Umieszczenie osoby objętej dożywociem w domu pomocy społecznej, zasady i obowiązki

Podstawy prawne umieszczenia w DPS

Zgodnie z art. 54 ustawy o pomocy społecznej, umieszczenie osoby w Domu Pomocy Społecznej następuje na podstawie decyzji administracyjnej wydanej przez właściwy organ gminy. Poprzedza ją rodzinny wywiad środowiskowy oraz weryfikacja, czy nie ma możliwości zapewnienia opieki w miejscu zamieszkania. Kryterium kwalifikującym jest trwała niepełnosprawność, choroba psychiczna lub podeszły wiek – co zostało w tym przypadku potwierdzone przez lekarza i interwencje służb.

Kto ponosi koszty pobytu w DPS

Zgodnie z art. 61 ustawy o pomocy społecznej, opłaty za pobyt w DPS obciążają:

1. samą osobę kierowaną do DPS – maksymalnie do 70% jej dochodu,

2. małżonka, zstępnych lub wstępnych – gdy dochód osoby umieszczonej jest niewystarczający,

3. gminę, która wydała decyzję – gdy żadna z powyższych osób nie może ponieść kosztów.

W praktyce organ może badać sytuację majątkową osób bliskich i na tej podstawie ustalać wysokość odpłatności.

Znaczenie umowy dożywocia

Umowa dożywocia, uregulowana w art. 908–916 Kodeksu cywilnego, nakłada na osoby, które otrzymały nieruchomość, obowiązek zapewnienia dożywotniego utrzymania uprawnionej. Obejmuje to m.in. mieszkanie, wyżywienie, opiekę, pielęgnację i pomoc w chorobie.

Jeżeli dalsze wspólne zamieszkiwanie jest niemożliwe z powodu agresji, zagrożenia lub głębokiego pogorszenia stanu zdrowia, możliwe jest przekształcenie obowiązków z dożywocia na rentę pieniężną (art. 913 § 1 k.c.). Wniosek składa się do sądu cywilnego właściwego według miejsca zamieszkania zobowiązanych.

Dlaczego OPS może uznać obdarowanych za zobowiązanych do opłat

Organy pomocy społecznej, powołując się na art. 61 ust. 2a ustawy o pomocy społecznej, często traktują osoby, które uzyskały nieruchomość w drodze umowy dożywocia, jako zobowiązane do ponoszenia części kosztów pobytu w DPS. Jest to praktyka poparta orzecznictwem – interpretacja celowościowa wskazuje, że przejęcie nieruchomości wiąże się również z przejęciem obowiązku utrzymania.

W efekcie OPS może ustalać opłatę także wobec obdarowanych, nawet jeśli nie są oni formalnie osobami zobowiązanymi do alimentacji.

Możliwość ubezwłasnowolnienia i ustanowienia opiekuna

W razie znacznego pogorszenia stanu psychicznego możliwe jest wszczęcie postępowania o ubezwłasnowolnienie – art. 13 § 1 k.c. – a następnie ustanowienie opiekuna prawnego. Wniosek może złożyć osoba bliska, prokurator lub kierownik DPS.

Wnioski dla Państwa sytuacji

Jeżeli dochody krewnej są niewystarczające, OPS może ustalić odpłatność po Waszej stronie, jako osób które uzyskały korzyść majątkową w postaci nieruchomości. Decyzję można zaskarżyć, a opłata – jeśli zostanie ustalona – powinna być określona z uwzględnieniem Waszej sytuacji finansowej.