Darowizna pieniężna dla dziecka mieszkającego za granicą – podatek i formalności

Czy darowizna dla dziecka mieszkającego za granicą podlega polskiemu podatkowi?

Co do zasady nabycie przez osobę fizyczną własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem darowizny podlega podatkowi od spadków i darowizn na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Zakres stosowania polskiej ustawy określa art. 2 oraz art. 3 tej ustawy. W praktyce znaczenie mają przede wszystkim: obywatelstwo, miejsce stałego pobytu nabywcy oraz to, czy przedmiot darowizny znajduje się w Polsce albo czy prawo majątkowe jest wykonywane w Polsce.

Jeżeli rodzic przekazuje dziecku pieniądze z rachunku prowadzonego w polskim banku, a dodatkowo po stronie darczyńcy lub obdarowanego występuje związek z Polską wskazany w ustawie, polskie przepisy podatkowe co do zasady znajdą zastosowanie. Sam fakt, że dziecko mieszka na stałe w USA, Niemczech czy innym państwie, nie wyłącza automatycznie obowiązków wobec polskiego fiskusa.

W opisanej sytuacji istotne jest również to, że córka ma obywatelstwo polskie. Zgodnie z art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą także podlega podatkowi, jeżeli w chwili otwarcia spadku lub zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu w Polsce.

Zwolnienie z podatku dla najbliższej rodziny

Rodzic i dziecko należą do kręgu osób objętych pełnym zwolnieniem przewidzianym w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten obejmuje m.in. zstępnych i wstępnych, czyli dzieci, wnuki, rodziców i dziadków.

W przypadku darowizny pieniędzy zwolnienie nie działa jednak automatycznie w każdej sytuacji. Jeżeli wartość majątku nabytego od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia, doliczona do ostatniej darowizny, przekracza kwotę wolną wskazaną w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, obdarowany powinien spełnić warunki z art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2 tej ustawy.

Oznacza to co do zasady konieczność:

• zgłoszenia nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego,
• udokumentowania otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, na jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

Podstawą dla wymogu dokumentacyjnego jest art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W praktyce najbezpieczniejszy jest zwykły przelew bankowy z konta darczyńcy na konto dziecka, z czytelnym tytułem operacji wskazującym, że chodzi o darowiznę.

Zobacz również:

zgłoszenie darowizny SD-Z2

Termin 6 miesięcy – od kiedy go liczyć?

Przy darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowa została zawarta bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Przy darowiźnie pieniędzy przekazywanej zwykłym przelewem, bez aktu notarialnego, termin 6 miesięcy najczęściej liczy się od dnia wpływu środków na rachunek obdarowanego. To właśnie wtedy dochodzi do spełnienia świadczenia.

Jeżeli darowizna jest przekazywana w kilku transzach, trzeba ocenić, czy mamy do czynienia z kilkoma odrębnymi darowiznami, czy z wykonaniem jednego wcześniejszego zobowiązania. Ma to znaczenie zarówno dla liczenia terminu, jak i dla sumowania wartości nabycia z 5 lat.

Jaki formularz złożyć i do jakiego urzędu?

Jeżeli dziecko korzysta ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, właściwym formularzem jest SD-Z2. Formularz składa obdarowany, a nie darczyńca.

Właściwość miejscową organu ustala się według przepisów wykonawczych do ustawy oraz zasad organizacji Krajowej Administracji Skarbowej. W sprawach osób mieszkających za granicą często właściwy jest wyspecjalizowany urząd skarbowy w Warszawie. W praktyce przez lata wskazywano m.in. Naczelnika III Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście, jednak przed złożeniem formularza warto potwierdzić aktualną właściwość na stronie KAS albo telefonicznie w infolinii Krajowej Informacji Skarbowej, ponieważ właściwość organów może wynikać z aktualnego rozporządzenia i zmian organizacyjnych.

Jeżeli sprawa dotyczy osoby mieszkającej za granicą, pomocny może być również materiał o tym, że dla nierezydentów znaczenie ma właściwy urząd oraz szczególne zasady obsługi obdarowani za granicą.

Czy darczyńca ma obowiązki wobec urzędu skarbowego?

W podatku od spadków i darowizn podatnikiem jest nabywca, czyli obdarowany. Wynika to z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Oznacza to, że zasadnicze obowiązki wobec polskiego urzędu skarbowego ciążą na dziecku, które otrzymuje pieniądze.

Sam darczyńca co do zasady nie składa z tego tytułu formularza SD-Z2 ani SD-3. Powinien jednak zadbać o prawidłowe udokumentowanie przelewu i zachować potwierdzenia wykonania darowizny, ponieważ mogą być potrzebne obdarowanemu do wykazania prawa do zwolnienia.

Trzeba też oddzielić podatek od spadków i darowizn od innych ewentualnych obowiązków, np. związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy, procedurami bankowymi czy zagranicznymi obowiązkami raportowymi. Te kwestie zależą od państwa pobytu dziecka i od regulacji obowiązujących w tym państwie.

Jak udokumentować darowiznę pieniędzy?

Najbezpieczniej przekazać środki przelewem z rachunku rodzica bezpośrednio na rachunek dziecka. Dobrze, aby z historii operacji wynikało:

• kto jest darczyńcą i kto jest obdarowanym,
• data przekazania środków,
• kwota i waluta,
• tytuł przelewu, np. „darowizna pieniężna dla córki”.

Przy większych kwotach warto dodatkowo sporządzić prostą pisemną umowę darowizny. Nie jest ona warunkiem ważności wykonanej darowizny pieniężnej między osobami fizycznymi, ale może pomóc dowodowo w razie pytań banku lub urzędu.

Znaczenie opisu przelewu omawia także materiał: darowizna w obrocie USA-Polska.

Jak przeliczyć dolary lub inną walutę na złote?

Jeżeli darowizna jest przekazywana w walucie obcej, na potrzeby zgłoszenia trzeba ustalić jej wartość w złotych. Zgodnie z art. 12 ustawy o podatku od spadków i darowizn wartość praw majątkowych wyrażoną w walucie obcej określa się według średniego kursu tej waluty ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Przy przelewie pieniędzy bez aktu notarialnego będzie to najczęściej kurs z dnia otrzymania środków przez obdarowanego, bo wtedy – zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy – powstaje obowiązek podatkowy.

W praktyce do formularza SD-Z2 wpisuje się wartość w złotych po takim przeliczeniu. Dobrze zachować wydruk kursu NBP z tego dnia albo zapisać tabelę kursową jako załącznik do własnej dokumentacji.

Co jeśli dziecko spóźni się ze zgłoszeniem?

Jeżeli obdarowany nie dotrzyma terminu z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, co do zasady traci prawo do pełnego zwolnienia dla najbliższej rodziny. W takiej sytuacji nabycie jest opodatkowane na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej.

Wyjątek przewiduje art. 4a ust. 2 ustawy. Jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu później, może skorzystać ze zwolnienia, jeśli zgłosi nabycie nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o jego nabyciu, oraz uprawdopodobni ten fakt. Ten wyjątek nie będzie jednak typowy przy zwykłej darowiźnie przelewowej, bo obdarowany z reguły wie o wpływie środków od razu.

Poza samym podatkiem mogą pojawić się również konsekwencje wynikające z ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, jeżeli podatnik nie dopełni obowiązku zgłoszenia i nie ujawni nabycia właściwemu organowi.

Czy potrzebna jest umowa darowizny w formie aktu notarialnego?

Nie. Zgodnie z art. 890 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, ale umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Przy przekazaniu pieniędzy przelewem darowizna jest więc skuteczna po wykonaniu przelewu.

Brak aktu notarialnego nie pozbawia zwolnienia podatkowego. Przeciwnie – przy zwykłej darowiźnie pieniężnej kluczowe są termin SD-Z2 i dowód przelewu.

Zobacz również:

tytuł przelewu darowizny a zwolnienie z podatku

FAQ

Czy dziecko mieszkające na stałe w USA musi zgłaszać darowiznę w Polsce?

Tak, jeżeli w świetle art. 2 i art. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn darowizna podlega polskim przepisom. Sam pobyt za granicą nie wyklucza obowiązku zgłoszenia.

Czy rodzic płaci podatek od przekazanej darowizny?

Nie w podatku od spadków i darowizn. Podatnikiem jest obdarowany, czyli dziecko, zgodnie z art. 5 ustawy.

Czy wystarczy zwykły przelew bankowy?

Tak, a przy darowiźnie pieniędzy to najbezpieczniejsza forma. Art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy wymaga udokumentowania otrzymania środków dowodem przelewu, wpłaty lub przekazu.

Czy trzeba składać SD-Z2, jeśli kwota jest niewielka?

Obowiązek zgłoszenia dla zachowania pełnego zwolnienia trzeba oceniać z uwzględnieniem limitu z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz sumowania nabyć z 5 lat od tej samej osoby zgodnie z art. 9 ust. 2. Przy kolejnych przelewach łatwo przekroczyć kwotę wolną.

Jaki kurs zastosować do dolarów?

Średni kurs NBP z dnia powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 12 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Podsumowanie

Darowizna pieniężna od rodzica dla dziecka mieszkającego za granicą może być w Polsce całkowicie zwolniona z podatku. Kluczowe są jednak trzy elementy: ustalenie, czy polska ustawa w ogóle ma zastosowanie, zachowanie 6-miesięcznego terminu na SD-Z2 oraz prawidłowe udokumentowanie przelewu. Gdy przedmiotem darowizny nie są pieniądze, lecz nieruchomość położona w Polsce, dochodzą inne formalności; szczegółowo pokazujemy je przy darowiźnie nieruchomości w Polsce dla dziecka mieszkającego w Niemczech.

W sprawach transgranicznych warto dodatkowo sprawdzić zagraniczne wymogi raportowe oraz aktualną właściwość urzędu skarbowego w Polsce, bo zależy ona od konkretnego stanu faktycznego i aktualnych regulacji organizacyjnych KAS.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207

2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny

3. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy

[Na gruncie prawa polskiego informacja podatkowa wskazana przez prawnika nie ma mocy wiążącej dla żadnego urzędu skarbowego. Urząd skarbowy nie jest związany dokumentami sporządzonymi przez prawników. Jeżeli podatnik jest zainteresowany uzyskaniem informacji co do sposobu stosowania przepisów prawa w rozumieniu fiskusa, należy wystąpić do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym jest to jedyna droga uzyskania oficjalnego stanowiska w indywidualnej sprawie podatkowej.]