 1a Kodeksu postępowania karnego.

Czy warto składać prywatną ekspertyzę?

Bardzo często tak, zwłaszcza gdy pozwala wykazać sprawdzalne błędy w pomiarach, metodzie albo wnioskach biegłego. Taki dokument nie zastępuje opinii sądowej, ale może być ważnym argumentem dowodowym.

Czy można jednocześnie walczyć z opinią w sądzie i składać zawiadomienie karne?

Tak, a w praktyce często właśnie tak należy działać. Postępowanie karne i działania procesowe w sprawie głównej to dwa odrębne tory, które mogą się wzajemnie uzupełniać.

Źródła

• art. 233 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 49 § 1, art. 156 § 5, art. 302 § 1, art. 306 § 1 i § 1a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• aktualna praktyka procesowa dotycząca kwestionowania opinii biegłych w postępowaniach karnych i cywilnych