Wniesienie przedsiębiorstwa spółki cywilnej aportem do spółki z o.o.

W opisanej sytuacji mamy dwa odrębne byty prawne:

• wspólników spółki cywilnej działających na podstawie umowy spółki cywilnej,
• spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością jako odrębną osobę prawną.

To oznacza, że nowa spółka z o.o. nie staje się automatycznie stroną umów zawartych wcześniej przez wspólników spółki cywilnej. Samo wysłanie klientom pisma o „zmianie nazwy firmy” byłoby zbyt daleko idącym uproszczeniem, jeżeli w rzeczywistości doszło do powstania nowego podmiotu, a nie do przekształcenia.

Czy da się przenieść umowy bez aneksów?

Co do zasady nie. Jeżeli umowa została zawarta przez wspólników spółki cywilnej, to przejęcie miejsca dotychczasowej strony przez spółkę z o.o. wymaga zwykle zgody drugiej strony stosunku prawnego. W praktyce następuje to najczęściej przez:

• aneks do umowy,
• umowę cesji praw wraz z przejęciem długu,
• trójstronne porozumienie z kontrahentem.

Podstawą prawną przelewu wierzytelności jest art. 509 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, natomiast przejęcia długu art. 519 § 1 i 2 oraz art. 522 Kodeksu cywilnego. Ponieważ typowa umowa z klientem obejmuje zarówno prawa, jak i obowiązki, samo przeniesienie wierzytelności zwykle nie wystarcza.

Jeżeli więc zależy Państwu na pełnym wejściu spółki z o.o. w istniejące kontrakty, trzeba sprawdzić treść każdej umowy. Często umowy wprost wymagają pisemnej zgody kontrahenta na cesję albo zakazują jej bez zgody. Tego nie zastąpi ogólne zawiadomienie o zmianie organizacyjnej.

Czy sprzedaż spółki cywilnej to dobre rozwiązanie?

Nie można „kupić spółki cywilnej” w taki sposób, jak kupuje się udziały w spółce z o.o. Spółka cywilna nie jest odrębną osobą prawną ani spółką handlową, lecz umową wspólników uregulowaną w art. 860 § 1 Kodeksu cywilnego. W obrocie prawnym funkcjonują więc wspólnicy i majątek objęty ich wspólnością łączną.

W praktyce można natomiast sprzedać składniki majątkowe, całe przedsiębiorstwo albo zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Zwykła sprzedaż bywa jednak mniej korzystna podatkowo niż aport i nie rozwiązuje sama z siebie problemu przejścia wszystkich umów.

Dlaczego aport przedsiębiorstwa bywa lepszym rozwiązaniem?

Jeżeli chcą Państwo przenieść do spółki z o.o. cały działający biznes, najczęściej bardziej funkcjonalnym rozwiązaniem jest wniesienie przedsiębiorstwa jako wkładu niepieniężnego do spółki z o.o. w zamian za udziały.

Pojęcie przedsiębiorstwa wynika z art. 55¹ Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonym do prowadzenia działalności gospodarczej. Przepis wymienia przykładowo m.in. nazwę przedsiębiorstwa, własność ruchomości i nieruchomości, prawa z umów, wierzytelności, koncesje, licencje, tajemnice przedsiębiorstwa oraz dokumentację.

Z kolei art. 55² Kodeksu cywilnego stanowi, że czynność prawna mająca za przedmiot przedsiębiorstwo obejmuje co do zasady wszystko, co wchodzi w jego skład, chyba że co innego wynika z treści czynności prawnej albo z przepisów szczególnych.

To ważne zastrzeżenie. W praktyce oznacza ono, że strony mogą pewne elementy wyłączyć z aportu, a niektóre prawa i tak nie przejdą automatycznie bez zgód wymaganych przez przepisy szczególne lub przez samą umowę.

Jak wygląda wniesienie przedsiębiorstwa aportem do spółki z o.o.?

Jeżeli spółka z o.o. już istnieje, wniesienie przedsiębiorstwa następuje zazwyczaj przez podwyższenie kapitału zakładowego i objęcie nowych udziałów w zamian za wkład niepieniężny. W zależności od treści umowy spółki konieczna może być zmiana umowy spółki w formie aktu notarialnego. Podstawą jest art. 255 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych.

Jeżeli podwyższenie następuje przez zmianę umowy spółki, oświadczenia o objęciu udziałów i sama uchwała wymagają formy aktu notarialnego. Wkład niepieniężny do spółki z o.o. musi być też dokładnie opisany. W przypadku zawiązania spółki albo podwyższenia kapitału należy wskazać przedmiot aportu, osobę wnoszącą aport oraz liczbę i wartość nominalną obejmowanych udziałów – wynika to z art. 158 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Jeżeli aport obejmuje przedsiębiorstwo należące do wspólników spółki cywilnej, to wspólnicy powinni zadbać o zgodność czynności z zasadami dysponowania majątkiem wspólnym. W praktyce dokumentacja zwykle obejmuje:

• uchwałę lub zgodne oświadczenia wspólników spółki cywilnej,
• wykaz składników przedsiębiorstwa,
• wycenę aportu,
• uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego w spółce z o.o.,
• oświadczenia o objęciu udziałów,
• zgłoszenie zmian do KRS.

Jeżeli planują Państwo podobną operację również w innych strukturach, pomocne mogą być materiały o wydzieleniu ze spółki jawnej zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz o wniesieniu aportem nieruchomości do spółki z o.o..

Czy potrzebna jest wycena przedsiębiorstwa?

Tak, w praktyce jest to bardzo wskazane. W spółce z o.o. nie ma obowiązkowego badania aportu przez biegłego jak w niektórych przypadkach w spółce akcyjnej, ale zarząd i wspólnicy odpowiadają za prawidłowe określenie wartości wkładu. Zawyżenie wartości aportu może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą na podstawie art. 175 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Dlatego bezpiecznie jest sporządzić rzetelną wycenę przedsiębiorstwa, a przy bardziej złożonych składnikach – także wyceny częściowe, np. dla nieruchomości, znaków towarowych czy baz danych.

Skutki podatkowe aportu przedsiębiorstwa

PIT po stronie wspólników

Co do zasady objęcie udziałów w spółce w zamian za wkład niepieniężny powoduje powstanie przychodu z kapitałów pieniężnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Jednak art. 21 ust. 1 pkt 109 tej ustawy przewiduje zwolnienie z podatku dla przychodu odpowiadającego wartości wkładu niepieniężnego w postaci przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, otrzymanego w zamian za udziały. W praktyce oznacza to, że prawidłowo wniesione przedsiębiorstwo co do zasady nie powoduje bieżącego PIT po stronie wspólników.

Warunkiem jest jednak to, aby przedmiot wkładu rzeczywiście był przedsiębiorstwem albo zorganizowaną częścią przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów. Jeżeli organ podatkowy uznałby, że przeniesiono tylko zbiór pojedynczych składników, zwolnienie może nie znaleźć zastosowania. Dlatego prawidłowe opisanie aportu ma znaczenie nie tylko cywilne, lecz także podatkowe.

VAT

Wniesienie przedsiębiorstwa aportem do spółki z o.o. co do zasady nie podlega ustawie o VAT. Wynika to wprost z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym przepisów ustawy nie stosuje się do transakcji zbycia przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

To nie jest klasyczne „zwolnienie z VAT”, lecz wyłączenie danej czynności spod działania ustawy. Ma to znaczenie praktyczne, bo wymaga właściwej kwalifikacji transakcji i odpowiedniego udokumentowania, że przedmiotem aportu jest przedsiębiorstwo albo ZCP.

W kontekście nieruchomości pomocny może być również materiał o przekazaniu nieruchomości gruntowych do spółki deweloperskiej a podatkach.

PCC

Podwyższenie kapitału zakładowego spółki z o.o. podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Podstawą są:

• art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych,
• art. 1 ust. 3 pkt 2 tej ustawy,
• art. 7 ust. 1 pkt 9 tej ustawy.

Stawka PCC wynosi 0,5% podstawy opodatkowania. Co do zasady podstawą jest wartość, o którą podwyższono kapitał zakładowy, po uwzględnieniu zasad wynikających z ustawy. Obowiązek podatkowy ciąży na spółce i należy złożyć deklarację PCC-3 oraz zapłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego – art. 10 ust. 1 ustawy o PCC.

CIT po stronie spółki z o.o.

Sama spółka z o.o. obejmująca przedsiębiorstwo aportem nie rozpoznaje z tego tytułu przychodu tylko dlatego, że otrzymuje wkład na pokrycie udziałów. Znaczenie podatkowe pojawia się natomiast później, np. przy amortyzacji przejętych składników czy rozliczaniu kosztów. Tu sposób rozliczenia zależy od rodzaju składników i ich historii podatkowej, dlatego przy większym majątku potrzebna jest analiza księgowo-podatkowa przed dokonaniem aportu.

Czy aport przedsiębiorstwa zastąpi aneksy do wszystkich umów?

Nie zawsze. To najważniejsza praktyczna uwaga. Aport przedsiębiorstwa ułatwia przeniesienie całego biznesu jako zorganizowanej całości, ale nie usuwa automatycznie wszystkich ograniczeń kontraktowych.

Należy odróżnić trzy sytuacje:

Jeżeli więc w spółce cywilnej jest dużo umów, trzeba ustalić, które z nich można przenieść w uproszczony sposób, a przy których nie da się uniknąć aneksów.

A co z pracownikami?

Jeżeli wraz z przedsiębiorstwem przechodzi zorganizowany zakład pracy lub jego część, zastosowanie może mieć art. 23¹ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. W takim przypadku nowy pracodawca wstępuje z mocy prawa w dotychczasowe stosunki pracy.

To jednak wymaga realnego przejścia zakładu pracy lub jego części, a nie tylko zmiany podmiotu wystawiającego faktury. Pracownicy i związki zawodowe muszą też zostać poinformowani zgodnie z art. 23¹ § 3 i § 4 Kodeksu pracy.

Czy po aportowaniu trzeba likwidować spółkę cywilną?

Niekoniecznie od razu, ale zwykle jest to naturalny kolejny etap, jeżeli cała działalność ma być kontynuowana już wyłącznie przez spółkę z o.o. Po przeniesieniu przedsiębiorstwa wspólnicy mogą rozwiązać spółkę cywilną zgodnie z zasadami wynikającymi z umowy spółki oraz art. 875 Kodeksu cywilnego.

Przed rozwiązaniem warto jednak upewnić się, że:

• zostały rozliczone zobowiązania publicznoprawne,
• zamknięto rozrachunki z kontrahentami,
• przeniesiono prawa, które miały przejść do spółki z o.o.,
• zaktualizowano zgłoszenia do urzędu skarbowego, ZUS i rejestrów branżowych.

Co jest bezpieczniejsze: aport czy aneksowanie umów?

To zależy od skali działalności i od tego, co chcą Państwo osiągnąć.

• Jeżeli celem jest szybkie rozpoczęcie nowej działalności przez spółkę z o.o., a najważniejsze umowy można łatwo przepisać, prostsze może być aneksowanie kluczowych kontraktów.
• Jeżeli celem jest przeniesienie całego funkcjonującego biznesu wraz z marką, bazą klientów, wyposażeniem, pracownikami i procesami, zwykle bardziej systemowe będzie wniesienie przedsiębiorstwa aportem.

Nie można jednak zakładać, że aport całkowicie eliminuje konieczność kontaktu z kontrahentami. W wielu przypadkach i tak potrzebne będą zgody albo zawiadomienia.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy aport przedsiębiorstwa rzeczywiście pomaga, a kiedy mimo aportu trzeba wykonać dodatkowe czynności.

FAQ

Czy spółka z o.o. może po prostu przejąć fakturowanie klientów spółki cywilnej?

Nie bez podstawy prawnej. Jeżeli usługi nadal wykonuje nowy podmiot, a umowa jest zawarta ze wspólnikami spółki cywilnej, trzeba zadbać o zmianę strony umowy albo zawrzeć nową umowę.

Czy aport przedsiębiorstwa zawsze oznacza brak VAT?

Tylko wtedy, gdy przedmiotem transakcji rzeczywiście jest przedsiębiorstwo albo zorganizowana część przedsiębiorstwa. Wynika to z art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Jeżeli przenoszone są tylko pojedyncze składniki, zasady mogą być inne.

Czy aport przedsiębiorstwa zawsze zwalnia z PIT?

Nie automatycznie. Zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 109 ustawy o PIT dotyczy wkładu w postaci przedsiębiorstwa lub ZCP. Kluczowe jest prawidłowe ustalenie, co dokładnie jest przedmiotem aportu.

Czy przy aporcie trzeba iść do notariusza?

Najczęściej tak, bo podwyższenie kapitału zakładowego przez zmianę umowy spółki z o.o. wymaga aktu notarialnego na podstawie art. 255 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Dodatkowo forma szczególna może być potrzebna dla niektórych składników, np. nieruchomości.

Czy po aporcie można od razu zamknąć spółkę cywilną?

Można to rozważyć dopiero po sprawdzeniu, czy rozliczono zobowiązania, przeniesiono potrzebne prawa i zakończono formalności podatkowe, rejestrowe oraz pracownicze.

Źródła

• Art. 55¹, art. 55², art. 509, art. 519, art. 522, art. 860 § 1, art. 875 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Art. 158 § 1, art. 175 § 1, art. 255 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych.
• Art. 17 ust. 1 pkt 9, art. 21 ust. 1 pkt 109 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.
• Art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k, art. 1 ust. 3 pkt 2, art. 7 ust. 1 pkt 9, art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych.
• Art. 23¹ § 1, § 3 i § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.