Czy można wyprosić teściową z własnego domu?

Od czego zależy, czy teściowa może dalej mieszkać w domu?

Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, na jakiej podstawie teściowa zajmuje lokal. W praktyce trzeba ustalić, czy ma ona:

• służebność osobistą mieszkania wpisaną do księgi wieczystej lub ustanowioną aktem notarialnym,
• prawo z umowy dożywocia, o której mowa w art. 908 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny,
• umowę najmu albo użyczenia,
• inny skuteczny wobec właściciela tytuł prawny do lokalu.

Jeżeli takich praw nie ma, a zamieszkanie nastąpiło wyłącznie z Pana zgody, zwykle nie powstaje po stronie teściowej trwałe uprawnienie do dalszego zamieszkiwania.

Czy zięć ma ustawowy obowiązek utrzymywać teściową w swoim domu?

Co do zasady nie. Obowiązek alimentacyjny nie wynika tu automatycznie z samego faktu powinowactwa. Zgodnie z art. 144 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny między powinowatymi dotyczy wyłącznie powinowatych w linii prostej, a więc np. teściów i zięcia lub synowej. Jednak nawet wtedy nie oznacza to obowiązku przyjęcia danej osoby do własnego domu.

Co więcej, po śmierci małżonka powinowactwo nie wygasa, ale sam obowiązek alimentacyjny powstaje tylko po spełnieniu ustawowych przesłanek, w szczególności stanu niedostatku osoby uprawnionej oraz możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego - art. 129 § 1, art. 132 i art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce oznacza to, że nawet gdyby teściowa twierdziła, że należy się jej pomoc, nie daje jej to automatycznie prawa do zajmowania konkretnej nieruchomości należącej do zięcia.

Prawo właściciela do decydowania o tym, kto mieszka w domu

Zgodnie z art. 140 Kodeksu cywilnego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa oraz nią rozporządzać, w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego. Jeżeli więc dom należy wyłącznie do Pana, to co do zasady Pan decyduje, kto może w nim mieszkać.

To uprawnienie nie pozwala jednak na samowolne wyrzucenie domownika. Jeżeli ktoś faktycznie zajmuje lokal, właściciel musi działać zgodnie z procedurą cywilną. W podobnych konfliktach rodzinno-mieszkaniowych warto też zobaczyć materiał: zięć a teściowa.

Najczęstsza podstawa pobytu: użyczenie

Jeżeli pozwolił Pan teściowej zamieszkać u siebie nieodpłatnie, bez czynszu i bez zawierania umowy najmu, jej pobyt najczęściej należy kwalifikować jako użyczenie w rozumieniu art. 710 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy.

Przy użyczeniu biorący do używania ponosi zwykłe koszty utrzymania rzeczy - art. 713 Kodeksu cywilnego. Samo dokładanie się do rachunków lub robienie zakupów nie zamienia automatycznie użyczenia w najem ani nie daje prawa do stałego pobytu.

Jak zakończyć użyczenie lokalu?

Jeżeli użyczenie było bezterminowe, zastosowanie ma art. 715 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli umowa użyczenia została zawarta na czas nieoznaczony, użyczenie kończy się, gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo gdy upłynął czas, w którym mógł ten użytek uczynić.

W odniesieniu do lokalu mieszkalnego w praktyce bezpiecznie jest:

1. sporządzić pisemne oświadczenie o cofnięciu zgody na dalsze zamieszkiwanie,
2. wyznaczyć rozsądny termin na wyprowadzkę, np. 30 dni,
3. doręczyć pismo za pokwitowaniem albo listem poleconym,
4. zachować dowody doręczenia i ewentualnej korespondencji.

Jeżeli stan faktyczny jest bardziej złożony, np. teściowa ponosiła większe nakłady na nieruchomość albo strony ustnie ustaliły długoletni pobyt, warto przeanalizować treść ustaleń indywidualnie. Samo używanie lokalu przez długi czas nie tworzy jednak automatycznie służebności ani własności.

Czego nie wolno robić właścicielowi?

Nie wolno stosować tzw. eksmisji „na własną rękę”, czyli np. wymieniać zamków podczas nieobecności teściowej, wynosić jej rzeczy, odcinać mediów lub uniemożliwiać wejścia do domu siłą. Takie działania mogą prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, a w określonych sytuacjach także karnej.

Jeżeli problem dotyczy osoby, która nie chce opuścić lokalu mimo cofnięcia zgody, pomocny może być także artykuł: niechciany lokator.

Pozew o eksmisję - kiedy jest potrzebny?

Jeżeli po wezwaniu do wyprowadzki teściowa nadal zajmuje dom, właściciel może wnieść pozew o opróżnienie lokalu, oparty co do zasady na art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, aby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą.

W pozwie warto powołać:

• tytuł własności do nieruchomości,
• okoliczność udzielenia zgody na zamieszkanie,
• cofnięcie tej zgody,
• brak innego tytułu prawnego po stronie teściowej,
• bezskuteczność wezwania do opuszczenia lokalu.

Czy teściowej może przysługiwać lokal socjalny?

Tak, to jest jedna z najważniejszych kwestii praktycznych. Na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego sąd w wyroku nakazującym opróżnienie lokalu orzeka o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo o braku takiego uprawnienia wobec osób, których nakaz dotyczy.

Zgodnie z art. 14 ust. 4 tej ustawy sąd nie może orzec o braku uprawnienia do najmu socjalnego lokalu wobec:

• kobiety w ciąży,
• małoletniego, osoby niepełnosprawnej lub ubezwłasnowolnionej oraz osoby sprawującej nad nią opiekę i wspólnie z nią zamieszkałej,
• obłożnie chorego,
• emeryta i rencisty spełniającego kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej,
• osoby posiadającej status bezrobotnego,
• osoby spełniającej przesłanki określone przez radę gminy w drodze uchwały

- chyba że osoby te mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany.

To oznacza, że wiek teściowej sam w sobie nie blokuje eksmisji, ale może wydłużyć wykonanie wyroku, jeżeli sąd przyzna jej prawo do najmu socjalnego lokalu i trzeba będzie czekać na ofertę gminy.

Czy znaczenie ma to, że teściowa ma dorosłych synów?

Może mieć znaczenie faktyczne i pośrednio prawne. Jeżeli teściowa ma realną możliwość zamieszkania u swoich dzieci albo uzyskania od nich pomocy alimentacyjnej, może to wpływać na ocenę jej sytuacji przez sąd. Obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodzica wynika z art. 128 w zw. z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i co do zasady wyprzedza dalsze kręgi zobowiązanych.

Nie oznacza to jednak, że sąd nakaże synom przyjęcie matki do swojego mieszkania w Pana sprawie o eksmisję. To raczej argument pokazujący, że teściowa nie jest pozostawiona bez jakiegokolwiek wsparcia rodzinnego.

Czy teściowa może powoływać się na zasady współżycia społecznego?

Może próbować, zwłaszcza gdy mieszka u Pana od dawna, pomagała w prowadzeniu domu albo jest osobą starszą i schorowaną. Zasady współżycia społecznego są uwzględniane przy wykonywaniu prawa własności na podstawie art. 140 Kodeksu cywilnego oraz przy ocenie nadużycia prawa z art. 5 Kodeksu cywilnego.

W praktyce takie argumenty rzadko tworzą trwałe prawo do lokalu, ale mogą wpływać na sposób oceny sprawy przez sąd, termin wyprowadzki, rozstrzygnięcie o najmie socjalnym czy ocenę relacji między stronami.

Jak przygotować się do sprawy?

Przed podjęciem kroków warto zgromadzić:

• odpis z księgi wieczystej lub akt notarialny potwierdzający własność,
• dokumenty pokazujące brak służebności lub dożywocia,
• pisemne wezwanie do opuszczenia lokalu,
• dowody doręczenia tego wezwania,
• ewentualną korespondencję z teściową lub jej dziećmi,
• informacje o stanie zdrowia i sytuacji mieszkaniowej teściowej, jeśli są znane.

Tabela: co zmienia tytuł prawny teściowej do lokalu?

FAQ

Czy po śmierci żony nadal jestem prawnie związany z teściową?

Tak, powinowactwo nie wygasa wskutek śmierci małżonka. Wynika to z art. 61(8) § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie oznacza to jednak automatycznego obowiązku zapewniania teściowej mieszkania we własnym domu.

Czy mogę po prostu wymienić zamki i nie wpuścić teściowej?

Nie. Jeżeli teściowa faktycznie zajmuje lokal, trzeba działać legalnie: cofnąć zgodę na zamieszkiwanie, wezwać do wyprowadzki, a w razie odmowy wnieść pozew o eksmisję. Samodzielne usunięcie domownika może narazić właściciela na odpowiedzialność.

Czy teściowa ma prawo do lokalu socjalnego?

Niekoniecznie, ale sąd musi to zbadać. Podstawą jest art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów. Znaczenie mają m.in. wiek, stan zdrowia, dochody i możliwość zamieszkania gdzie indziej.

Czy dorosłe dzieci teściowej mają wobec niej pierwszeństwo pomocy?

Co do zasady tak, ponieważ obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodzica wynika z art. 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie oznacza to jednak, że w Pana sprawie sąd nakaże im zabranie matki do swojego mieszkania.

Czy rachunki opłacane przez teściową dają jej prawo do mieszkania?

Zwykle nie. Pokrywanie bieżących kosztów utrzymania domu może mieścić się w zwykłych kosztach używania rzeczy z art. 713 Kodeksu cywilnego, ale samo w sobie nie tworzy trwałego tytułu prawnego do lokalu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - ISAP.

2. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ISAP.

3. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego - ISAP.

4. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - ISAP.