Prawa autorskie a wspólność majątkowa małżeńska

Majątkowe prawa autorskie a wspólność majątkowa małżeńska

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić dwie kwestie: same autorskie prawa majątkowe do gry oraz dochody osiągane z ich eksploatacji.

Zgodnie z art. 33 pkt 9 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, do majątku osobistego każdego z małżonków należą prawa autorskie i prawa pokrewne. Oznacza to, że co do zasady autorskie prawa majątkowe nie wchodzą automatycznie do majątku wspólnego, nawet gdy utwór został stworzony już po ślubie.

Jeżeli natomiast prawa zostały skutecznie przeniesione jeszcze przed ślubem na narzeczoną, to po zawarciu małżeństwa pozostają one jej majątkiem osobistym jako składnik nabyty przed powstaniem wspólności ustawowej, zgodnie z art. 33 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Inaczej wygląda kwestia wpływów z gry. Zgodnie z art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do majątku wspólnego należą pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, a zgodnie z art. 31 § 2 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego także dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego każdego z małżonków. Dlatego opłaty licencyjne, tantiemy, przychody ze sprzedaży gry albo z udzielania licencji pobrane w czasie wspólności ustawowej zasadniczo zasilają majątek wspólny, nawet jeśli same prawa pozostają osobiste.

Jeżeli zależy Państwu nie tylko na wspólnych dochodach, ale na tym, aby same prawa autorskie były objęte wspólnością albo należały do żony, trzeba to zrobić odrębną czynnością prawną.

Czy można objąć prawa autorskie wspólnością majątkową?

Tak, ale nie dzieje się to automatycznie. Podstawą jest art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć albo ograniczyć.

W praktyce oznacza to, że po ślubie można zawrzeć umowę majątkową małżeńską rozszerzającą wspólność i wskazać w niej, że wspólnością mają być objęte określone autorskie prawa majątkowe do gry komputerowej. To rozwiązanie jest zwykle najczytelniejsze, jeśli celem jest „uwspólnienie” konkretnego prawa.

Temat ten jest zbliżony do zagadnień takich jak rozszerzenie wspólności albo uwspólnienie mieszkania, ale w przypadku praw autorskich trzeba dodatkowo pamiętać o regułach z ustawy o prawie autorskim.

Jakie warunki formalne trzeba spełnić?

Jeżeli wybierają Państwo rozszerzenie wspólności majątkowej, konieczny jest akt notarialny – wynika to wprost z art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Bez zachowania tej formy umowa jest nieważna.

Jeżeli natomiast miałoby dojść do przeniesienia autorskich praw majątkowych między małżonkami, trzeba pamiętać, że zgodnie z art. 53 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Dla bezpieczeństwa taka umowa powinna bardzo precyzyjnie wskazywać:

• utwór, którego dotyczy przeniesienie,
• strony umowy,
• czy chodzi o całość praw czy ich część,
• pola eksploatacji zgodnie z art. 41 ust. 2 i art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych,
• moment przejścia praw,
• ewentualne postanowienia dotyczące wynagrodzenia lub nieodpłatności.

Jeżeli wcześniejsza umowa z narzeczoną była terminowa albo ograniczona, najpierw trzeba sprawdzić jej treść. Kluczowe jest, czy doszło do pełnego przeniesienia praw, udzielenia licencji wyłącznej, niewyłącznej, czy tylko czasowego upoważnienia do korzystania. Od tego zależy, kto obecnie jest uprawniony i co można dalej skutecznie przenieść albo objąć wspólnością. W sprawach dotyczących gry komputerowej trzeba też uważać, czy prawa nie przysługują kilku współtwórcom, bo wtedy zastosowanie ma również art. 9 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Umowa rozszerzająca wspólność – czy jest bezpieczna podatkowo?

Co do zasady tak. Umowa rozszerzająca wspólność majątkową małżeńską nie jest klasyczną sprzedażą ani typową darowizną. W orzecznictwie podatkowym przyjmuje się, że ma ona charakter ustrojowy i organizacyjny. Istotne znaczenie ma tu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 822/17, w którym wskazano, że rozszerzenie wspólności majątkowej nie jest „nabyciem” w rozumieniu przepisów podatkowych w taki sposób, jak zwykłe przeniesienie własności.

W praktyce rozwiązanie to jest powszechnie traktowane jako najbezpieczniejsze podatkowo, jeśli celem nie jest rozliczenie ceny, tylko wspólne ukształtowanie ustroju majątkowego małżonków.

Nie oznacza to jednak, że każda sytuacja jest identyczna. Jeśli prawa autorskie są związane z działalnością gospodarczą, amortyzacją, rozliczaniem kosztów, VAT albo z zawartymi już umowami licencyjnymi, skutki podatkowe trzeba oceniać z uwzględnieniem konkretnego modelu biznesowego.

Darowizna praw autorskich między małżonkami po ślubie

Drugim rozwiązaniem jest zawarcie po ślubie umowy darowizny połączonej z przeniesieniem autorskich praw majątkowych. Taka umowa również musi spełniać wymóg formy pisemnej pod rygorem nieważności na podstawie art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Pod względem podatku od spadków i darowizn małżonek należy do tzw. grupy zerowej. Zgodnie z art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn nabycie przez małżonka może korzystać z pełnego zwolnienia, jeżeli zostanie zgłoszone naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Zgłoszenia dokonuje się na formularzu SD-Z2.

Jeżeli darowizna jest dokonana w formie aktu notarialnego, zgłoszenie przez obdarowanego co do zasady nie jest potrzebne, ponieważ obowiązki informacyjne wykonuje notariusz. Gdy jednak umowa darowizny praw autorskich jest zawarta tylko w zwykłej formie pisemnej, bez aktu notarialnego, dla bezpieczeństwa należy dochować terminu zgłoszenia do urzędu skarbowego.

To rozwiązanie jest dobre wtedy, gdy celem nie jest objęcie prawa wspólnością, lecz przeniesienie prawa wyłącznie na drugiego małżonka.

Dlaczego przekazanie praw przed ślubem bywa ryzykowne?

Przeniesienie praw na narzeczoną przed ślubem może być mniej korzystne podatkowo. Narzeczeni nie korzystają z uprzywilejowania przewidzianego dla małżonków w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, więc darowizna może powodować realny podatek.

Także sprzedaż praw za symboliczną kwotę może rodzić pytania o rzeczywisty charakter transakcji, zwłaszcza gdy równolegle strony pozostają w bliskiej relacji i nie dochodzi do ekonomicznie uzasadnionego rozliczenia. Dodatkowo w działalności gospodarczej mogą pojawić się odrębne skutki w podatku dochodowym lub VAT zależne od statusu stron i konstrukcji umowy.

Dlatego, jeśli planowany jest ślub i celem jest bezpieczne uregulowanie sytuacji majątkowej, zwykle rozsądniej jest poczekać do zawarcia małżeństwa i dopiero wtedy wybrać jedną z dwóch ścieżek: rozszerzenie wspólności albo darowiznę między małżonkami.

Które rozwiązanie jest najlepsze w opisanej sytuacji?

Jeżeli chcą Państwo, aby prawa do gry były wspólne, najpraktyczniejsza będzie umowa majątkowa małżeńska rozszerzająca wspólność w formie aktu notarialnego. To rozwiązanie jest zwykle najczystsze ustrojowo i podatkowo.

Jeżeli natomiast celem jest, aby prawa należały wyłącznie do żony, lepsza może być darowizna po ślubie albo odpłatne przeniesienie praw, ale wtedy trzeba osobno ocenić skutki podatkowe i biznesowe.

W opisanym stanie faktycznym szczególnie ważne jest wcześniejsze przeanalizowanie obecnej umowy z narzeczoną. Jeśli dziś to ona już jest właścicielem autorskich praw majątkowych do gry, po ślubie nie będzie potrzeby „przekazywania” ich od Pana do niej, lecz ewentualnie objęcia ich wspólnością. Jeśli zaś obecna umowa jest tylko czasowa i po jej wygaśnięciu prawa wrócą do Pana, dopiero wtedy trzeba zdecydować, czy po ślubie objąć je wspólnością, czy podarować je żonie.

FAQ

Czy prawa autorskie do utworu stworzonego po ślubie automatycznie stają się wspólne?

Nie. Zgodnie z art. 33 pkt 9 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego prawa autorskie należą do majątku osobistego małżonka-twórcy, chyba że małżonkowie inaczej ukształtują swój ustrój majątkowy.

Czy przychody z gry wchodzą do majątku wspólnego?

Zasadniczo tak, jeśli zostały pobrane w czasie trwania wspólności ustawowej. Wynika to z art. 31 § 2 pkt 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy wystarczy zwykła umowa między małżonkami, aby objąć prawa wspólnością?

Nie. Rozszerzenie wspólności wymaga aktu notarialnego na podstawie art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zwykła umowa pisemna nie zastąpi intercyzy rozszerzającej wspólność.

Czy darowizna praw autorskich po ślubie jest zwolniona z podatku?

Może być zwolniona w całości na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, jeśli zostaną spełnione warunki ustawowe, w szczególności terminowe zgłoszenie, gdy jest ono wymagane.

Czy umowa przeniesienia praw autorskich musi być pisemna?

Tak. Zgodnie z art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych brak formy pisemnej powoduje nieważność umowy przenoszącej autorskie prawa majątkowe.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59
2. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych – Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83
3. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
4. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt II FSK 822/17