Jak zabezpieczyć rodzinę przed długami jednego z małżonków, rozdzielność majątkowa, spadek, odpowiedzialność za zobowiązania

Odpowiedzialność za długi małżonka

Zasady dotyczące odpowiedzialności za długi małżonka określa Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Kluczowy jest art. 41 §1 k.r.o., zgodnie z którym jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego.

Natomiast zgodnie z art. 41 §2 k.r.o., jeśli zobowiązanie zostało zaciągnięte bez zgody drugiego małżonka, wierzyciel może dochodzić zaspokojenia przede wszystkim z majątku osobistego dłużnika, z jego wynagrodzenia lub dochodów z działalności zarobkowej.

Art. 41 §3 k.r.o. przewiduje z kolei odmienną zasadę odpowiedzialności dotyczącą wierzytelności powstałych przed powstaniem wspólności majątkowej lub związanych z majątkiem osobistym jednego z małżonków. W takich sytuacjach również obowiązuje odpowiedzialność z majątku osobistego dłużnika.

Zgoda małżonka a odpowiedzialność z majątku wspólnego

Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy drugi małżonek wyrażał zgodę na zaciągnięcie zobowiązań. Jeśli zgody nie było, wierzyciele nie mogą zaspokajać się z całego majątku wspólnego, a jedynie z określonych składników należących do dłużnika, takich jak wynagrodzenie czy dochody.

Zgoda małżonka może być udzielona w dowolnej formie i nie powoduje, że sam staje się dłużnikiem – musi jednak liczyć się z możliwością egzekucji z majątku wspólnego.

W opisanej sytuacji, skoro mama nie wyrażała zgody na zaciągnięcie zobowiązań, nie odpowiada za bieżące długi męża w ramach majątku wspólnego.

Rozdzielność majątkowa małżeńska

Ustanowienie rozdzielności majątkowej jest możliwe zarówno umownie, jak i sądownie. Zgodnie z art. 51 k.r.o. każde z małżonków zachowuje majątek nabyty przed i po ustanowieniu rozdzielności.

Rozdzielność daje pełną autonomię w zakresie zarządzania majątkiem i odpowiedzialności za zobowiązania. Trzeba jednak mieć świadomość, że w niektórych przypadkach wierzyciel może próbować podważyć jej ustanowienie, jeśli uzna, że została wprowadzona w celu pokrzywdzenia go.

Warto podkreślić, że rozdzielność nie zapewnia udziału w majątku drugiego małżonka ani nie gwarantuje wyrównania dorobków.

Zabezpieczenie majątku na wypadek śmierci dłużnika

W sytuacji, gdy istnieje majątek wspólny, najprostsze odrzucenie spadku przez współmałżonka często nie jest korzystne – szczególnie gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość.

Praktycznym rozwiązaniem może być:

1. ustanowienie rozdzielności majątkowej,

2. sprzedaż nieruchomości dziecku za cenę rynkową,

3. ustanowienie na rzecz rodziców służebności mieszkania.

Nie można tego uczynić w formie darowizny, ponieważ mogłoby to prowadzić do skargi pauliańskiej. Zgodnie z art. 527 §1 k.c. wierzyciel może żądać uznania czynności prawnej za bezskuteczną, jeśli została dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli. Art. 527 §3 k.c. wprowadza domniemanie świadomości pokrzywdzenia, gdy korzyść uzyskuje osoba najbliższa.

Art. 531 §1 k.c. oraz 533 k.c. regulują odpowiedzialność osoby, która uzyskała korzyść majątkową w wyniku takiej czynności, a art. 534 k.c. wskazuje pięcioletni termin na wniesienie skargi pauliańskiej.

Ubezwłasnowolnienie jako dodatkowe zabezpieczenie

Jeżeli stan zdrowia osoby zadłużonej powoduje, że nie jest ona w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem, można rozważyć wniosek o ubezwłasnowolnienie. W przypadku jego orzeczenia możliwe jest kwestionowanie przyszłych zobowiązań jako zawartych bez świadomości znaczenia czynności.