Niezgłoszone darowizny od rodzica, skutki podatkowe, jak naprawić błąd

Podstawy prawne i zasady ogólne

Darowizny otrzymywane od rodziców należą do tzw. grupy zerowej i co do zasady są w całości zwolnione z podatku od spadków i darowizn. Warunkiem skorzystania z tego zwolnienia jest zgłoszenie nabycia darowizny na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od jej otrzymania oraz, w przypadku darowizn pieniężnych, udokumentowanie ich przelewem na rachunek bankowy obdarowanego. Niezachowanie sześciomiesięcznego terminu powoduje utratę prawa do zwolnienia i konieczność opodatkowania darowizny na zasadach właściwych dla I grupy podatkowej.

Sumowanie darowizn od jednego darczyńcy

Przy ustalaniu obowiązku podatkowego bierze się pod uwagę darowizny otrzymane od tej samej osoby w roku ostatniego nabycia oraz w pięciu latach poprzedzających ten rok. Oznacza to, że urząd skarbowy sumuje wartość wszystkich darowizn z tego okresu, aby sprawdzić, czy została przekroczona kwota wolna od podatku.

Kwota wolna i stawki podatku

Dla I grupy podatkowej, czyli m.in. relacji dziecko–rodzic, kwota wolna od podatku wynosi 36 120 zł. Nadwyżka ponad tę kwotę podlega opodatkowaniu według skali określonej w art. 15 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zgodnie z tym przepisem:
– do 11 833 zł podatek wynosi 3%,
– od 11 833 zł do 23 665 zł podatek wynosi 355 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł,
– powyżej 23 665 zł podatek wynosi 946 zł 60 gr i 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł.

Właściwe formularze podatkowe

Jeżeli darowizna nie została zgłoszona w terminie umożliwiającym skorzystanie ze zwolnienia, należy złożyć zeznanie podatkowe SD-3. Po jego złożeniu urząd skarbowy wyda decyzję określającą wysokość podatku oraz termin jego zapłaty, co do zasady wynoszący 14 dni od doręczenia decyzji.

Sankcyjna stawka 20 procent

Stawka podatku w wysokości 20% ma zastosowanie w sytuacji, gdy to organ podatkowy jako pierwszy ujawni fakt otrzymania darowizny albo gdy podatnik powoła się na nią w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego lub kontroli, zanim sam ją rozliczy. Jak wskazuje art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn:
„Nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny lub polecenia darczyńcy podlega opodatkowaniu według stawki 20%, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się podatnika przed organem podatkowym w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej na okoliczność dokonania tej darowizny, a należny podatek od tego nabycia nie został zapłacony”.
Dobrowolne i samodzielne złożenie deklaracji co do zasady pozwala uniknąć zastosowania tej sankcyjnej stawki.

Odpowiedzialność karnoskarbowa i czynny żal

Niezgłoszenie darowizny może wiązać się z odpowiedzialnością na gruncie kodeksu karnego skarbowego, w szczególności na podstawie art. 54 k.k.s. Ryzyko to można jednak znacząco ograniczyć poprzez złożenie tzw. czynnego żalu, o którym mowa w art. 16 k.k.s., przed wszczęciem jakichkolwiek czynności przez organ podatkowy. W piśmie należy wskazać, że uchybienie miało charakter nieumyślny oraz że podatnik dobrowolnie uzupełnia swoje obowiązki.

Brak konsekwencji w podatku dochodowym

Otrzymanie darowizny nie stanowi przychodu w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Darowizny podlegają bowiem odrębnemu reżimowi podatkowemu, tj. ustawie o podatku od spadków i darowizn.

Rekomendowane działania praktyczne

W pierwszej kolejności warto zgromadzić pełną dokumentację przelewów otrzymanych od rodzica, w tym daty, kwoty i tytuły przelewów. Następnie należy ustalić, czy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy były otrzymywane darowizny – dla nich można jeszcze złożyć formularz SD-Z2 i skorzystać ze zwolnienia. W odniesieniu do wcześniejszych darowizn konieczne będzie złożenie SD-3. Równolegle zasadne jest złożenie czynnego żalu, aby zminimalizować ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej. Po otrzymaniu decyzji podatkowej pozostanie zapłata należnego podatku w wyznaczonym terminie.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy darowizny od rodzica są opodatkowane?
Nie, co do zasady są zwolnione z podatku, jeśli zostaną zgłoszone na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy.

Co jeśli nie zgłosiłem darowizny w terminie?
Tracisz prawo do zwolnienia i musisz rozliczyć darowiznę na formularzu SD-3 oraz zapłacić podatek.

Czy urząd może nałożyć wyższą, sankcyjną stawkę podatku?
Tak, 20% – ale tylko jeśli urząd sam wykryje darowiznę lub powołasz się na nią w trakcie kontroli.

Jak uniknąć sankcyjnej stawki 20%?
Należy samodzielnie zgłosić darowizny (SD-3), zanim urząd podejmie działania.

Czy grozi kara karnoskarbowa?
Tak, ale można jej uniknąć lub ją ograniczyć, składając tzw. czynny żal przed wszczęciem kontroli.

Czy darowiznę trzeba wykazać w PIT?
Nie, darowizny nie podlegają podatkowi dochodowemu.

Jak oblicza się podatek od darowizny?
Sumuje się darowizny od jednej osoby z ostatnich 5 lat i stosuje stawki dla I grupy podatkowej po przekroczeniu kwoty wolnej.

Od czego zacząć naprawę sytuacji?
Od zebrania dokumentów przelewów, złożenia SD-3 oraz czynnego żalu.