Udział nauczyciela w festynie szkolnym poza planem pracy

Czy nauczyciel musi uczestniczyć w festynie szkolnym?

Co do zasady dyrektor może zobowiązać nauczyciela do udziału w wydarzeniu szkolnym, takim jak festyn rodzinny, dzień otwarty, uroczystość szkolna, konkurs, wyjście uczniów poza szkołę czy zawody sportowe, jeżeli wydarzenie mieści się w zadaniach statutowych szkoły. Podstawą jest art. 42 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, zgodnie z którym w ramach czasu pracy i ustalonego wynagrodzenia nauczyciel realizuje także inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów.

Nie oznacza to jednak, że każde polecenie można wydać bez ograniczeń. Trzeba sprawdzić, czy festyn jest rzeczywiście działaniem szkoły, czy został ujęty w organizacji pracy szkoły lub wynika z jej statutu, jaką rolę ma pełnić nauczyciel oraz czy obowiązek mieści się w jego wymiarze zatrudnienia. Statut szkoły określa m.in. cele i zadania szkoły oraz zakres zadań nauczycieli na podstawie art. 98 ust. 1 pkt 4 i pkt 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe.

Czas pracy nauczyciela a praca na część etatu

Art. 42 ust. 1 Karty Nauczyciela stanowi, że czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. W ramach tego czasu nauczyciel wykonuje trzy grupy obowiązków wymienione w art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela: zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze prowadzone bezpośrednio z uczniami albo na ich rzecz, inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły oraz czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.

Przy niepełnym wymiarze zatrudnienia trzeba zachować proporcję do etatu. Skoro umowa określa wymiar zatrudnienia, co wynika z art. 29 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, stosowanego do nauczycieli w sprawach nieuregulowanych Kartą Nauczyciela na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela, nauczyciel zatrudniony np. na pół etatu nie powinien być obciążany obowiązkami jak nauczyciel pełnoetatowy.

W praktyce oznacza to, że dyrektor może planować nauczycielowi także inne obowiązki niż lekcje wynikające z pensum, ale powinien uwzględnić wymiar etatu, realną liczbę godzin pracy oraz wcześniej ustaloną organizację pracy. Sam fakt, że nauczyciel prowadzi lekcje tylko w poniedziałek i środę, nie przesądza jeszcze, że piątek zawsze jest dniem całkowicie wolnym od jakichkolwiek obowiązków szkolnych. Plan lekcji nie jest pełnym wykazem wszystkich czynności z art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Kiedy przysługuje dzień wolny za pracę w dniu wolnym?

Kluczowe znaczenie ma art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela. Przepis ten stanowi, że za zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze wykonywane w dniu wolnym od pracy nauczyciel otrzymuje inny dzień wolny od pracy. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, zamiast dnia wolnego, nauczyciel może otrzymać odrębne wynagrodzenie za każdą godzinę pracy, obliczane jak wynagrodzenie za godzinę ponadwymiarową.

Trzeba więc odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli nauczyciel w piątek lub sobotę faktycznie prowadzi zajęcia z uczniami, sprawuje nad nimi opiekę, odpowiada za ich bezpieczeństwo, organizuje aktywności wychowawcze albo opiekuńcze, to można rozważać zastosowanie art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela, o ile jest to dla niego dzień wolny od pracy. Jeżeli natomiast nauczyciel wykonuje wyłącznie czynności organizacyjne, np. dekoruje stoisko, przygotowuje salę, układa materiały lub uczestniczy w czynnościach promocyjnych szkoły bez prowadzenia zajęć i opieki nad uczniami, automatyczne prawo do dnia wolnego z art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela jest znacznie trudniejsze do uzasadnienia.

Nie można więc przyjąć prostej zasady, że każdy udział w festynie zawsze daje dzień wolny albo nigdy go nie daje. Decyduje konkretny zakres polecenia dyrektora i to, czy w danym czasie nauczyciel wykonywał zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze.

Czy udział w festynie to godziny ponadwymiarowe?

Nie każde dodatkowe pojawienie się nauczyciela w szkole jest godziną ponadwymiarową. Art. 35 ust. 2 Karty Nauczyciela definiuje godzinę ponadwymiarową jako przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin takich zajęć. Chodzi więc o godziny zajęć, a nie o każdą czynność związaną z funkcjonowaniem szkoły.

Jeżeli nauczyciel bierze udział w festynie wyłącznie jako osoba wspierająca organizację wydarzenia, nie oznacza to automatycznie powstania godzin ponadwymiarowych. Jeżeli jednak dyrektor powierza mu konkretne zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze z uczniami ponad obowiązujący wymiar, trzeba sprawdzić, czy nie powinno dojść do właściwego rozliczenia zgodnie z art. 35 Karty Nauczyciela albo z regulacjami dotyczącymi dnia wolnego z art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela.

Czy nauczyciel może odmówić udziału w wydarzeniu?

Jeżeli polecenie dyrektora jest zgodne z prawem, dotyczy pracy szkoły, mieści się w zadaniach nauczyciela i uwzględnia jego wymiar zatrudnienia, nauczyciel nie powinien odmawiać jego wykonania wyłącznie dlatego, że w tym dniu nie ma lekcji. Obowiązki nauczyciela nie kończą się na godzinach pensum, co wynika z art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela.

Odmowa może być uzasadniona, jeżeli polecenie jest sprzeczne z prawem, narusza wymiar zatrudnienia, zostało wydane w sposób uniemożliwiający realne wykonanie, koliduje z usprawiedliwioną nieobecnością albo prowadzi do obejścia zasad rozliczania pracy w dniu wolnym. W takiej sytuacji nauczyciel powinien spokojnie poprosić dyrektora o doprecyzowanie polecenia, zakresu zadań i sposobu rozliczenia czasu.

Bezpodstawna odmowa wykonania obowiązku służbowego może zostać oceniona jako naruszenie obowiązków pracowniczych. W zależności od okoliczności w grę mogą wchodzić środki porządkowe z art. 108 § 1 Kodeksu pracy, stosowanego odpowiednio na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela, a w poważniejszych przypadkach także odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela za uchybienie godności zawodu lub obowiązkom, o której mowa w art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Jak powinien postąpić dyrektor szkoły?

Dyrektor powinien jasno określić, którzy nauczyciele biorą udział w wydarzeniu, jakie zadania wykonują, w jakich godzinach oraz czy są to zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze. Ma to znaczenie zwłaszcza przy nauczycielach zatrudnionych na część etatu oraz przy wydarzeniach organizowanych poza zwykłym planem lekcji.

Warto, aby organizacja takich wydarzeń była przewidziana w planie pracy szkoły, komunikowana z odpowiednim wyprzedzeniem i rozliczana w sposób jednakowy wobec nauczycieli. Szczególnej staranności wymagają sytuacje, w których nauczyciel odpowiada za bezpieczeństwo uczniów, podobnie jak podczas wyjść, zawodów albo wycieczek szkolnych.

Jak powinien postąpić nauczyciel?

Nauczyciel, który ma wątpliwości, nie powinien ograniczać się do ogólnej odmowy. Bezpieczniej jest złożyć do dyrektora krótką prośbę o wskazanie: podstawy udziału w wydarzeniu, zakresu powierzonych zadań, godzin obecności oraz sposobu rozliczenia pracy, jeżeli wydarzenie przypada w dniu dla nauczyciela wolnym od pracy.

Jeżeli nauczyciel pracuje na część etatu, powinien dodatkowo wskazać, że prosi o uwzględnienie wymiaru zatrudnienia i dotychczas zaplanowanych obowiązków. Taka forma korespondencji jest praktyczna, bo pozwala uniknąć sporu o to, czy chodziło o zwykłe czynności organizacyjne, czy o zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze.

Podsumowanie

Dyrektor może wymagać od nauczyciela udziału w festynie szkolnym, jeżeli wydarzenie jest elementem zadań statutowych szkoły, a polecenie jest zgodne z prawem i odpowiada wymiarowi zatrudnienia nauczyciela. Nauczyciel zatrudniony na część etatu nie może jednak być obciążany tak, jakby pracował na pełnym etacie.

Prawo do dnia wolnego zależy od rodzaju wykonywanej pracy. Jeżeli nauczyciel w dniu wolnym prowadzi zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze, zastosowanie może mieć art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela. Jeżeli wykonuje wyłącznie czynności organizacyjne, prawo do dnia wolnego nie wynika automatycznie z tego przepisu.

FAQ

Czy piątek może być dniem pracy nauczyciela, który ma lekcje tylko w poniedziałek i środę?

Tak, może się tak zdarzyć. Plan lekcji pokazuje godziny pensum, ale nauczyciel wykonuje także inne obowiązki z art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela. Przy części etatu trzeba jednak zachować proporcję do wymiaru zatrudnienia.

Czy nauczyciel zawsze dostaje dzień wolny za festyn?

Nie. Dzień wolny z art. 42c ust. 3 Karty Nauczyciela przysługuje za zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze wykonywane w dniu wolnym od pracy. Same czynności organizacyjne nie zawsze spełniają ten warunek.

Czy udział w festynie jest godziną ponadwymiarową?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 35 ust. 2 Karty Nauczyciela godzina ponadwymiarowa dotyczy przydzielonej godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych ponad obowiązkowy tygodniowy wymiar. Nie każda czynność podczas festynu jest taką godziną.

Co zrobić, gdy dyrektor nie wyjaśnia sposobu rozliczenia?

Najlepiej poprosić o doprecyzowanie polecenia na piśmie: zakres zadań, godziny obecności, charakter pracy oraz sposób rozliczenia. To szczególnie ważne przy nauczycielach zatrudnionych w niepełnym wymiarze.

Czy odmowa udziału w wydarzeniu może mieć konsekwencje?

Tak, jeżeli polecenie było zgodne z prawem i mieściło się w obowiązkach nauczyciela. W zależności od sytuacji możliwe są konsekwencje porządkowe albo dyscyplinarne, zwłaszcza gdy odmowa była bezpodstawna.

Źródła

• Art. 35 ust. 2, art. 42 ust. 1-3, art. 42c ust. 1 i ust. 3, art. 75 ust. 1 oraz art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19.
• Art. 98 ust. 1 pkt 4 i pkt 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe.
• Art. 29 § 1 pkt 4 oraz art. 108 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.