Ochrona kobiety w ciąży po wypowiedzeniu – L4 i świadczenia

Szczególna ochrona kobiet w ciąży

Podstawą ochrony jest art. 177 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Z przepisu wynika, że pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownicy i reprezentująca ją zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Wyjątek dotyczący ochrony przewiduje art. 177 § 2 Kodeksu pracy – zakaz ten nie obejmuje pracownicy zatrudnionej na okres próbny nieprzekraczający 1 miesiąca.

W praktyce najważniejsze jest to, że ochrona może zadziałać także wtedy, gdy pracownica o ciąży dowiedziała się dopiero po otrzymaniu wypowiedzenia. Decydujący jest stan faktyczny: czy w okresie wypowiedzenia ciąża już istniała. Jeżeli tak, pracownica może domagać się uznania wypowiedzenia za bezskuteczne albo przywrócenia do pracy lub odszkodowania – zależnie od etapu sprawy i rodzaju roszczenia, zgodnie z art. 45 § 1 Kodeksu pracy oraz art. 47 i art. 47¹ Kodeksu pracy.

W orzecznictwie utrwalono pogląd, że pracownica może powołać się na ochronę także wtedy, gdy zaświadczenie lekarskie przedstawi dopiero po złożeniu wypowiedzenia, jeżeli wykaże, że w czasie biegu wypowiedzenia była już w ciąży. Znaczenie ma więc nie data przedstawienia dokumentu, ale rzeczywisty moment powstania ciąży.

Jeżeli pracodawca odmawia cofnięcia wypowiedzenia mimo przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego ciążę w okresie wypowiedzenia, sprawę można skierować do sądu pracy. Termin na wniesienie odwołania od wypowiedzenia wynosi 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę – art. 264 § 1 Kodeksu pracy. Jeżeli pracownica o ciąży dowiedziała się później, ocena dalszych działań zależy od konkretnego stanu faktycznego i dokumentacji medycznej.

W kontekście ochrony warto też zobaczyć materiał: informacja o ciąży.

Prawo do kontynuowania zwolnienia lekarskiego po ustaniu zatrudnienia

Zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia reguluje ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z art. 6 ust. 1 tej ustawy zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego.

Z kolei art. 7 pkt 1 ustawy zasiłkowej przewiduje, że zasiłek chorobowy przysługuje także osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego. Przy niektórych chorobach o późniejszym ujawnieniu ustawa przewiduje dłuższy termin, ale nie jest to typowy mechanizm dotyczący ciąży jako takiej.

Jeżeli zwolnienie lekarskie zaczęło się jeszcze podczas zatrudnienia i trwa bez przerwy po rozwiązaniu umowy, co do zasady możliwe jest dalsze pobieranie zasiłku chorobowego z ZUS. W ciąży okres zasiłkowy wynosi maksymalnie 270 dni – art. 8 ustawy zasiłkowej.

Wysokość zasiłku chorobowego w okresie ciąży wynosi co do zasady 100% podstawy wymiaru – art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Trzeba jednak pamiętać, że po ustaniu zatrudnienia prawo do zasiłku chorobowego może zostać wyłączone w przypadkach wskazanych w art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej, np. gdy osoba ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo kontynuuje działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym. Dlatego każdą sytuację trzeba ocenić indywidualnie.

Jeżeli ZUS zakwestionuje ciągłość zwolnień, datę powstania niezdolności do pracy albo sam tytuł do świadczenia, znaczenie będą miały konkretne dokumenty: e-ZLA, świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek Z-3 oraz ewentualna dokumentacja potwierdzająca przebieg ciąży i choroby.

Co po odzyskaniu zdolności do pracy przed porodem

Jeżeli przed porodem ustanie niezdolność do pracy, zasiłek chorobowy przestanie przysługiwać, bo świadczenie jest związane z niezdolnością do pracy. Sam fakt ciąży nie daje automatycznie prawa do dalszego zasiłku chorobowego – konieczne jest istnienie medycznie uzasadnionej niezdolności do pracy stwierdzonej przez lekarza.

Jeżeli po ustaniu zatrudnienia kobieta odzyska zdolność do pracy, może zarejestrować się jako osoba bezrobotna, o ile spełnia warunki z ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Rejestracja w urzędzie pracy nie tworzy jednak prawa do zasiłku macierzyńskiego z systemu ubezpieczenia chorobowego.

Gdy po pewnym czasie pojawi się nowa niezdolność do pracy, ocena prawa do kolejnego świadczenia zależy od tego, czy istnieje nadal podstawa ustawowa do zasiłku po ustaniu ubezpieczenia oraz czy nie wystąpiły przeszkody z art. 13 ustawy zasiłkowej.

Zobacz również:

L4 a ochrona

Prawo do zasiłku macierzyńskiego

Zasiłek macierzyński przysługuje osobie objętej ubezpieczeniem chorobowym, jeżeli w okresie tego ubezpieczenia urodzi dziecko – wynika to z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Najważniejsza zasada praktyczna jest taka: jeżeli w dniu porodu nie istnieje tytuł do ubezpieczenia chorobowego, sam fakt wcześniejszego pobierania zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia nie daje automatycznie prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Wyjątki od tej zasady są wąskie. Zasiłek macierzyński po ustaniu ubezpieczenia może przysługiwać m.in. wtedy, gdy ubezpieczenie ustało w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z naruszeniem przepisów prawa, stwierdzonym prawomocnym orzeczeniem sądu – należy to oceniać na podstawie art. 30 ustawy zasiłkowej oraz skutków wynikających z rozstrzygnięcia sądu pracy.

W praktyce oznacza to, że jeżeli wypowiedzenie było wadliwe, a pracownica skutecznie je podważy i doprowadzi do ustalenia, że stosunek pracy powinien trwać, może to mieć wpływ także na ocenę prawa do świadczeń związanych z macierzyństwem. Bez takiego rozstrzygnięcia samo L4 po rozwiązaniu umowy zwykle nie wystarcza do uzyskania zasiłku macierzyńskiego.

Warto też pamiętać, że nie każda ciąża daje identyczną ochronę przy umowach terminowych. Jeżeli umowa na czas określony albo na okres próbny przekraczający 1 miesiąc miałaby się rozwiązać po upływie trzeciego miesiąca ciąży, co do zasady ulega przedłużeniu do dnia porodu – art. 177 § 3 Kodeksu pracy. Zasada ta nie dotyczy jednak umowy na zastępstwo – art. 177 § 3¹ Kodeksu pracy. To może być kluczowe przy ocenie, czy w dniu porodu istniał tytuł do ubezpieczenia.

Jeżeli interesuje Cię sytuacja, gdy ciąża została ujawniona już po wręczeniu wypowiedzenia, zobacz także: ciąża w wypowiedzeniu.

Podsumowanie

Jeżeli niezdolność do pracy powstała jeszcze podczas zatrudnienia i zwolnienia są ciągłe, po ustaniu umowy można pobierać zasiłek chorobowy nawet do 270 dni w ciąży. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do zasiłku macierzyńskiego po porodzie.

Kluczowe są dwie odrębne kwestie. Po pierwsze, czy w okresie wypowiedzenia pracownica była już w ciąży, co może uruchamiać ochronę z art. 177 § 1 Kodeksu pracy. Po drugie, czy w dniu porodu istnieje tytuł do ubezpieczenia chorobowego albo zachodzi jeden z wyjątków ustawowych pozwalających na wypłatę zasiłku macierzyńskiego mimo ustania zatrudnienia.

Przy podobnych problemach warto także przeczytać materiał: ciąża a zwolnienie.

FAQ

Czy pracodawca musi cofnąć wypowiedzenie, jeśli pracownica była w ciąży w okresie wypowiedzenia?

Jeżeli ciąża istniała przed rozwiązaniem umowy, pracownica może powołać się na ochronę z art. 177 § 1 Kodeksu pracy. W razie odmowy pracodawcy zwykle konieczne jest dochodzenie roszczeń przed sądem pracy.

Jak długo można pobierać zasiłek chorobowy w ciąży po ustaniu zatrudnienia?

Maksymalny okres zasiłkowy w ciąży wynosi 270 dni zgodnie z art. 8 ustawy zasiłkowej, o ile są spełnione warunki do zasiłku po ustaniu ubezpieczenia.

Czy samo L4 po rozwiązaniu umowy daje prawo do zasiłku macierzyńskiego?

Nie. Co do zasady trzeba mieć tytuł do ubezpieczenia chorobowego w dniu porodu albo mieścić się w jednym z wyjątków ustawowych.

Czy trzeba od razu informować pracodawcę o ciąży?

Przepisy nie nakładają obowiązku natychmiastowego zgłoszenia, ale dla skorzystania z ochrony i uprawnień praktycznie konieczne jest przedstawienie zaświadczenia lekarskiego. Znaczenie ma jednak to, czy ciąża faktycznie istniała w relevantnym momencie.

Czy rejestracja w urzędzie pracy daje prawo do zasiłku macierzyńskiego?

Nie. Status bezrobotnej nie zastępuje ubezpieczenia chorobowego wymaganego do zasiłku macierzyńskiego z ustawy zasiłkowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
3. Wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2017 r., I PK 174/16.