Zwolnienie lekarskie a wyjazd za granicę

Czy można wyjechać za granicę w czasie zwolnienia lekarskiego?

Co do zasady zwolnienie lekarskie służy odzyskaniu zdolności do pracy, a nie realizacji planów urlopowych. Jeżeli wyjazd za granicę ma charakter typowo turystyczny, wypoczynkowy albo rozrywkowy, należy liczyć się z ryzykiem, że ZUS lub pracodawca uznają takie zachowanie za sprzeczne z celem zwolnienia.

Nie oznacza to jednak, że każdy wyjazd w okresie L4 jest zakazany. Znaczenie mają przede wszystkim: rodzaj choroby lub urazu, zalecenia lekarza, sposób spędzania czasu podczas wyjazdu, wpływ podróży na leczenie oraz to, czy ubezpieczony podał prawidłowy adres pobytu. Inaczej ocenia się wyjazd do rodziny w celu zapewnienia opieki w czasie rekonwalescencji, a inaczej zagraniczny urlop z wycieczkami i atrakcjami.

W opisanej sytuacji, gdy zwolnienie dotyczy urazu łokcia, a wyjazd był wcześniej zaplanowany jako wyjazd turystyczny, bezpieczniejsze jest zrezygnowanie z podróży albo uzyskanie od lekarza jednoznacznej informacji, czy podróż nie utrudni leczenia. Sama adnotacja „chory może chodzić” nie przesądza, że wyjazd turystyczny będzie dopuszczalny.

Co oznacza adnotacja „chory może chodzić”?

Na zwolnieniu lekarskim mogą pojawić się wskazania dotyczące sposobu korzystania ze zwolnienia. W praktyce najczęściej chodzi o oznaczenie, że chory powinien leżeć albo że może chodzić. Oznaczenie „chory może chodzić” nie jest równoznaczne z pozwoleniem na urlop, podróże rekreacyjne czy aktywności niezwiązane z leczeniem.

Takie oznaczenie pozwala wykonywać zwykłe czynności dnia codziennego: poruszać się po mieszkaniu, pójść do lekarza, na rehabilitację, do apteki, po podstawowe zakupy czy załatwić sprawy konieczne z życiowego punktu widzenia. W orzecznictwie wskazywano, że adnotacja „pacjent może chodzić” nie usprawiedliwia każdej aktywności, lecz musi być oceniana przez pryzmat celu zwolnienia i stanu zdrowia chorego.

Kiedy wyjazd może być zgodny z celem zwolnienia?

Wyjazd w czasie L4 może być obroniony, jeżeli realnie służy leczeniu albo nie utrudnia rekonwalescencji. Dotyczy to przykładowo wyjazdu do miejsca, w którym chory będzie miał zapewnioną opiekę rodziny, pobytu rehabilitacyjnego, leczenia sanatoryjnego, konsultacji medycznej albo zmiany miejsca pobytu zaleconej lub zaakceptowanej przez lekarza.

W takim przypadku trzeba zadbać o dokumenty. Przydatne mogą być zalecenia lekarskie, skierowanie na rehabilitację, potwierdzenie wizyty medycznej, dokumentacja leczenia oraz dowody wskazujące, że aktywność podczas wyjazdu nie była turystyczna ani nadmierna w stosunku do choroby.

Zobacz również: zasiłki z ubezpieczenia społecznego oraz wyjście z domu podczas opieki nad chorym dzieckiem.

Kiedy podróż będzie ryzykowna?

Ryzyko utraty świadczenia jest największe wtedy, gdy wyjazd wygląda jak zwykły urlop: zwiedzanie, plażowanie, imprezy, aktywności sportowe, długie przejazdy lub loty, które mogą pogorszyć stan zdrowia, albo zachowania sprzeczne z zaleceniami lekarza. Znaczenie ma także to, czy chory był dostępny pod wskazanym adresem i czy mógł poddać się kontroli.

Aktualny art. 17 ustawy zasiłkowej przewiduje, że ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeżeli w czasie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Ustawa doprecyzowuje, że aktywnością niezgodną z celem zwolnienia są działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia albo rekonwalescencję, z wyjątkiem zwykłych czynności dnia codziennego oraz czynności incydentalnych wymaganych istotnymi okolicznościami.

W orzecznictwie za zachowania niezgodne z celem zwolnienia uznawano m.in. udział w wycieczce zagranicznej, podejmowanie aktywności, których chory powinien unikać, udział w imprezach towarzyskich czy wykonywanie prac mogących przedłużyć niezdolność do pracy. Nadal aktualny pozostaje pogląd, że zasadniczym celem zwolnienia jest odzyskanie zdolności do pracy, a zasiłek chorobowy kompensuje utracony zarobek w czasie choroby.

Adres pobytu na L4 i wyjazd za granicę

Przy wystawianiu e-ZLA trzeba podać adres miejsca pobytu w czasie niezdolności do pracy, jeżeli jest inny niż adres dostępny lekarzowi w systemie lub dokumentacji medycznej. Jeżeli miejsce pobytu zmieni się już po wystawieniu zwolnienia, ubezpieczony powinien poinformować o tym płatnika składek oraz ZUS nie później niż w ciągu 3 dni od zmiany.

Adres może mieć kluczowe znaczenie przy kontroli. Jeżeli ZUS lub pracodawca będą kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnienia, a chory nie będzie dostępny pod wskazanym adresem i nie wyjaśni tego w sposób przekonujący, może to działać na jego niekorzyść. W przypadku wyjazdu za granicę należy więc zadbać nie tylko o medyczne uzasadnienie pobytu, ale również o prawidłowe formalne zgłoszenie adresu.

Kto może skontrolować zwolnienie lekarskie?

Prawidłowość wykorzystywania zwolnienia może kontrolować ZUS. Kontrolę może przeprowadzić także płatnik składek, czyli najczęściej pracodawca, jeżeli jest uprawniony do wypłaty świadczeń albo kontroluje zwolnienie na potrzeby wynagrodzenia chorobowego z art. 92 Kodeksu pracy.

Kontrola może dotyczyć tego, czy chory nie wykonuje pracy zarobkowej i czy nie podejmuje aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Może odbyć się w miejscu zamieszkania, miejscu pobytu, miejscu pracy, miejscu prowadzenia działalności albo w innym miejscu, jeżeli wymaga tego cel kontroli. Ustalenia powinny zostać opisane w protokole, a osoba kontrolowana ma prawo zgłosić zastrzeżenia do protokołu w terminie 7 dni od jego otrzymania.

Zobacz również: sprawy z ZUS oraz powrót do pracy przed zakończeniem świadczenia rehabilitacyjnego.

Jakie są konsekwencje nieprawidłowego wykorzystania L4?

Najpoważniejszą konsekwencją jest utrata prawa do zasiłku chorobowego za cały okres danego zwolnienia. Jeżeli świadczenie zostało już wypłacone, ZUS może żądać jego zwrotu jako świadczenia nienależnego. W praktyce może to oznaczać konieczność zwrotu pieniędzy wraz z dalszymi konsekwencjami wynikającymi z decyzji ZUS.

Jeżeli kontrola dotyczy okresu, za który przysługuje wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę, sprawę może rozstrzygać pracodawca. Jeżeli natomiast chodzi o zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy albo świadczenie rehabilitacyjne, o uprawnieniu do świadczenia rozstrzyga ZUS w decyzji.

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu. Składa się je za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję, zwykle w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. W odwołaniu warto przedstawić dokumenty medyczne, dowody dotyczące celu wyjazdu i wyjaśnienia, dlaczego dana aktywność nie utrudniała leczenia.

FAQ

Podsumowanie

Wyjazd za granicę podczas zwolnienia lekarskiego jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy nie pozostaje w sprzeczności z celem L4. Przy wyjeździe turystycznym ryzyko utraty zasiłku jest realne, zwłaszcza gdy podróż, zwiedzanie albo inne aktywności mogą utrudnić rekonwalescencję. Adnotacja „chory może chodzić” nie daje automatycznej zgody na urlop.

Jeżeli wyjazd jest konieczny z powodów zdrowotnych lub opiekuńczych, należy zadbać o potwierdzenie lekarskie, prawidłowy adres pobytu i dowody wskazujące, że zachowanie chorego było zgodne z celem zwolnienia. W razie decyzji ZUS o odmowie prawa do zasiłku można złożyć odwołanie i przedstawić swoje argumenty przed sądem.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz.U. 2025 poz. 501 ze zm., w szczególności art. 17, art. 59 oraz art. 68-68g: tekst ustawy w ISAP.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, informacje o e-ZLA: elektroniczne zwolnienia lekarskie.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zasady kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich: kontrola zwolnień lekarskich.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 14 grudnia 2005 r., sygn. akt III UK 120/05.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 1999 r., sygn. akt I PKN 308/99.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 12 listopada 2002 r., sygn. akt III AUa 3189/01.