Darowizna od rodziców dla osoby mieszkającej za granicą – podatek w Polsce

Czy darowizna od rodziców dla osoby mieszkającej w Niemczech podlega podatkowi w Polsce?

Tak, w wielu przypadkach taka darowizna może podlegać polskiej ustawie o podatku od spadków i darowizn. Nie rozstrzyga o tym samo miejsce pracy lub rozliczania podatku dochodowego, lecz przede wszystkim przedmiot darowizny, miejsce położenia rzeczy albo wykonywania prawa majątkowego, obywatelstwo obdarowanego oraz jego stały pobyt.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn podatkowi podlega nabycie przez osobę fizyczną własności rzeczy znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych w Polsce tytułem darowizny. Jeżeli natomiast darowizna dotyczy rzeczy znajdujących się za granicą albo praw majątkowych wykonywanych za granicą, art. 2 ustawy przewiduje opodatkowanie w Polsce wtedy, gdy w chwili zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu na terytorium Polski.

W praktyce oznacza to, że osoba mieszkająca od lat w Niemczech, ale mająca obywatelstwo polskie, nie powinna zakładać, że darowizna od rodziców jest poza polskim systemem podatkowym. Dodatkowo, gdy pieniądze wpływają na rachunek w polskim banku, pojawia się silny związek sprawy z Polską i należy zweryfikować obowiązki na gruncie polskiej ustawy.

Umowa między Polską a Niemcami o unikaniu podwójnego opodatkowania dotyczy podatków od dochodu i od majątku wskazanych w tej umowie. Nie jest to umowa regulująca polski podatek od spadków i darowizn. Dlatego samo wykazanie darowizny w Niemczech albo zapłata podatku według prawa niemieckiego nie zwalnia automatycznie z obowiązków w Polsce.

Darowizna od rodziców a całkowite zwolnienie z podatku

Rodzice i dzieci należą do najbliższej rodziny objętej zwolnieniem z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie obejmuje m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Rodzice są wstępnymi, a dziecko jest zstępnym, dlatego darowizna od rodziców może być całkowicie zwolniona z podatku niezależnie od jej wartości.

Aby skorzystać ze zwolnienia, trzeba jednak spełnić warunki formalne. Przy darowiźnie pieniężnej najważniejsze są dwa:

• zgłoszenie nabycia na formularzu SD-Z2 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego,
• udokumentowanie otrzymania pieniędzy przelewem na rachunek płatniczy obdarowanego, na jego rachunek w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym, jeżeli wartość darowizn od tej samej osoby przekracza kwotę wolną dla I grupy podatkowej.

Aktualna kwota wolna dla I grupy podatkowej wynosi 36 120 zł. Liczy się ją od jednej osoby, sumując ostatnie nabycie oraz wcześniejsze nabycia od tego samego darczyńcy w roku ostatniego nabycia i w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. Jeżeli darczyńcami są oboje rodzice, limit analizuje się osobno dla każdego z nich, o ile z okoliczności i dokumentów wynika, że darowizny pochodzą od dwóch darczyńców.

Jeżeli darowizna od jednego rodzica nie przekracza 36 120 zł w opisanym wyżej okresie, obowiązek zgłoszenia dla potrzeb zwolnienia z art. 4a co do zasady nie występuje. Przy większych kwotach bezpieczne rozliczenie wymaga terminowego SD-Z2 oraz zachowania dowodu przelewu.

Kiedy liczyć termin 6 miesięcy na zgłoszenie SD-Z2?

Przy zwykłej darowiźnie pieniężnej, która nie jest zawierana w formie aktu notarialnego, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia, czyli najczęściej w dniu otrzymania pieniędzy. Od tego dnia należy liczyć 6 miesięcy na zgłoszenie SD-Z2.

Jeżeli pieniądze wpływają w kilku transzach, każdą transzę trzeba ocenić osobno, ponieważ przy nabyciu w częściach obowiązek podatkowy powstaje z chwilą nabycia poszczególnych części. W praktyce przy darowiznach ratalnych trzeba pilnować dat wpływu kolejnych przelewów oraz sumowania nabyć od tego samego darczyńcy.

Wyjątek dotyczy sytuacji, w której nabywca dowiedział się o nabyciu po upływie ustawowego terminu. Wtedy zwolnienie może być zachowane, jeżeli zgłoszenie nastąpi w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym nabywca dowiedział się o nabyciu, i uprawdopodobni późniejsze powzięcie wiadomości. W przypadku przelewu darowizny na własne konto bankowe taki wyjątek zwykle będzie trudny do zastosowania.

Jaki formularz złożyć: SD-Z2 czy SD-3?

Formularz SD-Z2 służy do zgłoszenia nabycia rzeczy lub praw majątkowych przez osoby najbliższe, które chcą skorzystać z całkowitego zwolnienia. To właściwy formularz, gdy zgłoszenie następuje w terminie i spełnione są warunki zwolnienia.

Formularz SD-3 jest zeznaniem podatkowym o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych. Składa się go m.in. wtedy, gdy nie można zastosować pełnego zwolnienia, na przykład dlatego, że termin na SD-Z2 został przekroczony, a wartość darowizny przekracza kwotę wolną. Ustawowy termin na SD-3 wynosi zasadniczo miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego, więc przy ujawnieniu zaległej darowizny po latach należy działać niezwłocznie.

Co grozi za zgłoszenie darowizny po terminie?

Najważniejszą konsekwencją przekroczenia 6-miesięcznego terminu na SD-Z2 jest utrata całkowitego zwolnienia dla najbliższej rodziny. Ustawa wprost przewiduje, że w razie niespełnienia warunków zwolnienia nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla I grupy podatkowej.

Oznacza to, że podatek nie jest naliczany od całej darowizny w każdym przypadku, lecz od nadwyżki ponad kwotę wolną, po uwzględnieniu zasad sumowania darowizn od tego samego darczyńcy. Jeżeli darowiznę przekazali oboje rodzice, trzeba ustalić, jaka część pochodziła od matki, a jaka od ojca.

Jeżeli urząd skarbowy sam ujawni niezgłoszoną darowiznę w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, a należny podatek nie został zapłacony, może pojawić się ryzyko zastosowania sankcyjnej stawki 20% dla darowizny ujawnionej dopiero w toku takich czynności.

Czynny żal przy spóźnionym zgłoszeniu darowizny

Czynny żal to zawiadomienie składane na podstawie art. 16 Kodeksu karnego skarbowego. Może chronić przed karą za przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe, jeżeli sprawca po popełnieniu czynu zawiadomi właściwy organ i ujawni istotne okoliczności sprawy.

Nie jest to jednak sposób na odzyskanie utraconego zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Czynny żal dotyczy odpowiedzialności karnej skarbowej, a nie przywrócenia terminu materialnoprawnego do SD-Z2. Dlatego po przekroczeniu terminu trzeba odróżnić dwie kwestie: podatek może być należny, ale czynny żal może ograniczyć ryzyko ukarania za nieterminowe wywiązanie się z obowiązków.

Czynny żal jest bezskuteczny m.in. wtedy, gdy zostanie złożony w czasie, kiedy organ ścigania ma już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie, albo po rozpoczęciu czynności zmierzającej do jego ujawnienia, chyba że czynność ta nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania.

Ile wynosi podatek po utracie zwolnienia?

Dziecko należy do I grupy podatkowej wobec rodziców. Jeżeli nie można zastosować całkowitego zwolnienia, aktualna kwota wolna dla I grupy wynosi 36 120 zł od jednego darczyńcy. Od nadwyżki ponad tę kwotę stosuje się skalę podatkową dla I grupy:

Podatek ustala naczelnik urzędu skarbowego w decyzji. Przy spóźnionym rozliczeniu trzeba liczyć się również z odsetkami od zaległości podatkowej, jeżeli podatek powinien był zostać zapłacony wcześniej.

Darowizna z zagranicy i obywatelstwo obdarowanego

W sprawach transgranicznych trzeba oddzielić rezydencję podatkową w podatku dochodowym od zasad podatku od spadków i darowizn. Osoba może mieszkać i pracować w Niemczech, a jednocześnie jako obywatel polski podlegać polskiej ustawie przy darowiźnie rzeczy lub praw majątkowych znajdujących się za granicą.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy obdarowany nie jest obywatelem polskim i nie ma stałego pobytu w Polsce, a darczyńca również nie ma związku z Polską. Wtedy trzeba badać art. 3 ustawy oraz to, gdzie znajdują się rzeczy albo gdzie wykonywane są prawa majątkowe. W podobnych sprawach znaczenie mają także darowizny zagraniczne i status obdarowanego w dniu nabycia.

Warto też zadbać o dokumenty: umowę darowizny, potwierdzenie przelewu, dane darczyńców, informację o źródle środków oraz dowody wskazujące, od którego rodzica pochodzi konkretna część darowizny. Ma to znaczenie zarówno dla zwolnienia, jak i dla obliczenia ewentualnego podatku.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 1837.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl, „Nabycie spadku lub darowizny w najbliższej rodzinie – zwolnienie od podatku SD”: poradnik MF.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl, „Stawki i limity” w podatku od spadków i darowizn: stawki i limity SD.
• Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl, formularze SD-3 i SD-Z2: formularze SD.
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 633.
• Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku: tekst umowy.