Czy komornik może ściągnąć dług od matki, żonatego syna który z nią nie mieszka?

Długi syna zameldowanego w mieszkaniu matki

Sprawy związane z postępowaniem komorniczym i egzekucją są bardzo trudne dla osób w nie zaangażowanych. Niestety nieraz bywa tak, że postępowanie komornicze dotyka osób, które wcale nie są dłużnikami. Sytuacje te są bardzo stresujące i przykre dla wszystkich zaangażowanych w to ludzi.

Przepisy związane z egzekucją z ruchomości zostały opisane w artykułach 844-879 Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.). Zgodnie z art. 845 § 2 K.p.c. – komornik może zająć ruchomości dłużnika będące w jego władaniu. W przypadku egzekucji świadczeń alimentacyjnych komornik może też zająć ruchomości będące we władaniu osoby zamieszkującej wspólnie z dłużnikiem bez jej zgody, chyba że przedstawi ona dowód, że te rzeczy są jej własnością. W przypadku ruchomości często jest to trudne do udowodnienia, jeśli nie ma się faktur imiennych na daną rzecz.

W praktyce oznacza to, że często komornik nie bada, czyją własnością są rzeczy znajdujące się w mieszkaniu dłużnika. Patrzy, czy te rzeczy mogą być w jego władaniu, ale też nie będzie badał, czy naprawdę tego używa, czy tam przebywa aktualnie. Praktyka wskazuje, że komornik często nie sprawdza, czy rzecz w mieszkaniu, w którym mieszka dłużnik, jest dłużnika, współlokatora czy też jego partnera.

Czy komornik może zająć wszystkie rzeczy znajdujące się w mieszkaniu?

Istnieje mienie wyjęte spod egzekucji. Napisano o tym w art. 829 K.p.c.:

„1) przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie codzienne, niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu;

2) zapasy żywności i opału niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny na okres jednego miesiąca;

3) jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów;

4) narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce niezbędne dla niego do produkcji na okres jednego tygodnia, z wyłączeniem jednak pojazdów mechanicznych;

5) u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę – pieniądze w kwocie, która odpowiada niepodlegającej egzekucji części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty, a u dłużnika nieotrzymującego stałej płacy – pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie;

6) przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową;

7) (uchylony)

8) produkty lecznicze w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne) niezbędne do funkcjonowania podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej przez okres trzech miesięcy oraz niezbędne do jego funkcjonowania wyroby medyczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych;

9) przedmioty niezbędne ze względu na niepełnosprawność dłużnika lub członków jego rodziny.”

To są rzeczy, których w ogóle nie można zająć w drodze egzekucji. Jeśli doszłoby do tego, że komornik je zajmie, można złożyć skargę na czynności komornika, zgodnie z art. 767 K.p.c. Należy ją wnieść w terminie tygodnia do sądu rejonowego, przy którym działa komornik.

Bardzo dużo zależy od osoby komornika. Jeden zrozumie sytuację i nie będzie próbował zająć np. rzeczy partnera dłużnika, ale inny może powiedzieć, że są to rzeczy w mieszkaniu dłużnika i że on może domniemywać, że należą do niego, a nie do innej osoby (chyba że ewidentnie nie będą to rzeczy dłużnika). Istnieje pewne orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1991 r. IV CR 550/90, w którym SN stwierdził, że gdy rzecz ruchoma znajduje się w mieszkaniu zajmowanym przez dłużnika wspólnie z innymi osobami, to gdy nic innego nie wynika z charakteru rzeczy albo szczególnych okoliczności, komornik może przyjąć, że jest ona co najmniej we współwładaniu przez dłużnika i dokonać zajęcia.

Zajęcie przez komornika rzeczy należących do osoby trzeciej

Gdyby doszło do zajęcia Pani rzeczy, przysługuje Pani możliwość wniesienia powództwa przeciwegzekucyjnego opisanego w art. 841 K.p.c. Osoba trzecia może żądać zwolnienia zajętego przedmiotu spod egzekucji, jeśli skierowanie przeciwko niemu egzekucji narusza jej prawa. Powództwo takie wytacza się do sądu, w okręgu którego prowadzi się egzekucję. Jednakże do czasu rozpoznania powództwa przedmiot pozostanie zajęty przez komornika.

Sam fakt zameldowania o niczym jeszcze nie przesądza. W przepisach dotyczących postępowania cywilnego, a także egzekucyjnego nie ma zapisów o zameldowaniu, a wspominane jest miejsce zamieszkania, które decyduje np. o właściwości miejscowej w procesie czy też w postępowaniu egzekucyjnym. Nie można jednakże wykluczyć, iż to do Pani mieszkania najpierw uda się komornik, jeśli nie będzie znał innego adresu, pod którym mieszka syn. Dlatego też, gdyby doszło do tego, iż dalej jakieś pisma będą przychodzić na Pani adres, dobrze byłoby wskazać, iż Pani syn nie mieszka już pod tym adresem i podać właściwy adres, aby później już nie była Pani niepokojona działaniami komornika. Nie ma całkowitej pewności, czy to na pewno zadziała, ale niewątpliwie może to pomóc. Można więc pójść do komornika, albo napisać pismo, w którym poinformuje go Pani, iż syn jest żonaty, od lat prowadzi własne gospodarstwo domowe i już z Panią nie mieszka, albo po prostu wysłać to pocztą.

Wymeldowanie osoby zadłużonej z mieszkania

Oprócz tego może Pani (przynajmniej spróbować) wymeldować syna. Ja rozumiem, że to jest Pani syn, ale tutaj chodzi o Pani sprawy, o Pani dobro. Zasadniczo dorosłe osoby samodzielnie ponoszą odpowiedzialność za swoje zobowiązania, a należy pamiętać, że kwestie zameldowania nie mają wpływu na prawo własności. Może Pani sama wymeldować syna, jeśli on nie zamierza tego zrobić. W art. 33 ustawy o ewidencji ludności doprecyzowano kwestie związane z obowiązkiem wymeldowania – mianowicie obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego, ma obowiązek wymeldować się. Powinno się tego dokonać w formie pisemnej na formularzu w organie gminy właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce pobytu, przedstawiając dowód osobisty lub paszport, ewentualnie w formie dokumentu elektronicznego.

Zgodnie z art. 35 ustawy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję w sprawie wymeldowania obywatela, który opuścił miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Tego typu sprawy nie należą obecnie do rzadkości. Najczęściej występuje w nich jedna trudność – wykazanie, iż dana osoba się wyprowadziła i mieszka gdzie indziej. Nie istnieje żaden sztywny termin, po upływie którego można dokonać wymeldowania, choć w niektórych urzędach przyjmują sztywną granicę np. 3 miesięcy. W tym przypadku termin jest naprawdę długi i liczony w latach. W orzecznictwie sądowym stwierdzono, iż potrzebne jest, aby opuszczenie lokalu mało charakter dobrowolny i trwały. Podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach: z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. V SA 1784/99, lub z 23 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3169/00. Może okazać się konieczne przedstawienie jakichś dowodów na to, że Pani syn już nie mieszka z Panią – trudno jednak jednoznacznie powiedzieć, co byłoby dla urzędników zadowalające i warto ich o to spytać, poza tym nie można tego orzec, nie wiedząc, czym Pani dysponuje; może okazać się, że potrzebna będzie wizja lokalna. Jest to jednak jak najbardziej możliwe do przeprowadzenia. Sprawa wydaje się być ewidentna, a jedyny problem może leżeć w postępowaniu dowodowym. Należy więc udać się do urzędu gminy, pobrać formularz i upewnić się, jakie dowody byłyby dla nich wystarczające, gdyż nie ma tu całkowicie jednolitej praktyki.

W tej sprawie istnieje naprawdę dużo czynników, które mogą wpłynąć na przyszły przebieg sprawy, dlatego dobrze podjąć tę obronę jak najszybciej, aby mieć jak najmniej kłopotów na przyszłość. Nie ma pewności, czy te kłopoty całkiem Panią ominą, ale trzeba spróbować, a jeśli się podejmie odpowiednie działania, jest szansa, iż sprawy związane z egzekucją Panią ominą.

Odpowiedzialność za długi współmałżonka

Dodam jeszcze, że jeśli syn zaciągnął długi przed ślubem, wówczas odpowiada jedynie on, a jego żona musi znosić fakt, że egzekucja prowadzona jest np. z wynagrodzenia za pracę, które wchodzi do majątku wspólnego. Jeśli obydwoje zaciągnęli dług, odpowiadają obydwoje, majątkiem wspólnym i osobistym. Jeśli mąż zaciągnął dług za zgodą żony, odpowiada on swoim majątkiem osobistym oraz majątkiem wspólnym. Jeśli zaś zrobił to bez zgody żony, odpowiada swoim majątkiem osobistym, z wynagrodzenia za pracę, czy też z dochodów z działalności gospodarczej. Tak więc w pewnym stopniu egzekucja może też dotknąć jej osoby.

Zwykle komornik najpierw prowadzi egzekucję z rachunku bankowego, z wynagrodzenia za pracę, gdyż jest to dla niego najłatwiejsze i najbardziej dostępne, a sięga do ruchomości, gdy trudno mu znaleźć coś innego. Podkreślam, iż zameldowanie nie tworzy żadnych praw własnościowych do lokalu, więc nie mógłby prowadzić egzekucji z Pani nieruchomości, jednak mógłby próbować z Pani ruchomości, choć teoretycznie nie ma do tego prawa, jednakże w praktyce niestety bywa z tym różnie.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy komornik może wejść do mieszkania matki za długi syna?
Tak, może przyjść pod adres zameldowania, jeśli nie zna innego miejsca pobytu dłużnika.

Czy zameldowanie oznacza odpowiedzialność za długi syna?
Nie. Sam meldunek nie powoduje odpowiedzialności za cudze zobowiązania.

Czy komornik może zająć rzeczy należące do matki?
Teoretycznie nie, ale w praktyce może je zająć, jeśli uzna, że są we władaniu dłużnika.

Co zrobić, gdy komornik zajmie moje rzeczy?
Można wnieść powództwo przeciwegzekucyjne o zwolnienie rzeczy spod egzekucji.

Czy brak paragonów i faktur to problem?
Tak, utrudnia udowodnienie własności, ale można posłużyć się innymi dowodami (np. zeznania świadków).

Czy warto poinformować komornika, że syn tam nie mieszka?
Tak, najlepiej pisemnie wskazać aktualny adres syna i wyjaśnić sytuację.

Czy można wymeldować zadłużonego syna?
Tak, jeśli faktycznie się wyprowadził – można złożyć wniosek o wymeldowanie w urzędzie.

Czy komornik może zająć mieszkanie matki?
Nie, jeśli należy wyłącznie do niej i nie jest dłużnikiem.

Jakie rzeczy nie podlegają zajęciu?
M.in. podstawowe sprzęty domowe, ubrania, zapasy żywności czy przedmioty niezbędne do pracy.

Czy długi syna mogą obciążyć jego żonę?
Zależy od okoliczności – np. czy dług powstał przed ślubem lub za zgodą żony.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
3. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 1991 r. IV CR 550/90
4. Orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. V SA 1784/99