Ciąża po rozwiązaniu umowy o pracę – L4 i zasiłek

Czy pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy już po zakończeniu umowy o pracę?

Tak, ale tylko po spełnieniu warunków określonych w ustawie zasiłkowej. Zgodnie z art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek chorobowy przysługuje osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tego tytułu i trwała bez przerwy co najmniej 30 dni.

W praktyce oznacza to, że były pracownik może dostać zasiłek po ustaniu zatrudnienia, ale nie wystarczy samo późniejsze wykrycie choroby albo ciąży. Decydujące jest to, od kiedy istnieje medycznie stwierdzona niezdolność do pracy.

Wyjątek przewiduje art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana chorobą zakaźną, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, albo inną chorobą, której objawy ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby, niezdolność do pracy może powstać nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania ubezpieczenia chorobowego i również musi trwać bez przerwy co najmniej 30 dni.

Termin 14 dni po ustaniu zatrudnienia i ciąża

Jeżeli umowa o pracę ustała 11 maja, to co do zasady niezdolność do pracy musiałaby powstać najpóźniej 25 maja. Jeżeli pierwsze zwolnienie lekarskie miałoby zostać wystawione dopiero od 5 czerwca, to termin z art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. jest już przekroczony. W takiej sytuacji ZUS może odmówić prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu zatrudnienia.

Ważne jest także to, że lekarz nie wystawia zwolnienia dlatego, że pacjentka jest w ciąży, lecz dlatego, że jest czasowo niezdolna do pracy. Zgodnie z § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim zaświadczenie lekarskie może być wystawione za okres nie wcześniejszy niż 3 dni poprzedzające dzień badania, jeżeli wyniki badania wykazują, że ubezpieczony był w tym okresie niewątpliwie niezdolny do pracy. Szczególną możliwość wcześniejszego wystawienia zwolnienia przez lekarza psychiatrę przewiduje § 7 ust. 4 tego rozporządzenia.

Kiedy ZUS nie wypłaci zasiłku po rozwiązaniu umowy?

Oprócz terminu powstania niezdolności do pracy trzeba sprawdzić przesłanki negatywne. Art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. wyłącza prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego między innymi wtedy, gdy osoba niezdolna do pracy ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, kontynuuje albo podejmuje działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres choroby, ma prawo do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

Jeżeli więc po zakończeniu umowy osoba podejmie nową pracę, rozpocznie zlecenie z ubezpieczeniem chorobowym albo zarejestruje działalność gospodarczą, może to mieć wpływ na prawo do świadczenia. Dodatkowo art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. przewiduje utratę prawa do zasiłku za cały okres zwolnienia, jeżeli ubezpieczony wykonuje w tym czasie pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem.

Ile wynosi zasiłek chorobowy w ciąży po ustaniu zatrudnienia?

Jeżeli warunki do zasiłku są spełnione, to niezdolność do pracy przypadająca w okresie ciąży daje prawo do zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru. Wynika to z art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Okres pobierania zasiłku chorobowego wynosi co do zasady 182 dni, ale w przypadku niezdolności do pracy przypadającej w trakcie ciąży okres zasiłkowy wynosi 270 dni. Stanowi o tym art. 8 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. W praktyce temat ciąża i zasiłek wymaga więc ustalenia zarówno daty końca zatrudnienia, jak i daty powstania niezdolności do pracy.

Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniu podstawy wymiaru po ustaniu zatrudnienia. Zgodnie z art. 46 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie może być wyższa niż 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłaszanego dla celów emerytalnych. Oznacza to, że przy wyższych zarobkach zasiłek po ustaniu zatrudnienia może być liczony od ograniczonej podstawy.

Rozwiązanie stosunku pracy przez pracownicę a ciąża

Ochrona kobiet w ciąży z art. 177 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy polega przede wszystkim na zakazie wypowiadania i rozwiązywania umowy o pracę przez pracodawcę w okresie ciąży, chyba że zachodzą ustawowe wyjątki, na przykład rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy pracownicy za zgodą reprezentującej ją zakładowej organizacji związkowej. Przepis ten nie zakazuje jednak pracownicy złożenia własnego wypowiedzenia ani zawarcia porozumienia stron.

Jeżeli pracownica sama złożyła wypowiedzenie albo podpisała porozumienie stron, nie wiedząc, że jest w ciąży, można rozważyć uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli z powodu błędu. Podstawą są art. 84 § 1 i § 2 oraz art. 88 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, stosowane w prawie pracy na podstawie art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dopuszczono taką możliwość w sprawach pracownic w ciąży, jeżeli błąd co do ciąży miał istotne znaczenie dla decyzji o rozwiązaniu stosunku pracy.

Nie oznacza to jednak automatycznego przywrócenia zatrudnienia w każdej sprawie. Liczą się między innymi: forma rozwiązania umowy, data złożenia oświadczenia, data uzyskania informacji o ciąży, treść dokumentów, zachowanie pracodawcy oraz to, czy pracownica niezwłocznie złożyła pracodawcy pisemne oświadczenie o uchyleniu się od skutków swojego wcześniejszego oświadczenia. Więcej praktycznych wątpliwości omawia temat ciąża po wypowiedzeniu.

Umowa na czas określony a przedłużenie do dnia porodu

Art. 177 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy przewiduje, że umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający 1 miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Przepis ten nie dotyczy jednak umowy na okres próbny nieprzekraczający 1 miesiąca, co wynika z art. 177 § 3 tej samej ustawy.

Przedłużenie do dnia porodu ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy umowa miałaby zakończyć się z upływem czasu, na jaki została zawarta. Jeżeli jednak stosunek pracy zakończył się wcześniej wskutek skutecznego wypowiedzenia złożonego przez pracownicę albo porozumienia stron, sama późniejsza informacja o ciąży nie zawsze wystarczy do automatycznego przywrócenia umowy. Wtedy kluczowe jest rozważenie uchylenia się od skutków oświadczenia woli albo podważenia sposobu rozwiązania umowy.

Czy po odejściu z pracy przysługuje zasiłek macierzyński?

Zasiłek macierzyński zasadniczo przysługuje ubezpieczonej, która urodziła dziecko w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego. Wynika to z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Jeżeli więc kobieta rozwiązała umowę o pracę, nie jest już objęta ubezpieczeniem chorobowym z tego tytułu i dopiero później urodzi dziecko, co do zasady nie nabędzie zasiłku macierzyńskiego z tego zakończonego zatrudnienia. Inaczej może być w szczególnych przypadkach wskazanych w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r., na przykład gdy zatrudnienie ustało w okresie ciąży z powodu ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo z naruszeniem przepisów prawa, a naruszenie zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu.

Co zrobić w opisanej sytuacji?

Jeżeli umowa ustała 11 maja, a o ciąży pracownica dowiedziała się 5 czerwca, należy rozdzielić dwie kwestie: prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu zatrudnienia oraz możliwość podważenia własnego oświadczenia o rozwiązaniu umowy. Dla zasiłku najważniejsze jest, czy niezdolność do pracy powstała najpóźniej 25 maja i czy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni. Jeżeli pierwsza niezdolność do pracy powstała dopiero 5 czerwca, przesłanki z art. 7 pkt 1 ustawy zasiłkowej zasadniczo nie są spełnione.

W pierwszej kolejności warto:

• ustalić dokładną datę ustania stosunku pracy i sprawdzić świadectwo pracy,
• ustalić u lekarza, od kiedy faktycznie istnieje niezdolność do pracy i czy są medyczne podstawy do zwolnienia,
• sprawdzić, czy po ustaniu zatrudnienia nie powstały przesłanki wyłączające zasiłek z art. 13 ust. 1 ustawy zasiłkowej,
• jeżeli wypowiedzenie albo porozumienie zostało złożone bez wiedzy o ciąży, rozważyć pisemne uchylenie się od skutków oświadczenia woli na podstawie art. 84 i art. 88 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy,
• w razie odmowy ZUS albo sporu z pracodawcą pilnować terminów odwoławczych.

W podobnych stanach faktycznych pomocne może być porównanie spraw dotyczących ochrony pracownicy, takich jak ciąża a wypowiedzenie, ponieważ wynik zależy od tego, czy umowa jeszcze trwała, kto złożył oświadczenie i kiedy pracownica przedstawiła zaświadczenie o ciąży.

FAQ

Czy samo stwierdzenie ciąży po zwolnieniu z pracy daje prawo do zasiłku chorobowego?

Nie. Art. 7 pkt 1 ustawy zasiłkowej wymaga powstania niezdolności do pracy w odpowiednim terminie po ustaniu ubezpieczenia oraz jej nieprzerwanego trwania przez co najmniej 30 dni. Ciąża nie jest automatycznie niezdolnością do pracy.

Czy lekarz może wystawić L4 miesiąc wstecz?

Co do zasady nie. § 7 ust. 3 rozporządzenia z dnia 10 listopada 2015 r. pozwala wystawić zwolnienie wstecz zasadniczo maksymalnie za 3 dni przed badaniem, jeżeli wyniki badania wskazują na niewątpliwą niezdolność do pracy. Dalej idący wyjątek dotyczy lekarza psychiatry na zasadach z § 7 ust. 4 tego rozporządzenia.

Czy pracownica w ciąży może cofnąć własne wypowiedzenie?

Samo cofnięcie wypowiedzenia wymaga zgody pracodawcy. Jeżeli jednak pracownica złożyła oświadczenie, nie wiedząc, że jest w ciąży, może w określonych okolicznościach uchylić się od skutków prawnych tego oświadczenia z powodu błędu na podstawie art. 84 i art. 88 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy.

Czy po rozwiązaniu umowy przed porodem będzie zasiłek macierzyński?

Zasadniczo zasiłek macierzyński przysługuje, gdy dziecko urodzi się w okresie ubezpieczenia chorobowego, co wynika z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej. Po wcześniejszym skutecznym zakończeniu zatrudnienia zasiłek macierzyński z tego tytułu zwykle nie przysługuje, chyba że zachodzi szczególny przypadek z art. 30 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Czy umowa na czas określony zawsze przedłuża się do porodu?

Nie zawsze. Art. 177 § 3 Kodeksu pracy dotyczy umowy na czas określony oraz umowy na okres próbny przekraczający 1 miesiąc, które uległyby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży. Przepis nie rozwiązuje automatycznie problemu, gdy umowa została wcześniej skutecznie zakończona z inicjatywy pracownicy.

Źródła

• Art. 177 § 1 i § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 7, art. 8, art. 11 ust. 2 pkt 1, art. 13 ust. 1, art. 17 ust. 1, art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 30 ust. 1 oraz art. 46 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Art. 84 § 1 i § 2 oraz art. 88 § 1 i § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny w związku z art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2015 r. w sprawie trybu i sposobu orzekania o czasowej niezdolności do pracy, wystawiania zaświadczenia lekarskiego oraz trybu i sposobu sprostowania błędu w zaświadczeniu lekarskim.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II UK 34/09.