Źle wykonana usługa i żądanie zapłaty przez wykonawcę

Źle wykonana usługa a obowiązek zapłaty

Jeżeli wykonawca wykonał dach, remont, montaż instalacji albo inną usługę w sposób wadliwy, nie należy ograniczać się do ustnej odmowy zapłaty. Trzeba najpierw ustalić, czy strony zawarły umowę o dzieło, umowę o roboty budowlane, czy inną umowę cywilnoprawną, a następnie dobrać właściwe roszczenia.

W opisanej sytuacji najczęściej mamy do czynienia z umową o dzieło, ponieważ wykonawca zobowiązuje się do osiągnięcia konkretnego rezultatu, na przykład wykonania dachu, położenia pokrycia, zamontowania obróbek lub wykonania określonego remontu. Jeżeli jednak zakres prac jest szerszy, realizowany według projektu i ma cechy inwestycji budowlanej, możliwa jest kwalifikacja jako umowa o roboty budowlane. Ma to znaczenie dla oceny odpowiedzialności wykonawcy, ale w obu przypadkach przy wadach robót istotne są przepisy Kodeksu cywilnego o rękojmi i należyte wykonanie zobowiązania.

Samo niezadowolenie z efektu nie zawsze wystarczy, aby odmówić zapłaty. Trzeba wykazać konkretne wady: przecieki, złe mocowania, niezgodność z ustalonym zakresem prac, użycie niewłaściwych materiałów, brak wymaganych obróbek, naruszenie sztuki budowlanej albo inne uchybienia, które wpływają na funkcjonalność, bezpieczeństwo lub wartość wykonanych prac.

Czy brak pisemnej umowy chroni przed roszczeniem wykonawcy?

Brak podpisanej umowy nie oznacza, że umowy w ogóle nie było. Umowa może zostać zawarta ustnie, przez wymianę wiadomości, przyjęcie oferty, rozpoczęcie prac albo inne zachowanie stron, z którego wynika zgoda co do istotnych warunków współpracy. W praktyce trzeba ustalić przede wszystkim: co miało być wykonane, za jaką cenę albo według jakiego sposobu rozliczenia, kto dostarczał materiały i jaki miał być standard wykonania.

Jeżeli wykonawca wystawia fakturę i wysyła wezwanie do zapłaty, faktura sama w sobie nie przesądza jeszcze, że wynagrodzenie jest należne w pełnej wysokości. Jest jednak dowodem, że wykonawca zgłasza roszczenie. Zamawiający powinien na takie wezwanie odpowiedzieć, wskazując, że kwestionuje jakość prac, opisując wady i przedstawiając swoje żądania.

W sporach bez pisemnej umowy kluczowe będą dowody: wiadomości SMS i e-mail, kosztorys, zdjęcia z prac, przelewy, potwierdzenia zakupu materiałów, zeznania świadków, nagrania rozmów, jeżeli zostały uzyskane zgodnie z prawem, oraz opinia rzeczoznawcy. Szerzej podobny problem omawia artykuł brak umowy z wykonawcą a reklamacja.

Jakie przepisy stosuje się do wadliwie wykonanej usługi?

Zgodnie z art. 627 Kodeksu cywilnego przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przy wykonaniu dachu takim dziełem może być konkretny rezultat prac dekarskich.

Aktualnie nie należy opierać reklamacji na dawnym art. 637 Kodeksu cywilnego, ponieważ przepis ten nie obowiązuje. Obecnie podstawowe znaczenie ma art. 638 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Oznacza to, że zamawiający może co do zasady korzystać z takich środków jak żądanie usunięcia wad, obniżenie wynagrodzenia albo odstąpienie od umowy, jeżeli wada jest istotna.

Jeżeli prace miały charakter robót budowlanych, należy dodatkowo uwzględnić art. 647 i art. 656 Kodeksu cywilnego. Art. 656 odsyła przy rękojmi za wady wykonanego obiektu do odpowiedniego stosowania przepisów o umowie o dzieło. W praktyce przy sporach o wadliwe prace budowlane i remontowe mechanizm odpowiedzialności wykonawcy opiera się więc na przepisach o dziele, rękojmi oraz odpowiedzialności za nienależyte wykonanie zobowiązania.

Co zrobić po otrzymaniu faktury i wezwania do zapłaty?

Po otrzymaniu faktury albo przedsądowego wezwania do zapłaty nie warto milczeć. Brak reakcji może zostać później wykorzystany przez wykonawcę jako argument, że zamawiający nie zgłaszał zastrzeżeń. Odpowiedź powinna być rzeczowa i najlepiej wysłana tak, aby można było udowodnić jej doręczenie.

W piśmie do wykonawcy warto wskazać:

• numer faktury albo datę wezwania do zapłaty, którego dotyczy odpowiedź,
• konkretne wady wykonanej usługi, najlepiej z odniesieniem do zdjęć, opinii albo protokołu,
• żądanie usunięcia wad w oznaczonym, rozsądnym terminie,
• informację, czy i w jakiej części kwestionuje się wynagrodzenie,
• zastrzeżenie, że zapłata pozostałej części wynagrodzenia zależy od prawidłowego usunięcia wad albo ustalenia obniżki,
• ewentualne oświadczenie o obniżeniu wynagrodzenia albo odstąpieniu od umowy, jeżeli są ku temu podstawy.

Reklamacja powinna być konkretna. Zamiast pisać, że dach jest wykonany fatalnie, lepiej wskazać: gdzie przecieka, które elementy są zamocowane nieprawidłowo, jaki zakres prac nie został wykonany, co jest sprzeczne z ustaleniami i jakie konsekwencje powodują usterki. Zbliżone zasady opisuje także artykuł reklamacja usługi niezgodnej z umową.

Czy można odmówić zapłaty za źle wykonaną usługę?

Można kwestionować zapłatę, ale trzeba robić to ostrożnie. Jeżeli usługa została wykonana wadliwie, zamawiający nie powinien automatycznie przyjmować, że nie musi zapłacić nic. Sąd może uznać, że prace mają określoną wartość mimo wad i zasądzić część wynagrodzenia, zwłaszcza gdy wady są możliwe do usunięcia albo nie przekreślają całego rezultatu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy wady są istotne, dzieło nie nadaje się do umówionego celu, naprawa jest niemożliwa albo wykonawca mimo wezwania nie usuwa wad. Wtedy zamawiający może rozważyć odstąpienie od umowy albo obniżenie wynagrodzenia. Przy odstąpieniu strony powinny co do zasady zwrócić sobie to, co świadczyły, a wykonawca nie może żądać wynagrodzenia tak, jakby wykonał usługę prawidłowo.

Jeżeli problem dotyczy nie tylko wad, ale także szkody, na przykład konieczności zatrudnienia innej ekipy, zalania pomieszczeń albo uszkodzenia materiałów, można rozważyć roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego. W takim przypadku trzeba wykazać nienależyte wykonanie umowy, wysokość szkody i związek przyczynowy między wadliwymi pracami a szkodą. O dochodzeniu rekompensaty w podobnym kontekście piszemy szerzej w materiale wadliwe wykonanie zlecenia.

Usunięcie wad, obniżenie wynagrodzenia czy odstąpienie od umowy?

Najczęściej pierwszym krokiem powinno być wezwanie wykonawcy do usunięcia wad. Jeżeli prace są jeszcze w toku i wykonawca wykonuje je wadliwie albo sprzecznie z umową, art. 636 Kodeksu cywilnego pozwala wezwać go do zmiany sposobu wykonywania i wyznaczyć odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie tego terminu zamawiający może odstąpić od umowy albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy.

Jeżeli prace zostały już zakończone, zastosowanie ma rękojmia za wady dzieła. Zamawiający może żądać usunięcia wad, a w określonych sytuacjach złożyć oświadczenie o obniżeniu wynagrodzenia albo odstąpieniu od umowy. Odstąpienie jest najdalej idącym środkiem i powinno być stosowane zwłaszcza wtedy, gdy wada jest istotna, czyli uniemożliwia normalne korzystanie z rezultatu prac, istotnie obniża jego wartość albo powoduje, że rezultat nie odpowiada celowi umowy.

Przykładowo pojedyncza drobna rysa, którą można łatwo naprawić, zwykle nie uzasadnia odstąpienia od umowy. Natomiast przeciekający dach, źle wykonana konstrukcja, brak szczelności, wadliwy montaż grożący uszkodzeniem budynku albo konieczność wykonania prac od nowa mogą uzasadniać poważniejsze roszczenia. Podobne mechanizmy rękojmi przy wadliwym dziele mogą pojawić się także w innych sprawach, na przykład gdy przedmiotem sporu jest wadliwa suknia ślubna.

Jak udokumentować wady wykonanych prac?

W sporze o zapłatę najważniejsze jest udowodnienie, że wady rzeczywiście istnieją i że nie wynikają z okoliczności, za które odpowiada zamawiający. Dokumentacja powinna powstać możliwie szybko po zauważeniu usterek, zanim zostaną usunięte albo zanim dojdzie do dalszych uszkodzeń.

W praktyce warto przygotować:

• zdjęcia i nagrania wad, wykonane z datą albo opisem miejsca,
• krótki protokół usterek, nawet jednostronny, z opisem zauważonych problemów,
• korespondencję z wykonawcą i potwierdzenia wysłania reklamacji,
• opinię rzeczoznawcy budowlanego, dekarza albo innego specjalisty, jeżeli wady są poważne,
• kosztorys naprawy lub ofertę innej ekipy, gdy zamawiający chce dochodzić obniżenia wynagrodzenia albo odszkodowania,
• dowody zapłaty za materiały, zaliczki i inne poniesione koszty.

Jeżeli sprawa trafi do sądu, kluczowa może być opinia biegłego. Dlatego przed samodzielną naprawą wad warto zabezpieczyć dowody, a przy poważnych pracach budowlanych rozważyć prywatną opinię techniczną. Taka opinia nie zastępuje opinii biegłego sądowego, ale pomaga uporządkować zarzuty i może ułatwić rozmowy ugodowe.

Terminy przy reklamacji wadliwych prac

Terminy zależą od rodzaju umowy, statusu stron i charakteru wad. Przy rękojmi stosowanej odpowiednio do dzieła znaczenie ma art. 568 Kodeksu cywilnego. Co do zasady odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady fizyczne trwa 2 lata, a gdy chodzi o wady nieruchomości – 5 lat od wydania rzeczy. Przy wadach robót trwale związanych z budynkiem, takich jak wykonanie dachu, w praktyce szczególnie ważny jest termin 5-letni.

Jeżeli obie strony są przedsiębiorcami, dochodzi dodatkowy obowiązek szybkiego zbadania rezultatu prac i niezwłocznego zawiadomienia o wadzie. Zaniedbanie tego obowiązku może prowadzić do utraty uprawnień z rękojmi. W relacji konsument – przedsiębiorca ocena jest korzystniejsza dla konsumenta, ale mimo to nie warto zwlekać ze zgłoszeniem wad, ponieważ opóźnienie utrudnia dowodzenie, kiedy wada powstała i z czego wynika.

Odrębnie należy pilnować terminów przedawnienia roszczeń o zapłatę, zwrot kosztów, odszkodowanie lub rozliczenie po odstąpieniu od umowy. W konkretnych sprawach terminy mogą się różnić, dlatego przy starszych wadach albo pozwie o zapłatę trzeba sprawdzić datę odbioru prac, datę wykrycia wady, datę reklamacji i daty korespondencji między stronami.

Kiedy wykonawca może bronić się przed reklamacją?

Wykonawca nie zawsze odpowiada za każdą wadę. Zgodnie z art. 638 Kodeksu cywilnego jego odpowiedzialność jest wyłączona, jeżeli wada dzieła powstała z przyczyny tkwiącej w materiale dostarczonym przez zamawiającego. Nie oznacza to jednak automatycznego zwolnienia wykonawcy z odpowiedzialności. Jeżeli fachowiec widział, że materiał jest niewłaściwy albo sposób wykonania grozi wadami, powinien ostrzec zamawiającego.

Wykonawca może też twierdzić, że prace zostały wykonane zgodnie z umową, a obecne problemy wynikają z późniejszej ingerencji innej ekipy, braku konserwacji, siły wyższej, wad projektu, wad materiałów albo nieprawidłowego użytkowania. Dlatego tak ważne jest szybkie dokumentowanie usterek i precyzyjne wskazanie, czego dotyczy reklamacja.

Jeżeli strony uzgodniły niższy standard, ograniczony zakres prac albo naprawę tymczasową, także trzeba to uwzględnić. Zamawiający nie może wymagać rezultatu, którego strony nie ustaliły, ale wykonawca odpowiada za wykonanie prac zgodnie z umową, zasadami wiedzy technicznej i należytą starannością właściwą profesjonaliście.

FAQ

Czy ustna umowa z wykonawcą jest ważna?

Tak. Umowa o wykonanie prac może być ważna także bez podpisanego dokumentu, jeżeli strony uzgodniły istotne warunki, na przykład zakres prac i wynagrodzenie. Brak pisemnej umowy utrudnia jednak dowodzenie, dlatego warto zabezpieczyć wiadomości, przelewy, zdjęcia i zeznania świadków.

Czy mogę nie zapłacić faktury, jeśli usługa została źle wykonana?

Możesz zakwestionować fakturę, ale odmowa zapłaty całej kwoty powinna mieć mocne podstawy. Jeżeli wady są nieistotne albo możliwe do usunięcia, sąd może uznać, że wykonawcy należy się część wynagrodzenia. Bezpieczniej odpowiedzieć na fakturę pisemnie i wskazać, jaka część wynagrodzenia jest sporna.

Kiedy można odstąpić od umowy z wykonawcą?

Odstąpienie jest uzasadnione zwłaszcza przy wadach istotnych, gdy rezultat nie nadaje się do umówionego celu, albo gdy wykonawca nie usuwa wad mimo wyznaczonego odpowiedniego terminu. Oświadczenie o odstąpieniu najlepiej złożyć pisemnie i jasno wskazać przyczynę.

Czy najpierw trzeba dać wykonawcy szansę na poprawki?

Najczęściej tak, zwłaszcza gdy wady da się usunąć. Wezwanie do usunięcia wad i wyznaczenie terminu porządkuje sytuację dowodową. Przy bardzo poważnych wadach, braku zaufania albo odmowie naprawy przez wykonawcę możliwe są dalej idące roszczenia, ale zależy to od okoliczności sprawy.

Czy protokół odbioru bez zastrzeżeń zamyka drogę do reklamacji?

Nie zawsze. Jeżeli wady były ukryte i ujawniły się później, można je zgłosić mimo wcześniejszego odbioru. Protokół bez zastrzeżeń może jednak utrudniać spór o wady widoczne już w chwili odbioru.

Jak długo można zgłaszać wady prac przy budynku?

Przy rękojmi podstawowy termin wynosi 2 lata, a dla wad nieruchomości 5 lat od wydania. Przy pracach trwale związanych z budynkiem, takich jak dach, w praktyce szczególne znaczenie ma termin 5-letni. Nie warto jednak czekać ze zgłoszeniem, bo im później zgłoszona wada, tym trudniejsze dowodzenie jej przyczyn.

Czy potrzebna jest opinia rzeczoznawcy?

Przy drobnych wadach czasem wystarczą zdjęcia i korespondencja. Przy poważnych robotach budowlanych, sporze o dużą kwotę albo groźbie pozwu opinia rzeczoznawcy jest bardzo pomocna. Pozwala ustalić, czy prace są wadliwe, ile kosztuje naprawa i czy wada ma charakter istotny.

Podsumowanie

Źle wykonana usługa nie oznacza automatycznie, że wykonawca traci całe wynagrodzenie. Zamawiający powinien najpierw udokumentować wady, odpowiedzieć na fakturę albo wezwanie do zapłaty i zgłosić konkretne roszczenia: usunięcie wad, obniżenie wynagrodzenia, odstąpienie od umowy albo odszkodowanie.

Najważniejsze jest, aby działać pisemnie i precyzyjnie. W sporze o wadliwy dach, remont czy inne prace budowlane zwykle decydują dowody techniczne, treść ustaleń stron i to, czy wady są istotne. Jeżeli wykonawca kieruje sprawę do sądu, trzeba przygotować nie tylko argumenty prawne, ale także materiał dowodowy pokazujący, że żądana zapłata jest nienależna w całości albo w części.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 627, art. 636, art. 638, art. 647, art. 656, art. 560, art. 561, art. 568 i art. 471 - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 z późn. zm.

2. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28 lipca 1999 r., sygn. akt I ACa 620/99 - dotyczący znaczenia wad istotnych przy odstąpieniu od umowy o dzieło.

3. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 1988 r., sygn. akt III CZP 48/88 - dotycząca znaczenia kryterium funkcjonalnego przy ocenie wad robót.